به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، مستند «هرمز؛ داستان یک تنگه» که توسط شبکه پرس‌تی‌وی تولید شده، با روایتی تاریخی و تحلیلی تلاش می‌کند نشان دهد چرا این تنگه همواره در مرکز رقابت‌های ژئوپولیتیک قرار داشته است.روایت مستند از دل یک درگیری سیاسی آغاز می‌شود؛ زمانی که در میانه مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و امریکا، حمله‌ای نظامی معادلات منطقه را دگرگون می‌کند و نگاه‌ها دوباره به تنگه هرمز معطوف می‌شود. این مقدمه، دریچه‌ای است برای ورود به داستانی طولانی‌تر؛ داستانی که از قرون گذشته آغاز می‌شود و تا امروز ادامه دارد.در نخستین بخش‌های مستند، مخاطب با جایگاه جغرافیایی تنگه هرمز آشنا می‌شود. این گذرگاه دریایی که حدود ۱۶۷ کیلومتر طول دارد، تنها مسیر اتصال خلیج فارس به اقیانوس هند است. اهمیت این منطقه صرفاً به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود؛ بلکه به حجم عظیمی از انرژی و تجارت جهانی مربوط است که روزانه از این مسیر عبور می‌کند. مستند تأکید می‌کند که تنگه هرمز در کنار باب‌المندب و مالاکا یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های دریایی جهان به شمار می‌رود. این سه نقطه در واقع شاهراه‌هایی هستند که تجارت جهانی بر آن‌ها استوار است. مثلث جزایر؛ کلید کنترل تنگه یکی از نکات مهمی‌که مستند بر آن تأکید دارد، موقعیت راهبردی جزایر اطراف تنگه هرمز است. جزایری مانند قشم، هرمز و لارک در کنار جزایر بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، در کنار یکدیگر آرایشی جغرافیایی تشکیل داده‌اند که بر کل مسیر عبور و مرور دریایی نظارت دارد.مستند این چینش را به دو مثلث تشبیه می‌کند؛ یک مثلث شامل قشم، هرمز و لارک و مثلث دیگر شامل بوموسی و دو جزیره تنب. این آرایش جغرافیایی باعث شده است که هر قدرتی که بر این جزایر تسلط داشته باشد، در عمل بر گلوگاه تنگه هرمز نیز اشراف پیدا کند. میراث استعمار در خلیج فارس مستند در ادامه به گذشته تاریخی منطقه بازمی‌گردد و به حضور قدرت‌های استعماری در خلیج فارس می‌پردازد. یکی از نخستین نمونه‌ها حضور پرتغالی‌ها در قرن هفدهم است؛ دورانی که آنان با ساخت دژهایی در جزایر قشم، هرمز و لارک تلاش کردند مسیرهای تجاری میان شرق و غرب را تحت کنترل خود درآورند.یکی از مفاهیم کلیدی که مستند بر آن تمرکز می‌کند، اصطلاح «دریاچه بریتانیا» است؛ عبارتی که در اوایل قرن بیستم در محافل سیاسی لندن برای توصیف خلیج فارس به کار می‌رفت.در سال ۱۹۰۴، بریتانیا بدون درگیری نظامی سه جزیره بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را اشغال کرد. در همان زمان، شیوخ سواحل جنوبی خلیج فارس نیز تحت حمایت بریتانیا قرار گرفتند و منطقه‌ای که بعدها «امارات متصالحه» نام گرفت شکل گرفت.با این ترتیب، بریتانیا توانست کنترل هر دو سوی خلیج فارس را در دست بگیرد؛ وضعیتی که به آن اجازه می‌داد بر مسیرهای دریایی و تجارت منطقه نظارت کامل داشته باشد. نبرد قشم؛ نقطه عطفی در تاریخ خلیج فارس یکی از بخش‌های دراماتیک مستند به ماجرای بازپس‌گیری پایگاه باسعیدو در جزیره قشم می‌پردازد. این پایگاه برای حدود یک قرن در اختیار بریتانیا بود و نقش مهمی در نظارت بر عبور و مرور کشتی‌ها در تنگه هرمز داشت.در سال ۱۹۳۵، دریادار غلامعلی بایندر، فرمانده نیروی دریایی ایران تصمیم گرفت این پایگاه را بازپس گیرد. ناوگان کوچک ایران با یک حمله غافلگیرانه به قشم حرکت کرد و پس از درگیری کوتاهی موفق شد کنترل منطقه را در دست بگیرد.پرچم ایران بر فراز پایگاه برافراشته شد و بریتانیا ناچار شد موضوع را به مجامع بین‌المللی بکشاند. در نهایت، با دفاع حقوقی ایران در دیوان داوری، این منطقه به کنترل ایران بازگشت. جنگ جهانی دوم و پایان یک رؤیا با آغاز جنگ جهانی دوم، معادلات منطقه به طور کامل تغییر کرد. در سال ۱۹۴۱ نیروهای بریتانیا و متحدانش به ایران حمله کردند و بنادر جنوبی کشور را به‌سرعت در کنترل خود گرفتند. ناوهای ایرانی که نماد تلاش برای ایجاد یک نیروی دریایی مستقل بودند، در همان ساعات نخستین حمله از کار افتادند. دریادار بایندر نیز در جریان درگیری‌ها جان باخت.مستند این رخداد را پایان رؤیای اولیه ایجاد یک نیروی دریایی قدرتمند در ایران می‌داند؛ رؤیایی که با اشغال کشور و تبعید رضاشاه به‌طور ناگهانی متوقف شد. تنگه‌ای که همچنان در مرکز معادلات جهانی است در پایان، مستند بار دیگر به زمان حال بازمی‌گردد و نشان می‌دهد که چرا تنگه هرمز همچنان یکی از حساس‌ترین نقاط جهان است. این گذرگاه باریک نه‌تنها مسیر عبور بخش بزرگی از نفت جهان است، بلکه نقطه تلاقی رقابت‌های ژئوپولیتیک قدرت‌های بزرگ نیز محسوب می‌شود.«هرمز؛ داستان یک تنگه» در واقع تلاشی است برای نشان دادن اینکه چگونه تاریخ، جغرافیا و سیاست در این منطقه به هم گره خورده‌اند. روایت مستند با طرح یک پرسش به پایان می‌رسد؛ پرسشی که در طول بیش از یک قرن بارها مطرح شده است: آیا قدرت‌های جهانی هرگز اجازه خواهند داد که کنترل کامل این گذرگاه حیاتی در اختیار یک بازیگر منطقه‌ای قرار گیرد؟ پرسشی که پاسخ آن، همچنان در دل تحولات آینده خلیج فارس و جهان نهفته است.