به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، «مان» در جریان جنگ رمضان پرداخت ویژهای روی آسیبهایی داشت که دشمنان امریکایی-صهیونیستی به ابنیه تاریخی و میراث فرهنگی وارد کردهاند. با ارجمندی درباره تجربیاتش از تولید «مان» و دستاوردهای این برنامه گفتوگو کردهایم.
از اقدام بهنگام برنامه «مان» و پرداختن به آسیبهای جنگ تحمیلی سوم به بناهای تاریخی و میراث فرهنگی بگویید.
زمانی که با فاجعه جنگ مواجه شدیم ما از این اتفاق متناسب با محتوای برنامه رویکرد خاصی را دنبال کردیم. همان روزهای نخست دیدیم که جنگ در لایههایی رخ میدهد که محل زندگی مردم و شهرهاست. زمانی که خط مقدم نبرد شهرها و شهرسازی است، ما بهعنوان برنامهای که با محوریت «معماری» روی آنتن میرود، احساس کردیم که اکنون وقت گفتن از مردم است. وقتی شهر درگیر جنگ است، گویی که همه مردم در جبهه حضور دارند. ما باید درباره معماری و شهرسازی حرف میزدیم. در جنگ رمضان معماری و شهرسازی خط نبرد ایران و امریکا و اسرائیل بود. ما در همان روزها اماکنی را که مورد اصابت قرار میگرفت بررسی کردیم و به یک برآورد رسیدیم. لازم بود بدانیم که دشمن چه نقاطی را میزند و هدفش چیست و هدف ایران از شلیکهایش کجاست؟ آنچه کارشناسان برنامه «مان» به ما گفتند، این بود که آنچه ایران در اسرائیل هدف قرار میدهد، آینده آنهاست. ما آینده آنها را هدف قرار دادیم و نابودی یعنی همین، یعنی کشوری که آیندهای نداشته باشد. شرکتهای دانشبنیان و شرکتهای وابسته به غرب در اسرائیل جزو اهداف ایران بود. پس از بررسیهای میدانی و آماده کردن اینفوگرافیها، دیدیم که دشمنان برعکس ما به گذشته ایران شلیک میکنند، بنابراین تعارضی بین اهداف ما و دشمنان وجود داشت. این نبرد تمدنی بود و به همین دلیل دشمنان به میراث فرهنگی و داشتههای ما فشار میآورد. آنها میخواستند به آنچه طی هزاران سال به دست آوردهایم حمله کنند. با روشن شدن خط نبرد، با گروههای مستندسازی متعدد در محل اصابتها در تهران و اصفهان رفتیم و ضبط و ثبت کردیم تا سر فرصت مستندهایی از آن تولید و عرضه کنیم.
در روایت رسانهای جنگ معمولاً توجه افکار عمومیبه مسائل نظامی و سیاسی جلب میشود. چطور تلاش کردید اهمیت میراث تاریخی و هویت شهری را به مخاطب برنامه «مان» یادآوری کنید؟
زمانی که دیدیم دشمن به میراث فرهنگی و هویت بصری ما توجه میکند، دریافتیم که معماری و شهرسازی در مقام رسانه قرار میگیرد. شهرسازی و معماری میتواند نبردها و بزنگاههای تاریخی را یادآوری کند و نشان میدهد که ملت ایران در طول تاریخ چه انتخابهایی داشته و مقاومت و ایستادگی مقابل دشمن خارجی را برگزیده است. همه این ویژگیها در تاریخ معماری، دیوارنگارهها، یادمانها، سرستونها و سبک معماری و شهرسازی کشورمان به مردم یادآوری میشود. زمانی که جنگ رخ داد، اهمیت معماری ماجرای جدیدی در نگاه به موضوع جنگ و سیاست بود و تلاش کردیم از دریچه معماری، مخاطب را با جنگ آشنا کنیم. ۱۴۹ بنای تاریخی در جنگ رمضان مورد اصابت دشمن قرار گرفت. این اصابتها در حریم بنای تاریخی یا در عرصه آن رخ داده بود. هر کدام از این بناها تاریخ بلندی دارند. بنایی مانند کاخ گلستان نهتنها میراث ایران که میراث جهان است و با وقوع جنگ رمضان این کاخ تاریخی برای مردم دنیا روایتهای تازهای را از جنگی که در این عصر رخ داده روایت میکند. از این بابت ما در برنامه «مان» به معماری و تاریخ میپردازیم و معماری تاریخی آسیب دیده از جنگ حالا برای ما حکم صحنه جرم را دارد. هیچ کس آثار جرم و جنایت را سریع محو نمیکند. ما هم نمیخواهیم جنایت امریکایی-صهیونیستی را از یاد ببریم. شهرسازی و معماری اکنون موزه جنگ است و نشان میدهد که ما پیروز شدهایم.
بهطور کلی فکر شکلگیری برنامه «مان» از کجا آمده است و چه خلائی در رسانه باعث شده چنین برنامهای طراحی شود؟
من قبلاً طرحی نوشته بودم که به موضوع معماری و شهرسازی و نقد معماری معاصر ایران میپرداخت. قالب برنامه را هم طراحی کرده بودیم، اما با گذشت زمان نتوانستیم آن طرح را در شبکههای مختلف جا بیندازیم و به آنتن برسانیم، اما چند سال بعد، شبکه چهار به ما مراجعه کرد و ازآنجاکه من مستندساز هستم و روی معماری و شهرسازی متمرکز بودهام، پیشنهاد تولید برنامهای معماریمحور را دادند. من هم همان طرحی را که از قبل پیگیرش بودم به آنها دادم و نام برنامه را هم همان اسم قدیمیگذاشتم. مدیران هم از برنامه حمایت کردند تا به آنتن برسیم. مهمترین نکته این است که برنامه ما خلائی را در رسانه پر کرد که کسی به آن توجه نمیکرد. معماری به ما سبک زندگی میدهد. نباید سبک زندگی را فقط در لباس یا اینترنت خلاصه کرد. معماری مثل یک ظرف است که تعیین میکند محتوا چگونه باشد.
در جریان تولید برنامه «مان» تاکنون، فکر میکنید مهمترین مسئله معماری و شهرسازی شهرهای امروز ایران چیست؟
هیچ چیز مهمتر از طرحهای تفصیلی نیست، چراکه این طرحها تعیین میکنند نحوه تعامل مردم با یکدیگر در شهر و نظامهای اجتماعی و سایر ساختارهای شهری چگونه باشد. این طرحها بر زندگی مردم بسیار تأثیرگذارند. معماری شهر در دست متولیان مختلف است. معماری شهر بسیار حکمفرماست، زیرا تعیین میکند ما چگونه با یکدیگر تعامل کنیم و زندگی شهری و اجتماعی خود را بسازیم. ما ایرانیها از معدود ملتهایی هستیم که دارای یک ملت واقعی هستیم. اگر دنیا را بگردید، به اندازه انگشتان دستتان کشور با ملت واقعی پیدا نمیکنید. بسیاری از کشورهایی که روی نقشه هستند، کشورهای جعلیاند که در طول تاریخ وجود نداشته یا تاریخ عمیق و عریقی ندارند. ایران جزو معدود کشورهایی است که واجد یک ملت است و این ملت به یک زیست جمعی نیاز دارد. این تجربه زیستی که در طول هزاران سال تجمیع شده، زیست جمعی ایرانیان را شکل داده و آن فرهنگ غنی را ایجاد کرده است که ما از گذشته حمل میکنیم و در حافظه جمعی ماست و عامل تمدنسازی است. معماری و شهرسازی، باعث امتداد و تداوم این تمدن میشود. ما باید بر این موضوع تمرکز کنیم و از طریق معماری و شهرسازی، از تداوم آن محافظت کنیم. اساساً تمدن، جسدِ فرهنگ است. اگر میخواهید ماندگار باشید و تمدنی را از طریق معماری و شهرسازی حاکم کنید، باید بدانید که این موضوع، حیاتیترین مسئله در حوزه معماری و شهرسازی است.
فکر میکنید با تولید «مان» ممکن است چالشهای حوزه معماری کشور از جمله بیهویتی بیشتر سازههای شهری علی رغم پیشینه غنی معماری ایران را مورد توجه مسئولان و کارشناسان و حتی معماران قرار دهید؟
فضای برنامه «مان» همواره انتقادی بوده است. طی حدود یک سال و نیم پخش، برنامه توانسته در میان مدیران شهری شناخته شود و امروز بسیاری از تصمیمگیران، ازجمله اعضای شوراهای شهر، کمیسیونهای مختلف و شهرداریها، آن را دنبال میکنند و حتی اخبار مربوط به آن را پیگیری میکنند چراکه برنامه به مسائل مهم، مشکلات و مصائب معماری و شهرسازی میپردازد. از سوی دیگر، تلاش کردیم تجربههای شهرهای مختلف را به یکدیگر منتقل کنیم و از ظرفیت برنامه برای ارائه الگوهای متفاوت بهره ببریم. در قالب رویداد ملی «ایرانجان»، طی سفرهایی که به استانهای مختلف داشتیم، با مسائل و مشکلات معماری و شهرسازی در نقاط گوناگون کشور آشنا شدیم و این تجربهها را به دیگر شهرها منتقل کردیم. بهعنوان نمونه ساخت دانشگاه در بافت تاریخی به شکلهای مختلفی در تبریز، بوشهر، کاشان و… نیز تجربه شده است، ولی در اصفهان این مسئله در آستانه تبدیل به بحرانی هویتی بود. وقتی بنایی تاریخی تخریب میشود، دیگر امکان بازسازی هویت از دسترفته آن بهسادگی وجود ندارد و این به معنای از میان رفتن بخشی از تاریخ شهر است. ما در برنامه «مان» تلاش کردیم توجه افکار عمومی را به اینگونه مسائل جلب کنیم و با طرح انتقادهای مختلف نسبت به تخریب بافتهای تاریخی، زمینه ثبت ملی بسیاری از آنها را فراهم سازیم. به اعتقاد من، تمرکز رسانه بر این موضوعات میتواند برای معماری و شهرسازی کشور بسیار مفید باشد و رسانه در این حوزه، نقش محوری خود را بهخوبی ایفا کرده است.