به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در این گزارش، طی گفت‌وگو با کارشناسان، مدیران و برنامه‌سازان رسانه ملی، به واکاوی چگونگی ترویج سبک زندگی مهدوی و عبور از کلیشه‌های مرسوم پرداخته‌ایم. یکی از مهم‌ترین چالش‌های واکاوی‌شده، مرز باریک میان سوءاستفاده‌های آخرالزمانی و هدایت عقلانی جامعه و این نکته است که با چه رویکردی می‌توان شرایط روز را با نشانه‌های ظهور تطبیق داد؟ چه زمانی این انطباق‌ها، جامعه را به پویایی و امید سوق می‌دهند و چه وقت به‌دلیل فقدان سواد رسانه‌ای، به خوش‌بینی‌های کاذب و درنهایت سرخوردگی و افسردگی اجتماعی منجر می‌شوند؟ پاسخ به این دغدغه‌ها را در این گزارش بخوانید. قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف سیما: تعیین وقت برای ظهور موجب سرخوردگی جامعه می‌شود حجت‌الاسلام حسین نطنزی، قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف و دبیر شورای معارف سیما در رابطه با بحث موعود و آخرالزمان و تولید محتوا پیرامون آن در رسانه ملی بیان کرد: در همه ادیان ازجمله در بین یهودیان و مسیحیان حتی در بخشی از اهل سنت، بحث مهدویت به‌نوعی مطرح است. اتفاقات اخیر ازجمله شهادت رهبر انقلاب، جنگ تحمیلی و اتفاقاتی که در شامات رخ داده است، نشانه‌هایی دارد که به بحث ظهور نزدیک است و انسان احساس می‌کند همان چیزهایی که در روایات آمده، در حال وقوع است. این مباحث درست است، اما اگر ما در جریان مهدویت و ظهور، نگاه منطقی به این مسئله نداشته باشیم، باعث رنجش و سستی شیعیان و مخاطبان تلویزیون می‌شود. وی تصریح کرد: گاهی برخی افراد، بدون آنکه متوجه باشند، بیش‌ازحد زمان را به ظهور نزدیک می‌کنند، اما وقتی ظهور به‌عنوان امری الهی که فقط در اختیار خداست، رخ نمی‌دهد، افراد ناامید می‌شوند. در دوره‌هایی از تاریخ، بسیاری زمانه را به ظهور نزدیک می‌دیدند، اما وقتی این امر واقع نمی‌شد، یک نوع سرخوردگی اجتماعی ایجاد می‌کرد. نطنزی اضافه کرد: بنابراین ارائه این نوع محتواها باید به‌واسطه رسانه مدیریت شود. رسانه باید اطلاعات دقیق، درست و کامل را در اختیار مخاطب قرار دهد و اطلاعاتی مستند به آیات و روایات ارائه کند. اگر ما خارج از روال مقام قرآن و اهل‌بیت علیهم‌السلام گام برداریم، حتی در رسانه نیز موجب ایجاد سرخوردگی اجتماعی می‌شود. پس از مدتی، این سرخوردگی می‌تواند به افسردگی اجتماعی تبدیل شود؛ چون به مهدی و منجی نرسیدیم و هنوز در مشکلات خودمان دست‌وپا می‌زنیم. قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف سیما با اشاره سوءاستفاده‌گران از بحث مهدویت از دوران اهل‌بیت تاکنون، یادآوری کرد: این افراد با استفاده از بحث منجی خودشان را در جامعه مطرح کرده‌اند. ارتباط داشتن و دیدار با امام زمان(عج) طبیعتاً برای بخش اعظم کسانی که ادعا می‌کنند، محقق نیست، مگر در شرایط خاص. وگرنه عمده افراد مدعی بیشتر به دنبال منفعت فردی و کذاب هستند. وی درخصوص بیشترین شبهات مردم نسبت به مهدویت نیز گفت: بیشتر پرسش‌ها و ابهامات افراد درباره طول عمر حضرت است. ما معتقد هستیم که امام زمان(عج) وقتی ظهور می‌کند، فردی جوان و شاداب است. این با تفکر عادی مادی زمانه ما سازگار نیست. مردمی‌که مادی‌گراتر هستند و معنویت کمتری در زندگی‌شان دارند، نمی‌توانند قبول کنند که یک انسان بتواند این مقدار سال عمر کند. قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف سیما تأکید کرد: اگر به الهیات معجزه که سنت خداست اعتقاد نداشته باشیم، نمی‌توانیم جریانی مانند مهدویت و زندگی و ولادت امام زمان(عج) را بپذیریم، زیرا این خود یک معجزه است و رسانه ملی می‌تواند با تبیین‌گری این ابهام را برطرف کند. نطنزی متذکر شد: جامعه در مورد وجود یا عدم وجود امام زمان، تولد و زندگیِ حال حاضر منجی نیز سؤالات بسیاری مطرح است. مخاطبان دوست دارند بدانند که آیا حضرت مهدی(عج) زندگی تشکیل داده‌اند؟ آیا آثار و نشانه‌هایی برای شناخت دارند، اعوان‌وانصار امام چه کسانی هستند و… قائم‌مقام شبکه قرآن و معارف سیما، مهدویت را نه مفهومی ایستا، بلکه جریانی پویا، روبه آینده و محرک رشد و تعالی برشمرد و افزود: نگاه به موعود، در حقیقت نگاه به آینده و حکومت مستضعفین است. ما در مواجهه با مهدویت با دو نگاه روبه‌رو هستیم؛ یک نگاه که در ایستایی و زمان حال متوقف مانده و هر پیشرفتی را با شک و تزلزل می‌نگرد و نگاهی دیگر که روبه‌جلو و بالنده است. در دیدگاه دوم، تمام پیشرفت‌های علمی و دستاوردهای بشری در چارچوب رشد به سمت موعود و آماده‌سازی جهان برای آن تمدن بزرگ تعریف می‌شود. وی با اشاره به وظیفه رسانه در این میان اظهار کرد: رسانه باید با ترویج سبک زندگی عارفانه، عاشقانه و امیدبخش، مخاطب را از سطح منفعت‌گرایی مادی به افق‌های متعالی تمدن‌ساز هدایت کند. در چارچوب نگاه مهدوی، جامعه به جمعی مهربان، همدل و مؤمن تبدیل می‌شود که در آن، منفعت جمعی بر منافع فردی برتری دارد. نطنزی در تشریح عملی این رویکرد و نقش رسانه ملی در ترویج سبک زندگی مهدوی و عبور از کلیشه‌پردازی بیان کرد: جامعه مؤمن مهدوی، هنگام مواجهه با مشکلات هم‌نوعان خود، بی‌تفاوت نمی‌ماند. رسانه ملی باید با بازاندیشی در قرائت‌ها و روایت‌های فعلی، این سبک زندگی را به تصویر بکشد، چراکه تمدن‌سازی، بیش از هر چیز نیازمند عبور از خود و گام نهادن در مسیر مجاهدت برای دیگران است. همین شب‌ها ما شاهد نوعی از سبک زندگی مهدوی در تجمعات مردم پرچم به دست هستیم که در کنار هم ایستاده‌اند. این همدلی برآمده از سبک زندگی مهدی است و رسانه ملی یکی از اصلی‌ترین مروجان این سبک زندگی است که باید آن را تقویت کند. دبیر کارگروه تخصصی تاریخ اسلام و ایران ستاد تحول: نگارش فیلم‌نامه 2 مجموعه نمایشی تاریخی در حوزه مهدویت سعید قشقایی، دبیر کارگروه تخصصی تاریخ اسلام و ایران ستاد تحول رسانه ملی، درخصوص تبیین درست و روزآمد مفهوم مهدویت توضیح داد: موضوع مهدویت با بعثت امت ایران اسلامی‌پس از شهادت رهبر انقلاب وارد مرحله‌ای جدید شد. مهدویت از مفاهیم موردتأکید در کارگروه تاریخ اسلام و ایران و بلکه در فضای کلی رسانه ملی است. ما باید آموزه مهدویت را به‌عنوان یک گفتمان امیدآفرین، هویت‌ساز و تمدن‌ساز متناسب با نیازهای نسل امروز بازخوانی کنیم و از کلیشه‌ها و برداشت‌های سطحی فاصله بگیریم. پرداخت تلویزیونی به مهدویت زمانی از مناسبت‌محوری عبور می‌کند که این مفهوم را در قالب روایت‌های جذاب، سبک زندگی، عدالت‌خواهی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و مسائل روز جامعه بازتاب دهد. وی در مورد تعادل در روایت‌های مستند و معتبر دینی با جذابیت رسانه‌ای بیان کرد: رسانه باید محتوای خود را بر منابع معتبر و نظر کارشناسان متخصص استوار سازد، اما آن را با قالب‌های خلاقانه مانند مستند روایی، نمایش، گفت‌وگوی چالشی و روایت‌های انسانی ارائه کند. حفظ اصالت محتوا در کنار بهره‌گیری از تکنیک‌های حرفه‌ای روایت، مهم‌ترین راهکار برای افزایش اثرگذاری و اعتماد مخاطب است. در همین راستا کارگروه تاریخ اسلام ستاد تحول رسانه ملی بر تنوع‌بخشی به قالب‌های برنامه‌سازی، تقویت تولیدات نمایشی و مستند و طراحی محتوای متناسب با گروه‌های مختلف مخاطب تأکید دارد. ازجمله این برنامه‌ها، پرداخت ۳۶۰ درجه‌ای به مفهوم انتظار با بازخوانی نظریه «انسان ۲۵۰ ساله» است. همچنین نگارش دو سریال که به عصر امام حسن عسکری(ع)، آغاز امامت حضرت حجت(عج) و دوران غیبت صغری می‌پردازد و نیز پرداخت به نائب ایرانی ایشان، حسین بن روح نوبختی، در دستور کار این کارگروه قرار دارد.دبیر کارگروه تاریخ اسلام و ایران در مورد عبور از کلیشه‌سازی و ایجاد تصویرهای غیرواقعی از انتظار اظهار کرد: باید به‌جای ارائه تصویری صرفاً احساسی و انتزاعی از انتظار، آن را به‌عنوان یک فرهنگ مبتنی‌بر مسئولیت، امید، عدالت‌خواهی و اصلاح اجتماعی بازنمایی کرد. استفاده از روایت‌های واقعی، شخصیت‌های باورپذیر و پرهیز از اغراق، موجب می‌شود مخاطب تصویری عقلانی و معتبر دریافت کند و این مفهوم در زندگی روزمره او معنا یابد. در این رویکرد، انتظار نه یک موضوع مناسبتی، بلکه افقی برای آینده‌نگری در زندگی فردی و اجتماعی است و مفاهیم مهدوی باید در طول سال در قالب سریال، مستند، برنامه‌های کودک و گفت‌وگوهای کارشناسی نمود داشته باشند. قشقایی با یادآوری اینکه خلأ اصلی در کمبود محتوا نیست، بلکه در شیوه ارائه است، افزود: مخاطب جوان انتظار دارد مفاهیم را در قالب‌های جذاب و پاسخ به پرسش‌های واقعی خود دریافت کند؛ لذا رویکرد ما تقویت تولیدات پژوهش‌محور و بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنری است تا مفاهیم برای نسل جدید ملموس‌تر شود. وی در خصوص پرداختن به شبهات رایج نیز عنوان کرد: کارگروه در همکاری با ستاد توسعه فرهنگ مهدویت و اداره‌کل پژوهش‌های اسلامی رسانه به دسته‌بندی و پاسخ به شبهات پرداخته است. جمع‌بندی‌ها نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از پرسش‌ها ناشی از ابهام یا ضعف روایت رسانه‌ای است. وی تصریح کرد: تلویزیون باید به‌جای رویکرد تدافعی و صرفاً خطابه‌ای، با زبانی اقناعی، گفت‌وگومحور و مبتنی‌بر منابع معتبر به پرسش‌هایی مانند فلسفه غیبت، نسبت انتظار با مسئولیت اجتماعی و مرز میان باورهای معتبر و خرافات پاسخ دهد. همچنین تطبیق شتاب‌زده حوادث روز با نشانه‌های ظهور، علاوه‌بر اینکه پشتوانه علمی و روایی ندارد، می‌تواند به کاهش اعتماد عمومی‌بینجامد. لذا بهترین راهبرد، جایگزین کردن تحلیل‌های مستدل و آموزش شیوه صحیح مواجهه با شایعات به‌جای واکنش‌های مقطعی است. قشقایی در پایان تأکید کرد: افزایش توجه عمومی‌به مهدویت، فرصتی برای تعمیق سرمایه اجتماعی است و نباید به هیجان‌های مقطعی تقلیل یابد. فرهنگ انتظار درباره کیفیت زیستن امروز است؛ بنابراین سریال‌های شخصیت‌محور، فیلم‌های کوتاه، مستندهای روایی، پویانمایی، تولیدات موسیقایی فاخر و آثار اقتباسی، ظرفیت بیشتری برای ایجاد ارتباط عاطفی و فکری با مخاطب دارند. رئیس شورای تخصصی معارف معاونت صدا: مسئولیت رسانه ملی تبدیل مهدویت به گفتمان زنده است مسعود کاویانی، رئیس شورای تخصصی معارف معاونت صدا، مدیر رادیو معارف و رادیو حماسه درخصوص تبیین درست و روزآمد مفهوم مهدویت در رسانه ملی توضیح داد: موضوع مهدویت درهم‌تنیدگی خاصی با مباحث آخرالزمانی دارد و ازآنجاکه از یک ابهام ذاتی برخوردار است، برای همه ازجمله جوان جستجوگر جذابیت و هیجان فوق‌العاده‌ای دارد. متأسفانه سال‌ها پیش از ما، جریان صهیونیسم مسیحی و صهیونیسم یهودی روایت‌های ناقص، اشتباه و نادرست خود را از مبحث منجی و آخرالزمان ازطریق سینما بیان کرده‌اند. ازاین‌رو رسانه ملی مسئولیتی فراتر از اطلاع‌رسانی دارد. مهدویت یکی از ستون‌های قدرت شیعه محسوب می‌شود، مسئولیت رسانه ملی تبدیل مهدویت به یک گفتمان زنده، عمیق، امیدآفرین و مسئله‌محور است. گفتمانی که بتواند به پرسش‌ها و شبهات نسل جدید پاسخ دهد. کاویانی تصریح کرد: براین‌اساس، تبیین مهدویت باید از مرزهای داخلی فراتر رود و با موضوعاتی مانند عدالت جهانی، مقاومت و تحولات منطقه‌ای پیوند بخورد. درنهایت، رسانه ملی باید متناسب با نیاز و ذائقه نسل‌های مختلف، از قالب‌های خلاقانه و کوتاه استفاده کرده و محتوای مهدوی را در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی توسعه دهد. وی درخصوص ایجاد تعادل بین روایت‌های مستند و معتبر دینی با جذابیت رسانه‌ای نیز اظهار کرد: اعتبار محتوایی و جذابیت ساختاری دو بال و دو ستون مهم کار رسانه‌ای هنرمندانه است. اتکا به پژوهش و کارشناسان معتبر، پاسخ‌گویی اقناعی، تنوع در قالب برنامه‌سازی، کوتاه‌سازی بدون سطحی‌سازی، روایتگری و استفاده از عناصر جذاب صوتی ازجمله روش‌ها و شاخص‌هایی است که می‌تواند در تولیدات به‌منظور تعادل بین جذابیت و صحت محتوا مدنظر قرار گیرد. مدیر رادیو معارف گفت: ضرورتی ندارد مباحث مهدوی صرفاً در قالب‌های گفت‌وگویی، میزگردی یا سخنرانی ارائه شود. می‌توان با استفاده از پژوهش‌های معتبر و استفاده از ظرفیت نخبگان حوزوی و دانشگاهی یک محتوای مستند و دقیق را در قالب‌های متنوعی مانند مستند، نمایش، مجله، مسابقه، روایت‌محور و آیتم‌های کوتاه ارائه کرد. بهره‌گیری از قطعات آوایی، سرود، میان‌برنامه‌های جذاب و روایت‌های الهام‌بخش، ظرفیت رادیو را برای ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب افزایش می‌دهد؛ بدون اینکه ضرورتاً از محتوای مستند فاصله بگیرد. مسئول رادیو حماسه تأکید کرد: برای پرهیز از آسیب جدی کلیشه‌سازی در برنامه‌های دینی، رادیو باید با تحول در محتوا، انتظار را از یک مفهوم صرفاً احساسی و منفعلانه به یک نگرش مسئولانه، عدالت‌خواهانه و سبک زندگی اجتماعی تبدیل کند. در کنار این تغییر رویکرد، تنوع‌بخشی به فرم‌های برنامه‌سازی ازجمله مستند، روایت داستانی و نمایش، برای مقابله با شرطی‌شدن و خروج از فضای تکراری ضروری است. رسانه باید با پرهیز از انتشار مطالب غیرمستند، پیشگویی‌های بی‌اساس و تطبیق‌های عجولانه که در کوتاه‌مدت جذاب اما در بلندمدت مخرب هستند، از تضعیف اعتماد مخاطب به رسانه و آموزه‌های مهدوی جلوگیری کند. رئیس شورای تخصصی معارف معاونت صدا، درباره همراه کردن جوانان با مسئله مهدویت نیز عنوان کرد: خلأ اصلی فاصله میان محتوای مهدوی و زبان و علاقه نسل جوان است. درواقع بخش قابل‌توجهی از تولیدات مهدوی با زبان رسمی، تجویزی و یک‌طرفه ارائه می‌شود. درحالی‌که جوان امروز درباره هویت، آینده، عدالت، امید، اضطراب‌های اجتماعی، تبعیض و معنای زندگی سؤال دارد. برنامه‌های مهدوی باید در یک ارتباط دوسویه آزاد به این پرسش‌ها پاسخ دهد. از طرفی جوان معمولاً با روایت بهتر از سخنرانی ارتباط برقرار می‌کند. کاویانی اظهار کرد: نکته دیگر حضور در زمین بازی جوانان است. فضای مجازی محل اصلی مواجهه جوان با پرسش‌ها و شبهات دینی است. بنابراین، رسانه نمی‌تواند صرفاً محتوای سنتی را برای نشر در رسانه نسبتاً غیرتعاملی تولید کند و انتظار داشته باشد مخاطب جوان خودش ارتباط میان آن محتوا و پرسش‌های امروز را پیدا کند. مدیر رادیو معارف درخصوص ترویج سبک زندگی منتظرانه در رادیو و تلویزیون نیز گفت: رادیو باید از توصیف صرف مباحث مهدوی به سمت رفتارسازی حرکت کرده و شاخص‌های زیست مهدوی نظیر مسئولیت‌پذیری، عدالت‌خواهی، رعایت حق‌الناس و دشمن‌شناسی را به رفتارهای ملموس و روزمره تبدیل کند. به‌جای دعوت تکراری به انتظار، ضرورت دارد که با بهره‌گیری از ظرفیت روایتگری رادیو، زندگی افرادی که این مفاهیم را در عمل پیاده می‌کنند به تصویر کشیده شود. این رویکرد باعث می‌شود انتظار از مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی انتزاعی به یک الگوی عملی و سبک زندگی تبدیل شود که ضمن پیوند با مسائل روز جامعه، خانواده منتظر را به شکلی جذاب و عینی معرفی می‌کند. کاویانی در مورد فضای مجازیِ مملو از محتواهایی با مضمون تطبیق نشانه‌های ظهور و نقش رسانه ملی برای پاسخ به چنین مواردی و افزایش آگاهی عمومی نیز بیان کرد: به نظرم در چنین شرایطی بهترین کار افزایش سواد رسانه‎ای است. نفی مداوم چنین ادعاهایی خسته‌کننده، هزینه‌بر و شاید بی‌نتیجه یا دست‌کم وقت‌گیر و کم‌دستاورد باشد. در ادبیات دینی و تراث شیعه نیز موضوع تطبیق و تعیین وقت مذموم شمرده شده است. یکی از راه‌های افزایش سواد رسانه‌ای مهدوی توجه مخاطب به همین نکات و ظرافت‌های روایی و حدیثی است. رسانه باید مخاطب را با مفهوم قطعیت و عدم قطعیت آشنا کند. موفقیت رسانه در این حوزه زمانی اتفاق می‌افتد که مخاطب برای تشخیص یک ادعای مهدوی صرفاً منتظر تکذیب رسانه نباشد، بلکه خودش قدرت تشخیص و تفسیر و تحلیل علمی از پیشگویی را پیدا کرده باشد. وی افزود: ما نباید فقط نقش تکذیب‌کننده داشته باشیم، بلکه باید برای مردم تفاوت میان روایت، نشانه، برداشت شخصی و تطبیق قطعی را روشن کنیم. از طرفی چون بیشتر این ادعاها در فضاهای غیررسمی و به‌صورت خاص در فضای مجازی منتشر می‌شود، لازم است برنامه‌های کوتاه و مستمر برای آموزش سواد مهدوی و سواد رسانه‌ای تولید شود تا مخاطب خودش بتواند ادعاهای فضای مجازی را ارزیابی و تحلیل کند. مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه: مهدویت باید خونِ در رگ‌های برنامه‌سازی باشد حامد حجتی، مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه با اشاره به اینکه محور و پی‌رنگ همه تصمیم‌گیری‌های ما باید مبتنی‌بر سلسله اعتقادات باشد، گفت: ما در فضایی زندگی می‌کنیم که هر رفتار رسانه‌ای، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی باید مبتنی‌بر باورهایی باشد که در جامعه وجود دارد و یکی از این مباحث، موضوع بسیار مهم مهدویت است. وی تصریح کرد: نکته دوم این است که در رسانه باید حتماً وجوه مختلف زندگی مهدوی، زندگی در عصر ظهور و نیز زندگی در دوران غیبت تشریح شود. در تاریخ نیز نمونه‌هایی داریم و خود حضرات معصومین(ع) این مسئله را برای ما تبیین کرده‌اند. برای مثال، پس از آغاز غیبت صغری و در دوره‌ای که حضرت ولی‌عصر(عج) به امامت رسیدند، عناصری در تاریخ شکل گرفتند که به نام نواب حضرت ولی‌عصر(عج) شناخته می‌شوند. به نظر من، همین شکل‌گیری نواب، مسئله بسیار مهمی است و می‌تواند برای تمام تاریخ، الگو و نمونه باشد. حجتی ادامه داد: در آیات و روایات ما نیز آمده است که در دوره غیبت باید به سراغ کسانی رفت مثل علما و جریان‌هایی که فهم درست و عمیقی از دین دارند و نگهبان حدیث و معارف دینی‌اند. در این دوره امام خمینی(ره) با نظریه مترقی ولایت‌فقیه، صورت اجتماعی و مدنی تمسک به نواب حضرت ولی‌عصر(عج) را تبیین کردند و ما در حکومتی زندگی می‌کنیم که در رأس آن، یک عالم دینی جامع‌الشرایط قرار دارد و می‌توان در مسائل مختلف به این طرز تفکر مراجعه کرد. مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه یادآوری کرد: یک بخش از جریان مهدویت به انسان‌ها و اعتقاد شخصی آنان بازمی‌گردد. شیعیان باور دارند امام معصوم(ع)، حتی اگر به دلایل مختلف در میان ما حضور ظاهری نداشته باشند، باید بتوانیم از ظرفیت هدایت و ویژگی‌های ایشان بهره‌مند شویم. دنیای مهدوی، بدون نقش نواب حضرت ولی‌عصر(عج)، چه نواب خاص و چه نواب عام، دنیای درستی نیست. کسانی که در موضوع مهدویت دچار انحراف می‌شوند یا به کج‌راهه می‌روند، معمولاً به همین نکته اول توجه نمی‌کنند یا در فهم آن دچار اختلال هستند. وی درخصوص چگونگی مواجهه رسانه ملی با شبهات مرتبط با مهدویت و تطبیق نشانه‌های روز به علائم ظهور نیز گفت: اهل‌بیت(ع) در کلامشان تکلیف ما را روشن کرده‌اند و گفته‌اند هر کسی از زمان ظهور خبر قطعی بدهد، سخن او قابل‌اتکا نیست. اصل بررسی پیشگویی‌ها، شواهد تاریخی و آنچه در اسناد و متون آمده، به نظر من فی‌نفسه اشکالی ندارد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که بخواهیم تعیین تکلیف قطعی کنیم و برای زمان ظهور نسخه بدهیم. اینجاست که اختلال ایجاد می‌شود و به نظر من، این کار درست نیست. حجتی تأکید کرد: اگر قرار است جریان مهدویت درست در رسانه طرح شود، باید قواعد اصلی که در فضای مهدوی مطرح است، موردتوجه قرار گیرد. مثلاً هرچه به انتهای تاریخ نزدیک‌تر می‌شویم، می‌بینیم موج خون‌خواهی حضرت سیدالشهدا(ع) جدی‌تر می‌شود. این‌ها ازجمله شواهدی است که در متون اصلی، متقن و دقیق ما آمده و باید به آن‌ها توجه کرد. اما تطبیق زمان‌بندی‌شده این شواهد، کار درستی نیست. در ادامه مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه بیان کرد: ما اکنون در دوره‌ای قرار داریم که هدایت به‌سوی حضرت ولی‌عصر(عج) اهمیتی دوچندان دارد. در شرایطی کنونی و با شهادت رهبر انقلاب، عنایت حضرت ولی‌عصر(عج) می‌تواند در بسیاری از معادلات حتی در مواردی که در محاسبات ظاهری و مادی قابل توضیح نیست، اثرگذار باشد. در کنار همه مسائل روزمره‌ای که مردم عادی جهان با آن درگیرند، یک قدرت دیگر نیز وجود دارد و آن، توجه به حضرت ولی‌عصر(عج) است. حجتی تأکید کرد: شاید جمهوری اسلامی و صداوسیما از معدود رسانه‌هایی در جهان باشد که پرچم برنامه‌سازی برای حضرت ولی‌عصر(عج) را برافراشته‌اند. اما اینکه اکنون در چه نقطه‌ای قرار داریم، به نظر من هنوز با کار اصلی و نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم. برنامه‌ریزی مهدوی، به‌ویژه در برنامه‌های مذهبی، باید مانند خون در همه اجزای برنامه‌سازی جریان داشته باشد، نه اینکه صرفاً به‌صورت یک ایستگاه یا یک موضوع مقطعی دیده شود. مدیرکل پژوهش‌های اسلامی رسانه با بیان اینکه پردازش و ایده خوب لازمه تولید برنامه مهدوی است، اظهار کرد: ایده‌پردازی دقیق دو رکن اساسی دارد، یکی منابع موثق و دیگری نگاه خلاقانه. برنامه‌سازان باید به منابع دست‌اول و اصیل در موضوع مهدویت و همچنین به عناصر انسانی خلاق دسترسی داشته باشند تا بتوانند این منابع را به ایده‌های برنامه‌سازی تبدیل کنند. برای مثال، شورای معارف سیما باید ابلاغی داشته باشد که بر اساس آن، همه برنامه‌های مذهبی یا برنامه‌های اذانگاهی همراه با تعیین مسیر، معرفی منابع و شناسایی گروه‌های خلاقی که می‌توانند در این زمینه کمک کنند، با پی‌رنگ مهدویت تولید شوند. حجتی متذکر شد: طبیعتاً در فضای رسانه‌ای دنیا، اتاق‌های فکر یا ساختارهای مشابه، نقش اصلی را در جریان‌سازی ایفا می‌کنند. به نظر من، ما در این بخش با یک ضعف جدی مواجهیم. گاهی سلایق افراد، یا مطالعات برخی تأییدکنندگان، نویسندگان، گویندگان و حتی بعضی مدیران شبکه‌ها اثر می‌گذارد، اما این‌ همه کار نیست. با توجه به اینکه مهدویت می‌تواند یک کلان‌پروژه و کلان‌موضوع اصلی در سازمان صداوسیما باشد، به یک اتاق فکر نیاز داریم که کارش تبدیل منابع معتبر به ایده‌های برنامه‌سازی باشد. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی: تبیین و ترویج مهدویت در رسانه ملی سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز دارد حجت‌الاسلام رضا محمدی شاهرودی، عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و کارشناس مذهبی برنامه‌های صداوسیما، درخصوص رسالت رسانه ملی درزمینه مهدویت بخصوص در شرایط امروز کشور و مطالبات احتمالی مخاطبان گفت: وظیفه رسانه ملی در این ایام نخست شناسایی و برطرف کردن شبهات و سپس انجام کارهای اساسی و بنیادی، به‌جای اقدامات سطحی و مقطعی است. یکی از محورهای بسیار مهم درخصوص تولید محتوا برای مهدویت، اثبات وجود امام زمان(عج) است. این موضوع را می‌توان از منظر عقل بررسی کرد. زیرا دلایل متعددی در این زمینه وجود دارد. همچنین می‌توان با بهره‌گیری از یافته‌های علمی و پژوهشی، شواهد، اتفاقات رخ‌داده، گزارش‌های افرادی که حضرت را زیارت کرده‌اند و کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده است، به آن پرداخت. وی ادامه داد: از سوی دیگر، مسئله مهدویت را می‌توان از منظر فطرت و قلب و نیز قرآن و روایات بررسی کرد. بنابراین، این بحث را می‌توان از چهار زاویه عقل، علم و پژوهش، فطرت و قلب و قرآن و روایات مطرح کرد. این موضوع اهمیت بسیاری دارد. زیرا بسیاری از جوانان می‌پرسند چه دلیلی بر وجود امام زمان(عج) داریم. این پرسش بارها در رسانه‌ها، ازجمله رادیو و شبکه‌های مختلف تلویزیونی، مطرح شده است. حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی متذکر شد: یکی از رسالت‌های مهم رسانه این است که وجود حضرت و ضرورت وجود ایشان حتی در دوران غیبت را به‌گونه‌ای تبیین و اثبات کند که تردیدی باقی نماند. همچنین تکالیف ما به‌عنوان پیروان و باورمندان امام زمان(عج) نیز از دیگران مباحثی است که رسانه ملی می‌تواند در این خصوص روشنگرانه عمل کند. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اظهار کرد: برای اینکه وظایفمان نسبت به امام زمان(عج) را انجام دهیم، باید معرفت نسبت به امام زمان(عج) داشته باشیم و رسانه می‌تواند درزمینه این معرفت‌افزایی تولید محتوا داشته باشد. آیات و روایات نیز تأکید کرده‌اند کسی که امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلی از دنیا می‌رود و از مسیر دین خارج می‌شود. بنابراین، معرفت امام زمان(عج) نخستین وظیفه ماست. وی افزود: همچنین محبت به امام زمان(عج) دیگر وظیفه ماست. البته اگر معرفت به‌درستی حاصل شود، محبت نیز شکل می‌گیرد. عمل به تکالیف، اطاعت و انتظار مثبت نیز باید موردتوجه قرار بگیرد و خودمان را به‌گونه‌ای تربیت کنیم که بتوانیم برای امام زمان(عج) مفید باشیم و در مسیر ایشان نقش‌آفرینی کنیم. حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی ادامه داد: باید در رسانه بررسی کنیم منتظر واقعی چه کسی است و چرا بر انتظار فرج تأکید شده است. چرا انتظار فرج افضل اعمال امت دانسته شده و برای منتظر، جایگاهی مانند حضور در خیمه امام زمان(عج)، بلکه بالاتر از آن، شهادت در رکاب امام زمان و حتی شهادت در رکاب پیامبر(ص) بیان شده است؟ علت این آثار، برکات، سفارش‌ها و تأکیدهای فراوان درباره انتظار فرج چیست؟ این نیز محور بسیار مهمی است که باید موردتوجه قرار گیرد. وی با اشاره به شبهاتی که علیه مکتب حق و پیروان اهل‌بیت(ع) مطرح شده و لزوم تبیین‌گری رسانه ملی در این زمینه نیز گفت: یکی از شبهات هدفمند دشمن درخصوص عزاداری‌ها و شهادت حضرت سیدالشهدا(ع)، مهدویت است. بیشترین شبهات ازنظر فراوانی درباره مهدویت مطرح می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که دشمن دریافته است تا زمانی که این باور در میان ما وجود دارد، نمی‌تواند بر ما مسلط شود و جوانان ما را از ما بگیرد. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‌با تأکید بر اینکه باید در برابر دشمن صف‌آرایی و ایستادگی کنیم، اضافه کرد: امام صادق(ع) می‌فرمایند: «علماء شیعتنا مرابطون فی الثغر الذی یلی إبلیس و عفاریته، و یمنعونهم من الخروج علی ضعفاء شیعتنا.» مفهوم این روایت آن است که کسی که از سنگر اعتقادی، رسانه‌ای، معرفتی و فرهنگی پاسداری کند، فضیلتش از یک میلیون مجاهدی که در سنگرهای دفاع جغرافیایی می‌جنگند، بیشتر است. پس باید در جبهه فرهنگی به‌ویژه تبیین و ترویج مهدویت سرمایه‌گذاری بیشتری در رسانه ملی انجام شود. صداوسیما باید با جدیت کامل وارد این عرصه شود و دیگران نیز باید به آن کمک کنند. حجت‌الاسلام محمدی شاهرودی توضیح داد: در وهله نخست باید از هنر بهره گرفت. ما سوژه‌های هنری فراوانی داریم که همچنان بکر مانده و درباره آن‌ها کار فاخری نشده است و باید برای پرداختن به موضوع مهدویت از ظرفیت هنر استفاده کنیم. به نظر من، دلیل اصلی ساخته نشدن این آثار، نگرانی یا ملاحظه‌کاری نیست؛ بلکه اهمیت موضوع هنوز برای ما به‌درستی جا نیفتاده است. وی ضمن تأکید بر اینکه دشمن می‌خواهد مردم و جوانان ایران را ناامید کند، عنوان کرد: باور به مهدویت و ولایت اهرم قدرت و مؤلفه اقتداری است که ما در اختیار داریم. دشمن آن را فهمیده، اما خود ما هنوز به اهمیت آن پی نبرده‌ایم. اگر دغدغه وجود داشت و اهمیت موضوع را درک می‌کردیم، انگیزه ایجاد می‌شد و پس‌ازآن، برای تولید محتوا و انجام کار جدی در این زمینه اقدام می‌کردیم. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی درباره استفاده از شرایط روز و حوادث اخیر برای پرداختن به مهدویت نیز اظهار کرد: این کار بسیار خوب است، اما حساسیت زیادی دارد. زیرا بعضی افراد عملکرد نادرستی دارند و مثلاً می‌گویند ظهور نزدیک است یا زمان تعیین می‌کنند. این کار خطرناک است، چراکه اگر چنین اتفاقی نیفتد، ایمان مردم ضعیف می‌شود. وی گفت: همچنین نباید حوادث مختلف را به‌گونه‌ای به یکدیگر پیوند دهیم که مردم نسبت به این موضوع شرطی شوند. با رعایت این ملاحظات، می‌توان از شرایط موجود برای کار درباره مهدویت در رسانه ملی استفاده کرد که اصل این موضوع بسیار ارزشمند است. تهیه‌کننده تلویزیون: سخنان شبهه‌ناک درباره مهدویت ذهن مخاطب را مشوش می‌کند حسن محمدیان، تهیه‌کننده برنامه «سمت خدا» شبکه سه سیما درخصوص مؤلفه‌هایی که باید در تولیدات پیرامون مهدویت در رسانه ملی مدنظر قرار بگیرد، عنوان کرد: در این زمینه، باید کارشناسی انتخاب شود که بر حوزه مهدویت تسلط داشته باشد. لازم است با او مشورت شود یا این فرد به‌صورت حضوری در برنامه حضور داشته باشد، یا بر محتوای برنامه نظارت کند. این موضوع باید کاملاً مستند باشد. یعنی مطالبی که در برنامه مرتبط با ظهور و مهدویت مطرح می‌شود، در هر قالبی که باشد، باید ازنظر استنادات روایی و دینی کامل باشد. محمدیان یادآوری کرد: طرح سخنان شبهه‌ناک، احتمالی و غیرمستند، ذهن مخاطب را مشوش می‌کند. هرچه موضوع ظهور دقیق‌تر، مستندتر، همراه با دلیل، عقل و منطق و با حضور کارشناس خوب در رسانه ملی پیش برود، قطعاً اثرگذاری آن بیشتر خواهد بود. این تهیه‌کننده در ارتباط با عبور از کلیشه‌سازی و ترویج سبک زندگی منتظرانه در صداوسیما نیز اظهار کرد: هنگامی‌که موضوع امامت را در رسانه ملی مطرح می‌کنیم، در حقیقت در دل همین موضوع برای مخاطبان یک سبک زندگی تعریف می‌شود. سعادتمندی افراد در همراهی با امام(عج) و در عمل به فرامین، دستورالعمل‌ها و نسخه‌ای است که مهدی موعود، به‌عنوان انسان کامل، برای افراد و جامعه ارائه کرده است. آن نسخه، نسخه سعادتمندی است. اگر بتوانیم این مسئله را درست در تولیدات صداوسیما جا بیندازیم، سبک زندگی مهدوی به‌واسطه تولیدات رسانه‌ای ترویج می‌شود. وی درخصوص ارائه محتوای مستند و درعین‌حال جذاب از منظر رسانه‌ای در ارتباط با امام زمان(عج) و ظهور گفت: الزامی وجود ندارد که همه استنادات را روی آنتن مطرح کنیم. مهم این است مطلبی که مطرح می‌شود، مستند باشد. مستندات باید در کانال، سایت‌ها و سکوهایی که برنامه در اختیار دارد و به‌عنوان متمم برنامه عمل می‌کند، منتشر شود. پس از برنامه، متن آن پیاده شود و همه استنادات در آنجا قرار گیرد. محمدیان تأکید کرد: اینکه در متن برنامه گفته شود راوی روایت مرتبط با موعود چه کسی بوده یا این مطلب در کدام کتاب آمده، همیشه لازم نیست و ممکن است برای مخاطب خسته‌کننده باشد. اما آنچه مطرح می‌شود باید کاملاً مستند، مطمئن و دقیق باشد. اگر حتی اندکی شبهه در آن وجود داشته باشد، نتیجه خراب می‌شود و نقض غرض خواهد بود. این مستندات را باید در فضاهای مکمل برنامه مطرح و بارگذاری کرد تا مردم بتوانند از آن استفاده کنند. این برنامه‌ساز ضمن اشاره به اینکه باید از قالب‌های متنوع‌تری درخصوص مهدویت برای تولید محتوا استفاده کرد، گفت: بر اساس خروجی‌ای که روی آنتن دیده‌ام، فکر می‌کنم سریال «رویای نیمه‌شب» نخستین مجموعه تلویزیونی جدی باشد که درباره مهدویت ساخته شده است. ما به‌طور کلی اثر نمایشی درباره مهدویت در تلویزیون نداریم یا بسیار به‌ندرت داریم. از طرف دیگر برنامه‌های گفت‌وگومحور درخصوص امام زمان(عج) بسیار تولید شده و به نظرم این قالب تا حدی اشباع است. البته اگر در همین قالب گفت‌وگومحور، پرسمان متفاوتی داشته باشیم، بسیار اثرگذار خواهد بود. محمدیان ادامه داد: در حوزه برنامه‌های کودک و نوجوان نیز هراندازه برای ترویج مهدویت سرمایه‌گذاری کنیم، کم است. اصل ماجرا آنجاست. اگر در آن حوزه محتوای استاندارد پویانمایی و برنامه کودک هدفمند ساخته شود، وقتی کودک رشد می‌کند، درگیر بسیاری از مسائل و شبهات نخواهد شد و می‌توان خیلی راحت‌تر با او پیش رفت. به نظر من حتی اگر ۱۰۰ کار هم در آن حوزه ساخته شود، بازهم کم است. این تهیه‌کننده در پاسخ به پرسشی در مورد راهکار برون‌رفت از شعارزدگی درزمینه مهدویت نیز بیان کرد: راهکار سپردن کار به هنرمندان متعهد است. یعنی باید با هنرمندان دغدغه‌مند جلسه بگذاریم، از آنان درخواست کنیم، به آنان امکانات بدهیم و دستشان را باز بگذاریم و اجازه بدهیم در مورد مهدویت تولید کنند. محمدیان در مورد علت کمبود تولیدات نمایشی درزمینه مهدویت و ارتباط آن با حساس بودن موضوع نیز گفت: طبیعتاً یک بخش از چالش‌ها به حساسیت بحث مهدویت مربوط است. اما باید پرسید اساساً تولیدات نمایشی فاخر ما در سال‌های اخیر چند مورد بوده است؟ از «مختارنامه» تاکنون، چند اثر نمایشی فاخر در تلویزیون دیده‌ایم؟ ساخت چنین آثاری هزینه بسیار بالایی دارد و اکنون نیز با توجه به وضعیت اقتصادی و جنگ، تولیدات این‌چنینی دشوار است. وی متذکر شد: پس به این دلیل که حوزه مهدویت حساسیت خاص خود را دارد، همین مسئله دشواری کار را در شرایط خاص مضاعف می‌کند. بنابراین احتمالاً همین دو عامل باعث شده است که، به‌ویژه در موضوع مهدویت، تولیدات نمایشی کم و انگشت‌شماری در رسانه ملی داشته باشیم. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی: تجمعات مردم مبعوث؛ ظرفیت عاطفی جامعه نسبت به مهدویت حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی محمدی هوشیار، عضو هیئت‌علمی و استادیار گروه جریان‌شناسی مهدویت در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، درخصوص مهم‌ترین شبهات رایج درباره مهدویت در میان مخاطبان و محتواهای مرتبط با تطبیق نشانه‌های ظهور و پیش‌بینی‌ها گفت: مهم‌ترین شبهات رایج در میان مخاطبان امروز را می‌توان در دو محور شبهات معرفتی مانند چیستی فلسفه غیبت و طول عمر امام و شبهات رفتاری شامل ادعاهای دروغین نیابت و جریان‌های انحرافی دسته‌بندی کرد. علاوه‌بر آن در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از تحولات منطقه‌ای، بازار تطبیق‌گرایی شتاب‌زده و پیوند زدن حوادث روز به نشانه‌های ظهور در فضای مجازی رونق یافته است. وی تصریح کرد: رسانه ملی برای مواجهه با این پدیده باید از حالت انفعالی خارج شده و با تبیین روش‌مند نشانه‌های ظهور و تفکیک میان نشانه‌های قطعی و غیرقطعی، ذهن مخاطبان را در برابر هیجانات کاذب ایمن کند. دعوت از کارشناسان مسلط در حوزه رجال، حدیث و تاریخ تشیع برای نقد علمی این جریان‌ها و آموزش سواد رسانه‌ای دینی به عمق‌بخشی معرفت عمومی‌کمک شایانی خواهد کرد. عضو هیئت‌علمی‌پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی‌با بیان اینکه بسط نگاه آخرالزمانی عقلانی و ترویج گفتمان مهدویت برای نسل جوان اهمیت حیاتی دارد، عنوان کرد: مهدویت موتور محرک امید، پویایی و تمدن‌سازی در عصر حاضر است و مانع از انفعال و یأس جوان در مواجهه با بحران‌های جهانی می‌شود. تجمعات و همخوانی‌های اخیر، ظرفیت عظیم عاطفی جامعه را نشان داد، اما برای ماندگاری این حرکت باید شور عاطفی را به شعور معرفتی پیوند زد. این گفتمان باید در قالب تولیدات چندرسانه‌ای کوتاه، موشن‌گرافیک‌های تبیینی، روایت داستان موفقیت جوانانی که با انگیزه مهدوی در عرصه‌های علمی و جهادی فعال هستند و همچنین مستندسازی از مسئولیت‌های اجتماعی منتظران در ساختار رسانه‌ای تقویت شود. حجت‌الاسلام محمدی هوشیار اضافه کرد: رسانه ملی وظیفه دارد مفهوم مهدویت را به‌عنوان برنامه‌ای زنده برای اداره جامعه و امتداد اجتماعی ولایت تبیین کند. بزرگ‌ترین مانع در این مسیر، محدود ساختن مهدویت به برنامه‌های مناسبتی و تقویمی در نیمه شعبان یا ایام آغاز امامت است. برای عبور از این آسیب، مفاهیم عمیقی چون عدالت‌خواهی، مصلحت‌سنجی فقیهانه، دستگیری از مظلومان و خانواده منتظر، باید در تاروپود برنامه‌های پرمخاطب روزمره مانند برنامه‌های خانوادگی، میزگردهای اجتماعی و حتی مسابقات تلویزیونی ادغام شوند تا مهدویت در زندگی جاری مردم معنا پیدا کند. این پژوهشگر در مورد برقراری تعادل میان روایت‌های مستند دینی و جذابیت رسانه‌ای نیز توضیح داد: این امر نیازمند پرهیز از داستان‌پردازی‌های ضعیف و فاقد اعتبار علمی است. برنامه‌سازان می‌توانند با استفاده از مستند داستانی به بازسازی مستند تاریخ غیبت و تبارشناسی انحرافات بپردازند و جذابیت بصری را ازطریق جلوه‌های ویژه مدرن و دکورهای پویا تأمین کنند. وی در پاسخ به این پرسش که تلویزیون برای پرهیز از کلیشه‌سازی و شعارزدگی باید چه رویکردی داشته باشد، اظهار کرد: تلویزیون باید از ارائه تصویر فردی منزوی، دائم‌البکاء و ناامید از اصلاح جامعه به‌عنوان الگوی منتظر خودداری کند. رسانه باید انتظار را به‌عنوان یک آماده‌باش فعال، جهاد علمی و پویایی اجتماعی معرفی کند. بازنمایی مفاهیم مهدوی در قالب درام‌ها و سریال‌های اجتماعی باکیفیت به‌جای تکرار شعارهای مستقیم مذهبی، بهترین راه برای ارائه تصویری واقعی و جذاب از انتظار است. استادیار گروه جریان‌شناسی مهدویت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی متذکر شد: سبک زندگی منتظرانه را می‌توان با معرفی الگوهای ملموس و معاصر در تلویزیون ترویج کرد. الگوهایی از نخبگان، کارآفرینان و مدیرانی که وظایف خود را با نیت یاری امام زمان و با بالاترین استاندارد اخلاقی و حرفه‌ای انجام می‌دهند. علاوه‌بر این، آموزش مفاهیمی چون عهد، وفاداری و گره‌گشایی در برنامه‌های کودک و نوجوان در قالب پویانمایی و بازی، در کنار پیوند زدن فعالیت‌های مهدوی با پویش‌های مردمی محرومیت‌زدایی و گره‌گشایی‌های اجتماعی در رسانه، به نهادینه شدن این سبک زندگی یاری می‌رساند. حجت‌الاسلام محمدی هوشیار یادآوری کرد: هنر، ادبیات، موسیقی فاخر و تصویر به‌عنوان زبان فطرت و عاطفه، نقشی کاملاً تعیین‌کننده در انتقال معارف عمیق مهدوی ایفا می‌کنند، چراکه قادرند مفاهیم پیچیده کلامی را به احساسات پاک انسانی تبدیل کنند. سرودهای فاخر و ملودی‌های حماسی می‌توانند پویایی انتظار را به نمایش بگذارند. اقتباس از رمان‌های قوی با موضوع مهدویت برای ساخت فیلم‌ها و مجموعه‌های نمایشی، ماندگاری این مفاهیم را در ذهن مخاطب دوچندان می‌سازد؛ همچنان که گرافیک نوین و هنرهای تجسمی‌به هویت بصری برنامه‌ها عمق هنری می‌بخشند.