بازخوانی برش‌هایی از تلاش شبکه‌های استانی در مسیر عدالت‌گستری

عشایر و روستانشینان یکی از ارکان مهم کشور در حفظ هویت فرهنگی و از سویی تأمین نیازهای اقتصادی کشورند. بازنمایی جایگاه ارزشمند زندگی روستایی و عشایری رسالت مهمی است که بر عهده رسانه ملی به‌ویژه شبکه‌های استانی است؛ رسالتی که چند سالی است با توجه به رویکرد تحولی سازمان و تأکید بر هویت‌محوری و عدالت‌گستری پررنگ‌تر هم شده است.

به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، بر اساس این سیاست انتظار می‌رود، سهم روستائیان و عشایر در تولیدات رادیویی و تلویزیونی بیشتر از گذشته شده باشد و به خواسته‌ها و دغدغه‌هایشان در بستر فراهم آمده در صداوسیما به‌خوبی پرداخته شود. برنامه‌سازی با چنین رویکردی، یعنی بازآوردن صدا و تصویر روستا و ایل به متن گفت‌وگوی ملی، از مستندهای ژرف و گزارش‌های میدانی تا برنامه‌های آموزشی، سرگرمی و انگیزشی که بتواند هم مخاطب شهری را با ریشه‌های خود (در قاب سریال‌ها و تله‌فیلم‌هایی همچون «بانوی سردار» یا همان بی‌بی‌مریم مبارز و دلیر) آشنا سازد و هم با ارائه الگوهای پیشرفته و پایدار، زندگی روستایی را توانمند و پویاتر کند. در ادامه نگاهی داریم به برخی از تولیدات شبکه‌های استانی که با این رویکرد تولید و پخش می‌شوند.

تجربه‌ای متفاوت به عمق روستاهای کرمانشاه

صداوسیمای کرمانشاه در دورانی که داستان‌های اصیل در هیاهوی زندگی مدرن گم می‌شوند با تولید و پخش «سیران» و «وروآبادی» سفری عمیق و شاعرانه را به قلب تپنده روستاهای استان کرمانشاه آغاز کرده است. مجموعه تلویزیونی «سیران» تلاشی است برای کشف روح جاری در زندگی مردمان روستانشین، معرفی استعدادهای پنهان و ثبت تصویری باشکوه از میراثی که باید دیده و شنیده شود. «سیران» به تهیه‌کنندگی یونس پورشکری در هر قسمت این سفر ما را به روستایی جدید با جغرافیای فرهنگی منحصربه‌فرد خود می‌برد. «سیران» با سفرهای هدفمند به روستاهایی از اقلیم‌ها و فرهنگ‌های گوناگون (جاف، کلهر، لک، هورامی و فارس زبان)، تنوع شگفت‌انگیز سبک زندگی، معماری، موسیقی، پوشش و آیین‌های منطقه را به نمایش می‌گذارد.
در رادیو کرمانشاه نیز به‌منظور عدالت‌گستری و هویت‌محوری توجه جدی به زندگی روستایی شده است. یکی از مهم‌ترین این‌ برنامه‌ها «وروآبادی» به تهیه‌کنندگی حسین باویسی است. بیان زیبایی‌های روستا و تشویق روستائیان به ماندن در روستا با هدف بهبود کیفیت زندگی آنان و افزایش تولیدات روستائیان و معرفی کشاورزی به‌عنوان محور استقلال از مهم‌ترین اهداف این برنامه به شمار می‌آید.

زندگی واقعی روستائیان در قاب شبکه کردستان

شبکه استانی کردستان همواره درزمینه عدالت‌گستری و هویت‌محوری ویژه‌برنامه‌های متنوعی را با محوریت روستا تولید و پخش می‌کند که گاه در قاب فیلم و سریال و گاه در دیگر ساختارهای برنامه‌سازی جای می‌گیرند. یکی از این برنامه‌ها که کاری از رادیو کردستان است، «دی‌نشینان» نام دارد که به تهیه‌کنندگی شاهو شکیبایی در ساختار ترکیبی مجله‌ای با بخش‌های گوناگونی همچون گفت‌وگو، موسیقی محلی و تصویرسازی صوتی، بازتاب زندگی واقعی روستائیان است. یکی از بخش‌های مهم «دی‌نشینان» طرح مسائل و مشکلات امروز روستاها ازجمله مهاجرت، آموزش، اشتغال، تغییرات اقلیمی و نمایش نمونه‌های موفق از ابتکار، کارآفرینی و فعالیت‌های فرهنگی در روستاهای این خطه از کشورمان است.
سیمای استانی کردستان نیز در این خصوص برنامه پرمخاطب و جذاب «په‌پوله‌کانی نیشتمان» به معنای پروانه‌های میهن را با حضور در روستاهای استان تهیه و پخش می‌کند. این برنامه هم مختص زندگی روستایی است، هرچند که به‌منظور برقراری ارتباط هدفمند و اثرگذار در کودکان در قالب ترکیبی - نمایشی روی آنتن می‌رود. مخاطبان «په‌پوله‌کانی نیشتمان» با تماشای این برنامه، با آیین‌ها، ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها و حتی مسائل و مشکلات روستاها آشنا می‌شوند.
دیگر برنامه سیمای کردستان با رویکرد زندگی روستایی و حواشی آن «شوگار» نام دارد که در قالب ترکیبی - نمایشی تولید و پخش می‌شود. این برنامه شبانگاهی دارای بخش‌های متنوع و جذابی است که ضمن حضور در روستاهای مختلف به معرفی جاذبه‌های گردشگری و طبیعی و سبک زندگی روستایی و دغدغه‌هایشان می‌پردازد.

همدلی در روستاهای مازندران

استان مازندران به‌عنوان یکی از بی‌نظیرترین جلوگاه‌های طبیعت، روستاهای سرسبزی را در دل خود جای داده که مقصد گردشگران بسیاری است. در این میان مجموعه تلویزیونی «بوردکا»، «کاکرون» و «کله ونگ» و مجموعه رادیویی «ده‌آباد» از تولیدات شاخص و پرطرفدار شبکه استانی مازندران به شمار می‌آیند. «بوردکا» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی علیرضا امراء که فصل جدید آن در دست تولید است؛ مسابقه‌ای جذاب است که ریشه در سنت‌ها، بازی‌ها و شور و شعف زندگی روستایی دارد. این مجموعه که اکنون به فصل یازدهم خود رسیده است، به یکی از پرطرفدارترین مسابقات تلویزیونی در مازندران بدل شده است، شاید به این دلیل که «بوردکا» تنها یک رقابت ساده نیست، بلکه فرصتی است برای زنده نگه‌داشتن میراث فرهنگی، ایجاد نشاط اجتماعی و تقویت روحیه‌ همدلی و همبستگی در میان مردم. «کاکرون» هم برنامه دیگری از سیمای مازندران است که به تهیه‌کنندگی علیمراد محمدی، در قاب مسابقه‌ای هیجان‌انگیز، تصویرگر رقابت‌های شاد روستائیان در قالب گروه‌های مختلف و بخش‌های متنوع و جذاب است. مجموعه تلویزیونی «کله ونگ» هم به تهیه‌کنندگی مهدی رازقی با چاشنی طنز به فرهنگ و مسائل مطرح در روستاهای مختلف مازندران می‌پردازد. بسیاری از موضوعات و دغدغه‌های روز موضوع این برنامه جذاب است.
«ده‌آباد» هم یکی از شاخص‌ترین تولیدات رادیو مازندران است که به تهیه‌کنندگی سعیدی‌فر راوی زندگی روستایی است. نکته جالب در باره این برنامه آن است که با توجه به سند تحول سازمان «ده‌آباد» رادیو مازندران تبدیل به جشنواره‌ای ملی با همین نام نیز شده است که خود نشان از اهمیت نقش روستائیان و عشایر در توسعه و آبادانی کشور داردِ؛ موضوعی که اهمیت پرداختن به زندگی روستایی و عشایر را چند برابر می‌کند.

«ایل من» همسفر عشایر در گستره فارس

استان فارس با مناطق قشلاقی و یلاقی سرسبز، علاوه‌بر روستانشینان، عشایر بسیاری را در خود جای داده است؛ از عشایر ایل عرب تا قشقایی و لر همواره یکی از موضوعات مطرح در صداوسیمای استان فارس بوده است. در این زمینه نیز برنامه‌های بسیاری ساخته شده که یکی از آن‌ها هم که تا چندی پیش پخش آن ادامه داشت، مجموعه تلویزیونی «ایلیاتی» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی احمد علی حیدری بود که توانمندی‌ها و ظرفیت‌های عشایر استان فارس و نقش عشایر در تولید کشور را به تصویر می‌کشید. از برنامه‌هایی نیز که هم‌اکنون با این رویکرد روی آنتن هستند، می‌توان به دو مجموعه رادیویی «ایل من» و «فارس خانه اقوام» اشاره کرد. «ایل من» به تهیه‌کنندگی خانم صهبانیا جعفربیگلو، با رویکردی اختصاصی به عشایر کوچنده و اقوام استان فارس مخاطبانش را به قلب زندگی ایلیاتی، آیین‌ها و ظرفیت‌های کم‌نظیر عشایر این دیار می‌برد. این برنامه، ضمن پرداختن به مشکلات عشایر، پیگیر خواسته‌های آنان نیز هست. گفت‌وگو با نخبگان علمی، معرفی کارآفرینان موفق عشایر، معرفی بازی‌ها و سرگرمی‌های بومی - محلی و به‌طورکلی بازنمایی جلوه‌های گردشگری و ظرفیت‌های فرهنگی-اجتماعی عشایر از بخش‌ها و اهداف این برنامه است. «فارس‌ خانه اقوام» از دیگر برنامه‌های رادیو فارس است که به‌صورت اختصاصی به بازخوانی، ثبت و روایت بخشی از گنجینه فرهنگ‌عامه اقوام و عشایر استان فارس می‌پردازد. این برنامه در هر قسمت در قالبی فشرده و گویا، جلوه‌هایی از آداب ‌و رسوم و میراث شفاهی ایل‌ها و طوایف استان فارس را بازگو می‌کند.

فرصت‌های طلایی روستانشینان قزوین

«شارود»، «بوم و بر»، «صدای روستا» و «روستایی شو» هم نمونه‌ای از تولیدات شاخص صداوسیمای قزوین در زمینه عدالت‌گستری و هویت‌‌محوری است که تقدیم مخاطبان می‌شود. آداب و رسوم مردم الموت به همراه اقتصاد و کشاورزی منطقه موضوع مستند تلویزیونی «شارود» به تهیه‌کنندگی حسن ناصری و کارگردانی رامین احمدی است؛ روایتی تازه از فرهنگ و تاریخ الموت که در قاب سیمای قزوین به‌زودی جای خواهد گرفت. مستند «شارود» در واقع ضمن معرفی هویت فرهنگی و تاریخی الموت، توجه گردشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی را به این منطقه جلب می‌کند و همچنین موجب افزایش آگاهی مردم از ظرفیت‌های اقتصادی، طبیعی و اجتماعی نقاط مختلف استان قزوین به‌ویژه مناطق روستایی خواهد شد.
روایت زندگی و ظرفیت‌های روستاهای قزوین در مستند تلویزیونی «بوم و بر» هم دیدنی است. این اثر که به‌زودی به تهیه‌کنندگی بابک حسینیان روی آنتن خواهد رفت، در هر قسمت، مخاطبان را با جلوه‌های فرهنگی، اقتصادی و طبیعی روستاهای مختلف استان آشنا می‌کند. در واقع در این مجموعه تلاش شده است تا روستاهایی که دارای ویژگی‌های شاخص و متمایزی در زمینه‌های کشاورزی، صنایع‌ دستی، تولیدات اقتصادی و ظرفیت‌های زیست‌محیطی هستند، با نگاهی خلاقانه و روایت تصویری به بینندگان معرفی شوند.
«صدای روستا» روی آنتن رادیو قزوین هم در ساختار مستند گزارشی، روایتی دیگر از همین نوع تولیدات است که به تهیه‌کنندگی مرتضی نوری‌زاده، تقدیم مخاطبان می‌شود. افزایش شناخت به‌منظور دستیابی به خوداتکایی و معرفی توانمندی‌های روستائیان در حوزه‌های دامداری، کشاورزی، باغداری، صنایع ‌دستی و آداب و رسوم و از سویی توانمندی‌های بانوان در تولید غذا‌های بومی و محلی از اهداف این برنامه به شمار می‌آید.
حکایت رقابت، شادی و فرهنگ روستاهای قزوین در برنامه رادیویی «روستایی شو» نیز بسیار شنیدنی است. درواقع «روستایی شو» با ترکیبی از هیجان مسابقه، جذابیت روایت و صدای صمیمی مردم روستا، تلاشی است برای ثبت و بازنمایی گوشه‌هایی از زندگی روستایی در استان قزوین و پاسداشت میراث فرهنگی و اجتماعی این سرزمین.

قصه‌هایی از چهارمحال و بختیاری که ریشه در این آب‌وخاک دارند

چهارمحال و بختیاری، استانی زیبا با چشم‌اندازهایی بی‌نظیر بر بلندای بام ایران که میراث‌دار فرهنگ و تمدنی دیرینه است؛ فرهنگ و تمدنی که همین مناطق روستایی و عشایرنشین شاید مهم‌ترین عامل آن بوده‌اند. از همین رو فرهنگ شفاهی منطقه دربرگیرنده قصه‌های جذابی است که گه‌گاه در قاب تولیدات فاخر یا ثابت و روزانه شبکه استانی جهان‌بین جای می‌گیرد. ازجمله مجموعه پرمخاطب «بانوی سردار» یا همان «بی‌بی مریم» به تهیه‌کنندگی سعید مرادی و نویسندگی و کارگردانی پرویز شیخ طادی و یا فیلم «کهزاد» -بزرگمردی از ایل بختیار- به نویسندگی و کارگردانی فرشاد صالحی که در فضایی محلی و عشایری راوی بخشی از قصه این دیار و دغدغه مردمان خوب آن بود. یا اثر فاخر دیگری به نام «حزب بلوط» به تهیه‌کنندگی امیرحسین خرمشاهی و کارگردانی داریوش ربیعی که در مرحله پیش‌تولید است و قصه آن با بلوط، کوه‌ها و اهالی با صفای روستا گره خورده است.
از برنامه‌های ثابت و روزانه این مرکز هم می‌توان به مجموعه تلویزیونی «هم‌ولایتی» به تهیه‌کنندگی یزدان کیانی و یا مجموعه رادیویی «بنگ آبادی» به تهیه‌کنندگی کبری حیدری و زهرا اسماعیل‌زاده اشاره کرد. آوای خوش «هیجار» از رادیو جهان‌بین به تهیه‌کنندگی رحمان داوودیان و الهه علیزاده و «با مسئولان» دیگر برنامه رادیو به تهیه‌کنندگی حجت‌الاسلام محمدرضا رسولی هم بخش دیگری از این تولیدات است که همگی با شعار تحولی سازمان به معرفی زندگی عشایری و روستایی و بیان مشکلات و کمبودهای روستاها از زبان دهیاران یا اعضای شورای اسلامی یا عشایر می‌پردازند. معرفی نخبگان و جوانان موفق و پرتلاش روستا و ایلات، معرفی آواها و موسیقی‌های محلی یا پیگیری ویژه مسائل و مشکلات روستائیان و عشایر از بخش‌های این‌گونه برنامه‌ها به شمار می‌آیند.
مجموعه مستند تلویزیونی «تمدار» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی محمدرضا حاجی‌پور نیز چندی پیش با نگاهی ویژه به جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری در 50 قسمت تولید شد. از دیگر برنامه‌های شبکه استانی جهان‌بین با رویکرد محوری زندگی عشایر و روستانشینان، می‌توان به مستندهایی ازجمله «وارگه»، «چراغ مدرسه روشن است»، «درختان ایستاده می‌مانند»، «آرنگ کوچ»، «آخرین نفس» و «همدرنگ» اشاره کرد. پیش‌تر هم فیلم‌های تلویزیونی «نشانه»، «یاردا»، «گوگری»، «مندیر بارون»، «تاراز»، «شب سرد»، «به خاطر تهمینه»، «ایلوگ»، «ماه تی تی»، «قشلاق آخر»، «آواز باران»، «دره شیرهای سنگی»، «هم‌سفران باد»، «رقص تلخ» و نماهنگ «عشایر ذخایر انقلاب» و «گوگری» در این زمینه تولید و تقدیم مخاطبان شد.