برنامه «چراغ» شبکه رادیویی تهران با تمرکز بر هوش مصنوعی، پلی است میان علم، فناوری و زندگی روزمره.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این برنامه با هدف گسترش آگاهی عمومی درباره تأثیر فناوریهای نوین بر زندگی انسان تولید میشود و تلاش دارد تا مفاهیم پیچیده هوش مصنوعی را به زبانی ساده و قابلفهم برای همه بیان کند. «چراغ» با تهیهکنندگی هدی فلاح با رویکردی آگاهیبخش و آیندهنگرانه، شنوندگان را دعوت میکند تا در رابطه خود با دنیای دیجیتال و هوش مصنوعی بازنگری کنند. این برنامه، چراغی است که مسیر شناخت فناوری و پیامدهای آن را روشن میسازد و فرصتی را برای تأمل و فهم عمیقتر درباره دنیای در حال تحول ما فراهم میکند.
نوری در تاریکیهای دیجیتال هوش مصنوعی
هدی فلاح، مجری و تهیهکننده «چراغ» درباره ماهیت این برنامه گفت: «چراغ» برنامهای رادیویی است که در طول هفته پخش میشود و هر روز به یک موضوع میپردازد؛ شنبهها به هوش مصنوعی میپردازد و من تهیهکننده و مجری این برنامه هستم و بهجز خانم طاهر شمس که دستیار تهیه و هماهنگی است، باقی کارها توسط هوش مصنوعی انجام میگیرد. برنامه ما شکل مشخصی در دنیا دارد که به آن (AI-first) میگویند که همه کارهایش با هوش مصنوعی پیش میرود؛ برنامههای هوشمصنوعیمحور (AI-first) نرمافزارهایی هستند که هوش مصنوعی در هسته عملکردشان قرار دارد. این برنامهها با یادگیری از دادهها، رفتار و نیاز کاربر را تحلیل میکنند و بهصورت پویا واکنش نشان میدهند.
وی افزود: برخلاف نرمافزارهای سنتی، این برنامهها میتوانند پیشبینی، پیشنهاد و تولید محتوا انجام دهند و در گذر زمان هوشمندتر شوند. نمونههایی از آنها شامل دستیارهای هوشمند، ابزارهای تولید محتوا و طرحهای آموزشی شخصیسازی شده است.
وی ادامه داد: بر این اساس، در برنامه ما از تولید متن پژوهش و متن آیتمها گرفته تا تولید موسیقیهای باکلام و بیکلام، همگی با هوش مصنوعی ساخته میشود؛ البته در جاهایی به دلیل محدودیت مالی نمیتوانیم از این ظرفیت بهره تام ببریم. این برنامه از اردیبهشت امسال شروع شده و شنبه هر هفته بهصورت زنده از ساعت 21:30 شروع میشود و یک ساعت و نیم ادامه داد.
این تهیهکننده رادیویی درباره اولویتهای موضوعی در تولید این برنامه اظهار کرد: ما در برنامه «چراغ» با محوریت هوش مصنوعی هر هفته به یک موضوع از دو زاویه مشخص میپردازیم: نخست به موضوعات بنیادینی توجه داریم که آگاهی داشتن نسبت به آنها برای مخاطب ضروری و لازم است. یادآوری این نکته که هوش مصنوعی جادوگر و غیبگو یا پدیدهای عجیب و غریب نیست و صرفاً باید طرز کار با آن را یاد گرفت. این موضوع که هوش مصنوعی چطور کار میکند به این درد میخورد که فرد را قادر به بهرهبرداری از تمامیت آن میکند؛ من زمانی که یاد بگیرم یک دوربین عکاسی چطور کار میکند، بهتر میتوانم از آن استفاده کنم. بر این اساس، ما در این زمینه تلاش میکنیم تا مباحث پیچیده را به سادهترین شکل ممکن توضیح دهیم و بیان کنیم.
وی ادامه داد: رویکرد دیگر ما در این برنامه موضوعاتی هستند که هوش مصنوعی در آنها کاربرد دارد؛ موضوعاتی چون کشاورزی، ورزش و همه مواردی که گستره آنان در کشور ما زیاد نیست، اما تلاش میکنیم با افراد فعالی که در این حوزه کار میکنند، گفتوگو کنیم یا حتی درباره اتفاقهایی که نیفتاده هم حرف بزنیم تا آدمهایی که گوش میکنند متوجه شوند که نحوه استفاده از این توانمندی در آن حوزه چیست.
فلاح در توضیح چگونگی تولید محتوای موضوعات این برنامه تصریح کرد: اتاق فکری متشکل از اعضای انجمن هوش مصنوعی و پژوهشگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات داریم، ولی برای تولید محتوای برنامه هم از هوش مصنوعی بهره میگیریم. بر این اساس، از هوش مصنوعی میخواهیم که درباره موضوع مورد نظر همه تحقیقات مهم و بهروز دنیا را بررسی کند و درنهایت، خروجی متناسب با نیاز ما را ارائه دهد و به این ترتیب، متن برنامه تولید میشود.
تهیهکننده «چراغ» با اشاره به ایده تولید این برنامه گفت: روزی که سیما غفاری، مدیر گروه دانش و اقتصاد رادیو تهران به من پیشنهاد تولید این برنامه را داد، چون قبلاً خودم در این حوزه تجربه داشتم و در حوزه تولید موسیقی و متن فیلمنامه از هوش مصنوعی استفاده کرده بودم، به این فکر کردم که میتوان در این برنامه از هوش مصنوعی بهره گرفت و این نمونه آزمایشی خوبی از برنامهسازی برای سازمان صداوسیماست که اگر روزی خواست به سمت برنامهسازی به کمک هوش مصنوعی برود، از این تجربه بهره ببرد.
فلاح در پاسخ به این سؤال که چه موضوعاتی از سوی مخاطبان با اقبال بیشتری مواجه شده است، گفت: موضوعاتی بود که مردم دوست داشتند و بازخورد مثبتی دادند؛ قسمتی که چگونه آل.آل.امها یاد میگیرند و فراموش میکنند بسیار مقبول افتاد. قسمتی که درباره هوش مصنوعی و موسیقی یا هوش مصنوعی و کشاورزی صحبت شد هم مخاطبان پرشمارتری داشت.
وی درباره نقاط ضعف و قوت این برنامه و همچنین هوش مصنوعی ابراز کرد: این برنامه یک پایلوت و آزمایش خوب است که میتواند در برنامهسازیهای رادیو و تلویزیون راهگشا باشد، زیرا در آن درباره مهمترین مسائل هوش مصنوعی صحبت میکنیم. از سوی دیگر، وقتی موضوع بسیار تخصصی باشد بیان کردن و انتقالش به زبان ساده کار دشواری است. مهمترین نقطه قوت هوش مصنوعی این است که دادههای بسیاری به ما میدهد و از سوی دیگر مهمترین اشکال آن این است که اگر کارکردن و چم و خم آن را بلد نباشید شما را به بیراهه میبرد.
مجری برنامه «چراغ» در پاسخ به این سؤال که آیا قدرتیابی ترسناک هوش مصنوعی را جزو تهدیدات آن نمیبینید، گفت: هنوز به مرحلهای.جی.آی نرسیدهایم و خیلی با آن فاصله داریم. هوش مصنوعی عمومی یا AGI به نوعی از هوش مصنوعی گفته میشود که میتواند مانند انسان در طیف گستردهای از وظایف فکری، یادگیری و تصمیمگیری کند. برخلاف هوش مصنوعی محدود که فقط در یک حوزه خاص عمل میکند، AGI توانایی درک مفاهیم، استدلال، خلاقیت و سازگاری در موقعیتهای جدید را دارد. هدف از دستیابی به AGI، ساخت سامانهای است که بتواند نهتنها دادهها را تحلیل کند، بلکه بفهمد، بیاموزد و بهطور مستقل درست مانند یک ذهن انسانی فکر کند. این همان مرحله ترسناک هوش مصنوعی است؛ مرحلهای که در آن ماشینها میتوانند به اندازه یا حتی بیشتر از انسان هوشمند شوند و پرسشهای عمیقی درباره کنترل، اخلاق و آینده بشر را بهوجود میآورند. پس جای نگرانی نیست. موضوع این است که ما هوش مصنوعی را ابزاری میبینیم که مانند ما فکر میکند، اما موضوع این است که مثل ما فکر نمیکند و طوری است که بر اساس دادههای آماری تصمیم میگیرد.
روایت انسانی و ملی از علم
مدیرگروه علم و فناوری رادیو تهران در توضیح ماهیت برنامههای این گروه رادیویی توضیح داد: رویکرد اصلی برنامههای علمی رادیو تهران، پیوند دادن علم با زندگی مردم و ترویج گفتمان علمی ملی است. ما تلاش میکنیم علم را از فضای دانشگاهی بیرون بیاوریم و در کنار آموزش مفاهیم روز، پیشرفتهای علمی ایران، معرفی نخبگان و تریبون دادن به استعدادهای داخلی در جهاد تبیین را نیز دنبال کنیم.
سیما غفاری گفت: تمرکز ما بر حوزههای اثرگذار مانند هوش مصنوعی، زیستفناوری، انرژیهای نو و فناوریهای شهری است، اما نگاه برنامه صرفاً علمی نیست، بلکه بر نمایش توانمندیهای بومی و افتخارات علمیکشور نیز تأکید دارد.
غفاری در پاسخ به این پرسش که چگونه مباحث تخصصی را برای مردم سادهسازی میکنید، اظهار کرد: در سادهسازی مفاهیم، از مثالهای ملموس و کارشناسانی بهره میگیریم که قدرت ترجمه مفاهیم پیچیده را برای عموم مردم دارند؛ براین اساس به علم، رنگ روایت انسانی و ملی میدهیم.
وی ادامه داد: همکاری ما با دانشگاهها، پژوهشگاهها و شرکتهای دانشبنیان مستمر است و مهمانان برنامه اغلب از میان استادان، مدیران فناور و نخبگان ایرانی انتخاب میشوند؛ چهرههایی که نماد توان علمیکشورند. مدیر گروه علم و فناوری رادیو تهران با اشاره به مهمترین مشکلات در تولید برنامههای این گروه رادیویی عنوان کرد: بزرگترین مشکل ما حفظ دقت علمی در کنار جذابیت رسانهای و همپایی با سرعت تحولات جهانی است.
غفاری در ادامه در توضیح برنامه «چراغ» تصریح کرد: «چراغ» هوش مصنوعی (شنبهها) برنامهای مبتنیبر توضیح مفاهیم پایه و اخلاقی AI با زبانی ساده، بررسی کاربردها در جامعه و معرفی پژوهشها و استعدادهای ایرانی در این حوزه است. «چراغ» علم و فناوری (سهشنبهها) نیز مرور تازههای علمی، پیوند علم با فرهنگ، تحلیل مسائل روز و معرفی طرحهای ملی و دستاوردهای نخبگان است. غفاری در پاسخ به این پرسش که «چراغ» تا چه اندازه به اهداف مورد نظر رسیده و چه مسیری را طی خواهد کرد، گفت: ایده «چراغ» از نیاز جامعه به گفتوگوی روشن و صادقانه درباره علم و توان داخلی شکل گرفت. امروز «چراغ» توانسته بخشی از رسالتش را در ترویج علم، امید و خودباوری ملی محقق کند و مسیر آیندهاش را با قدرت علمی و فرهنگی روشنتر ادامه میدهد.