امروز در نقطهای از تاریخ قرار داریم که شبکه قرآن و معارف سیما توانسته فانوس هدایتگری در بستر رسانه ملی را برای ۲۵ سال پرفروغ و زنده نگه دارد؛ شبکهای راهبردی که مأموریت تمدنسازی و هویتبخشی بر پایه مرجعیت قرآن و اسلام را بر عهده دارد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، رویکرد تحولی شبکه قرآن سیما، تولیدات را از ساحت برنامههای معرفتی و تلاوت قرآن، به قلمرو جذابیت عمومی و جذب حداکثری مخاطب کشانده است؛ بهگونهای که امروز، تماشای برنامههایش نهفقط برای علاقهمندان به معارف دینی، بلکه برای هر مخاطبی که در جستوجوی آرامش و اصالت است، وسوسهانگیز شدهاند. با ارتقای امکانات و زیرساختهای لازم، بدون شک شبکه قرآن سیما میتواند دژی مستحکم در جبهه فرهنگی باشد و در بزنگاههای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، با هدایتگری و بهتأسی از قرآن، موجی از امید و آرامش را در جامعه متجلی کند. همزمان با سالروز افتتاح رسمیشبکه قرآن و معارف سیما در روز 21 آذر سال 1379 و بهمناسبت ۲۵ سال مجاهدت خالصانه در خدمت به قرآن کریم، این گزارش که حاصل گفتوگو با مدیران، برنامهسازان و کارشناسان شبکه قرآن سیماست، تهیه شده و در ادامه مشروح آن آمده است.
مدیر گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما:
گردآوری 13000 قطعه تلاوت از قاریان کشور
محمدرضا خالقی، مدیر گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما درباره فعالیتهای این گروه و اهداف خود بیان کرد: یکی از اهداف ما در شبکه قرآن، پالایش موجودیهای درونگروهی و درونشبکهای در حوزه تلاوت و نغمات بود. ما توانستیم اقدامات نخستین برای این هدف را در سه سال انجام دهیم و پالایش دقیقی روی تلاوتهای موجود صورت گرفت و انواع تلاوتهای تصویری را با هر کیفیتی در قالب VHS و نوارهای قدیمی و CD و… تا نمونههای جدیدتر در بسترهای نوین روی RAM و SSD جمعآوری کردیم. بالغ بر ۱۳هزار تلاوت طی این فرایند گردآوری شد و این آمار بهجز مجموعه تلاوتهایی است که در آرشیو پیش از این وجود داشت. بعضی از این تلاوتها در نوع خود بینظیر است، مثلاً ما از یک نوار ویدئویی قدیمیباکیفیت بسیار ضعیف تلاوتهایی از قاریان و استادان برجسته مصری پیدا کردیم که تاکنون موردتوجه قرار نگرفته بود. این نمونهها برای ما ذخایر ارزشمندی محسوب میشود. ما میخواهیم پیش از پایان سال، بازسازی مجموعه جمعآوری شده را HDسازی کنیم تا به لحاظ تصویری کیفیت بهتری پیدا کند و از نظر صوتی هم تقویت و تماشای آن برای مخاطب جذابتر شود.
وی افزود: برخی از این تلاوتها کیفیت مناسبی برای نمایش در رسانهها ندارد، چون امکانات ضبط تلاوتها در گذشته مناسب نبوده، اکنون فقط میتوانیم از این نمونهها در آرشیومان بهعنوان ذخیره نگهداری کنیم تا در برنامهسازیها در صورت لزوم استفاده شوند. ما برای افزایش کیفیت این محتواها خیلی تلاش کردیم. حتی از هوش مصنوعی نیز کمک گرفتیم، اما به نتیجه مطلوب نرسیدیم؛ بنابراین تلاوتها را به چهار دستهبندی تقسیم کردهایم: عالی و ممتاز، خوب، متوسط و ضعیف که هرکدام در نوع خود برای ما ارزش زیادی دارد.
خالقی گفت: همچنین دانلود تلاوتهای تصویری جهان اسلام نیز از گذشته موردتوجه بوده و در این دوره آن را جدیتر دنبال کردهایم و حدود ۶۰۰ تلاوت در بازه زمانی یک ساله دانلود شد. این موارد نیز به بازسازی و اصلاح نیاز دارد و شامل تلاوتهای قدیمی و معاصر میشود. این تلاوتها در آرشیو ما موجود نبوده است. البته مدتی در این کار وقفهای ایجاد شده، ولی بهزودی فرایند دانلود تلاوتهای تصویری جهان اسلام از سر گرفته میشود. قبلاً بعضی از این تلاوتها صرفاً دانلود میشد درحالیکه از کیفیت خوبی برخوردار نبود، اما اکنون با توجه به کیفیت و قابلیت بهرهبرداری تلاوتها به دانلود آنها میپردازیم.
مدیر گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما ادامه داد: در این دوره بحث نظارت و کارشناسی تلاوتها نیز از دیگر اقدامات صورتگرفته است. کارشناسان مسلط به علم قرائت باید تلاوتها را ازمنظر تجوید، وقف، ابتدا، مد، لحن، صوت و… بسنجند. ما این موضوع را در گروه دنبال میکنیم. قبلاً سنجش تلاوت را به شورای عالی قرآن میسپردند و اکنون خودمان در گروه تلاوت و نغمات، کارشناسانی داریم که میتوانند مسئله را دنبال کنند و تلاوتهای ناقص را با تدابیری حرفهای به شکل آثاری جذاب و رسانهای آماده پخش سازند.
خالقی یادآوری کرد: در برنامهسازی قرآنی نیز ما فعالیتهایی داشتیم که در این دوره مورد اقبال واقع شد. بهعنوان نمونه تولید قرائت توسط شبکه تحت عنوان «آفاق» بهصورت جدی پی گرفته شد. در برنامه «آفاق» قاریان جمهوری اسلامی ایران در مکانهای گوناگون تلاوتهای خود را ضبط کردند که درمجموع بالغبر ۳۰۰ قطعه تلاوت تولید شد و شبکههای گوناگون سیما ازجمله شبکه قرآن از این تلاوتها استفاده میکنند.
وی با بیان اینکه یکی از برنامههای تلاوتی موفق شبکه قرآن، برنامه «نفحات» است، عنوان کرد: این برنامه توانسته مخاطبان چشمگیری داشته باشد و عموماً به قاریان نوجوان خوشخوان جویای نام گمنام اختصاص دارد. ظرفیت خوبی در کشور برای این قاریان وجود دارد و تکثر مستعدان محدود به هیچ استانی نیست و در سطح کشور و همه استانها نوجوانان قاری بسیار توانمندی داریم که برنامه «نفحات» تلاش میکند همه این افراد را موردتوجه قرار دهد.
مدیر گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما اظهار کرد: در برنامه «نفحات» با رویکرد تحولی تلاش کردیم نهتنها قرائت این افراد را پخش کنیم، بلکه با شخصیت آنها، سبک زندگی و نگرش و بهرهمندی از قاریان جهان اسلام بهعنوان الگوی قرائت آشنا میشویم. این برنامه واقعاً شیرین است و به نوجوانانی که دوست دارند وارد عرصه قرائت قرآن و یادگیری تلاوت شوند، انگیزه میدهد. مخاطب «نفحات» با تماشای زندگی قاریان نوجوان میبیند که یک قاری میتواند در شاخهای هنری، علمی و ورزشی نیز سرآمد باشد و با زیست قرآنی به توفیقات متعدد دست پیدا کند.
وی اضافه کرد: ما در گروه تلاوت و نغمات به مناسبتهای مختلف از استادان مطرح دعوت میکنیم که در شبکه حاضر شوند و تجربیات خود را با مخاطبان در میان بگذارند. شنیدن روایت زندگی این افراد نیز شنیدنی و آموزنده است و قرار است چنین تولیداتی درخصوص قاریان ممتاز کشور ادامه پیدا کند.
خالقی متذکر شد: درباره توجه به درک معانی و مفاهیم قرآن که مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی هم هست، اظهار کرد: در جریان تولیدات و تلاوتها حتماً توجه به معنا و مفاهیم نیز برجستهسازی میشود و مخاطب ضمن بهرهمندی از تأثیر صوت دلنشین و پربرکت قرآن، بهواسطه تولیداتی که گروه علوم قرآنی و معارف شبکه روانه آنتن میکند، با چگونگی بهکارگیری آموزههای قرآنی در زندگی فردی و اجتماعی آشنا نیز میشود.
مدیر گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما با اشاره به تبدیل فونت ترجمههای قرآن در شبکه قرآن سیما از SD به HD در دوره تحول بیان کرد: این فونت جدید بسیار خوانا و بهروز است و مخاطب بهتر میتواند ترجمهها را در قاب تلویزیون دنبال کند. این تحول از نظر بصری به زیبایی شبکه افزوده است. وی درباره پررنگترین خواسته مخاطبان از شبکه قرآن سیما و گروه تلاوت و نغمات نیز توضیح داد: یکی از بیشترین مطالبات مخاطبان شبکه قرآن سیما پخش ادعیه است و در صورتعدم پخش دعاها مردم با ۱۶۲ تماس میگیرند و در خواست میکنند که دعای مورد نظرشان روانه آنتن شود. همچنین از دو هفته پیش برنامهای با عنوان «شبهای تلاوت» از سوی گروه تلاوت و نغمات شبکه قرآن سیما روی آنتن رفته که به پخش تلاوت به درخواست مردم اختصاص دارد. این برنامه در مدت بسیار کوتاهی توانسته مخاطبان چشمگیری داشته باشد و پیامهای بسیاری درخصوص آن دریافت میکنیم. خالقی درباره نقش شبکه قرآن سیما در تشویق علاقهمندان به یادگیری اصول تلاوت و تأثیر تشویقهای رهبری نیز گفت: پیامهایی که از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی درخصوص تولیدات قرآنی صادر میشود چراغ راه ماست. زمانی که ایشان از ترتیلخوانی خانوادگی قدردانی کردند، قاریان نابینای کشور برای ادامه این راه واقعاً انگیزه پیدا کردند. همچنین برنامه «محفل قرآنی» که دانشآموزان در این برنامه حاضر میشوند نیز مورد عنایت رهبری قرار گرفته است؛ بنابراین جلب توجه نوجوانان به تلاوت از سوی شبکه قرآن سیما میتواند مشوق کسانی باشد که در ابتدای این راه قرار دارند.
تهیهکننده برنامه «قرارگاه»
شبکهسازی نهادهای فرهنگی و میدانی؛ گام تحولی شبکه قرآن و معارف سیما
ایمان رضوانینیا که به طور مشترک با مهدی شکوهی، تهیهکنندگی برنامه «قرارگاه» را برعهده دارد، بهمناسبت سالگرد آغاز فعالیت شبکه قرآن سیما، درخصوص مسیری که در این شبکه پیموده شده و تغییرات سالهای اخیر توضیح داد: در فرایند جدیدی که طی دوره تحول در شبکهها به وجود آمده شبکه قرآن سیما نیز بیبهره نبوده است و برنامهسازان تلاش میکنند ازمنظر تازهتری به بیان مفاهیم معارفی بپردازند. به نظر در این سالها تولیدت میدانی افزایش یافته و از ساختار یکطرفه خارج شدهایم.
وی درخصوص چگونگی انعکاس اهداف تحول در برنامه «قرارگاه» تصریح کرد: محوریت ما در این فصل مساجد است. مساجد و هیئتها رویکردهای مشخصی دارند و میتوانند در تعامل با رسانه ملی، فعالیتهای اشتراکیِ اثرگذاری را دنبال کنند و در مواقع بحرانی و خاص، مانند تجربه دفاع و مقاومت در جنگ تحملی ۱۲روزه و تمام بزنگاههای اجتماعی و فرهنگی متحد و همافزا در میدان ظاهر شوند.
رضوانینیا ضمن اشاره به اینکه چنین رویکردی در شبکه قرآن تازگی دارد و پیشازاین تجربه نشده است، گفت: ما در سازمان صداوسیما برای شبکهسازی نهادهای فرهنگی و میدانی پیش از این اقدام پررنگی نداشتیم و حالا «قرارگاه» تلاش میکند یکی از گامهای رسانه ملی در این مسیر باشد. من از اوایل راهاندازی شبکه قرآن سیما حضور داشتم و معتقدم در این دوره بیش از هر زمانی به حرکت در مسیر همکاری و تعاملات دوجانبه دستگاههای فرهنگی، رسانهای و مذهبی نیازمندیم.
این برنامهساز خاطرنشان کرد: شبکه قرآن سیما از شبکههای تخصصی رسانه ملی است و این ظرفیت را دارد که با مجامع و سازمانها ارتباطات سازندهتری داشته باشد تا جذب مخاطب حداکثری محقق شود. ایجاد اعتماد بین مجموعههایی که قابلیت همکاری مشترک دارند نیاز به تقویت دارد. اکنون ما بهواسطه نگاه تازهای که در شبکه قرآن ایجاد شده، هر روز شاهد استقبال گروههای دغدغهمندی هستیم که به همکاری با شبکه قرآن و محتواسازی درخصوص مباحث معرفتی علاقه نشان میدهند.
وی با تأکید به اینکه برخی واسطههای ارتباطی مانند برنامه «قرارگاه» در ابتدای مسیر قرار دارند و در آینده دامنه ارتباطی گستردهتری پیدا خواهند کرد، افزود: اکنون باید با شتاب بیشتری پیش برویم و پاسخگوی نیازهای مخاطبان باشیم. در این مسیر بودجه شبکه نقش مهمی دارد و اگر از نظر مالی به اندازه کافی تأمین نشده باشیم، سرعت حرکتمان کند خواهد شد. امکانات مالی و حمایتهای معنوی انگیزه برنامهسازان را برای تحقق اهداف مهمیکه در شبکه قرآن سیما ترسیم شده، بیشتر میکند. از سوی دیگر به همکاری سایر شبکهها نیازمندیم تا به تبیین و تبلیغ برنامههای شبکه قرآن بپردازند و مخاطبان را به پیگیری محتوای قرآنی دعوت کنند.
این تهیهکننده درخصوص فضای شبکه قرآن سیما برای معرفی جهادگران حوزه تبیین، مستعدان علوم قرآنی و نخبگان معارف دینی نیز عنوان کرد: شبکه قرآن سیما در دوره تحول، پیشتاز معرفی و حمایت از استعدادهای کشف نشده و جهادگران بوده است. طی سالهای اخیر مطابق با فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی روی جهاد تبیین تمرکز کردهایم. ما مستعدان و فعالان بسیاری درزمینه ترویج علوم قرآنی، تبیینگری و… داریم. رسانه ملی و بهویژه شبکه قرآن سیما بستری برای ظهور و بروز همین افراد است و ما در «قرارگاه» روی این نکته متمرکز شدهایم.
رضوانینیا ادامه داد: عمده افرادی که در این دوره از «قرارگاه» در برنامه حضور پیدا میکنند گروهها و افرادی هستند که در استانهای مختلف بحث جهاد تبیین، جذب مخاطب برای مساجد، توسعه نرمافزاری در دعوت از نوجوانان به هیئتها و… را پیش میبرند. جبهه فرهنگی انقلاب برای شبکه قرآن سیما بسیار مهم است و ما با قاطعیت از همه تلاشگران این حوزه در برنامههای خودمان حمایت میکنیم. قاریان نوجوان و محفلهای دانشآموزی خوشبختانه مورد عنایت رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز قرار گرفته و همین توجهات اشتیاق ما برای کار جدیتر در این زمینه را بیشتر کرده است.
وی درباره توفیق شبکه قرآن و معارف سیما در جذب مخاطبان خاکستری به برنامههای مذهبی، قرآنی و معرفتی اضافه کرد: شبکهسازی در شبکه و بهصورت ویژه در برنامه «قرارگاه» با همین هدف انجام میگیرد. ما مخاطبانی داریم که ظاهراً مذهبی نیستند، اما دغدغههای آنها را نیز در برنامه موردتوجه قرار میدهیم و از فعالیتهای جهادی این افراد در «قرارگاه» قدردانی میکنیم، چراکه دقیقاً همین گروهها هستند که با فعالیتهای خود گروههای خاکستری را جذب مباحث معارفی و جهادی میکنند.
تهیهکننده برنامه «نفحات»
دغدغهمندی در معرفی مستعدان و نخبگان قرآنی
علی اکرمی، تهیهکننده برنامه «نفحات» درباره نقش شبکه قرآن و معارف سیمادر پاسخگویی به مطالبات مخاطبان درباره معارف قرآنی و دینی اظهار کرد: با توجه به گسترش فعالیتهای قرآنی و مطالبه جامعه قرآنی در دهه ۷۰ و اقبال رئیس وقت سازمان و معاونت سیما در سال ۱۳۷۸، سیمای قرآن راهاندازی شد. پخش برنامههای این سیما حدود یک سال در پایان برنامههای شبکه دو از ساعت 23:00 به مدت دو ساعت پخش میشد و سپس بعد از اذان ظهر شبکه دو به مدت دو سال ادامه یافت و روی آنتن میرفت.
وی با اشاره به برگزاری مسابقات بینالمللی قرآن کریم در سال ۱۳۸۳ از آنتن شبکه قرآن سیما بهصورت مستقل و پخش ۲۴ساعته برنامه در آن دوره و رشد محسوس شبکه طی این سالها عنوان کرد: من از ۱۹ سالگی همزمان با تحصیل در دانشکده فنی و متعاقباً دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در تهیه برنامههای قرآنی با سازمان صداوسیما همکاری داشتم و سال ۱۳۷۸ با دعوت سلمان فرهمند، نخستین مدیر شبکه قرآن و معارف سیما، بهعنوان مسئول گروه مسابقات قرآنی منصوب و همکاری با شبکه را آغاز کردم. با توجه به تجربیات قبلی در امر تهیه برنامههای قرآنی شبکههای یک، دو و سه بهعنوان اولین تهیهکننده شبکه قرآن بهمدت سه سال بهصورت مستمر تهیهکنندگی برنامه سیمای نور را عهدهدار شدم و بعد از آن نیز از زمان افتتاح رسمیشبکه تاکنون بهعنوان تهیهکننده همچنان فعالیت دارم و شبکه قرآن در این دوران واقعاًً توانسته در مسیر تغییر و نزدیکی به نیازها و ذائقه مخاطب حرکت کنند.
اکرمیبا بیان اینکه همه شبکههای صداوسیما ازجمله شبکه قرآن سیما در دوره تحول در جهت غنای محتوا گامهای مؤثری برداشتهاند، عنوان کرد: یکی از محورهای طرح تحول رسانه ملی، موضوع سبک زندگی است و به نظرم خانوادههای قرآنی میتوانند بهترین الگو برای سبک زندگی اسلامی و قرآنی باشند. یکی از مهمترین گزارهها در یک زیست قرآنی سالم، توجه به قرائت یا حفظ قرآن است. البته توجه به این امر نباید در ظاهر و سطحی باقی بماند، بلکه باید حاضر در همه شئون زندگی خانوادهها باشد تا بتواند در زندگی افراد مؤثر واقع شود.
وی اضافه کرد: از دیگر موضوعات تحولی، مسئله روایت پیشرفتهای کشور و نظام جمهوری اسلامی ایران است و موفقیتها و پیشرفتهای قاریان عزیز قرآن و انعکاس آن در برنامههای قرآنی باعث موفقیت و پیشرفت جامعه اسلامی میشود و شبکه قرآن و معارف سیما درزمینه انعکاس این دستاوردهای فرهنگساز و تمدنی در دوره تحول گامهای بلندی برداشته است.
اکرمی ادامه داد: در سالهای اخیر بسیاری از مستعدان و نخبگان قرآنی کشور در برنامههای شبکه قرآن و معارف سیما معرفی شدهاند که مراتب علمیبسیار خوبی داشتهاند. بهعنوان نمونه یک دانشآموز پایه ششم که حافظ کل قرآن است، همزمان در مقطع کارشناسیارشد نیز تحصیل میکند و این موفقیت بهخاطر حفظ کل قرآن، تلاش مستمر و گذراندن آزمونهای بسیار دشوار است. همچنین در کشور، قاریان و حافظان قرآنی داریم که در زمینههای مختلف علمی مانند پزشکی هستهای، دکتری الکترونیک، فوقتخصص گوارش و جراح کبد فعالیت میکنند و اعضای مراکز بلندپایه علمی هستند یا وکلا و قضاتی از قشر حافظ و قاری قرآن که به برکت قرآن توانستهاند مایه افتخار کشور باشند. این چهرهها در دوره تحول بهعنوان نخبگان علوم قرآنی در سیمای جمهوری اسلامیبیش از گذشته موردتوجه قرار گرفتهاند و شبکه قرآن سیما در این امر نقش مهمی را برعهده داشته است.
وی درخصوص نقش برنامه «نفحات» در ترویج و اعتلای تلاوت و نغمات دینی در سیما توضیح داد: در چند سال گذشته جای برنامهای که بهصورت مستقل به موضوع تلاوت و قاریان بپردازد کم بوده و انصافاً این برنامه تبدیل به موتور محرکی برای جامعه قرآنی و همینطور عموم علاقهمندان به حوزه تلاوت شده است. پخش بخشهای بسیار جذاب از تلاوت استادان مصری و ایرانی یکی از جذابیتهای این برنامه است. در خصوص نغمات قرآنی بهصورت مستقل در «نفحات» به این مسئله پرداخته نمیشود، اما اگر مهمانهای برنامه علاوهبر قرائت درزمینه تواشیح و سرودهای قرآنی و نغمات فعال باشند، نمونهای از اجراها و فعالیتهایشان در برنامه پخش میشود. من فکر میکنم میتوانم بهصورت مستقل و در قالبهایی نوآورانه تولیداتی پیرامون «نغمات قرآنی» داشته باشیم که حتماً مورد استقبال مخاطب قرار میگیرد.
این برنامهساز با اشاره به روایت زندگی مهمانان برنامه «نفحات» در قالب گفتوگوهای صمیمانه، صریح و بدون تعارف، چگونگی طی مراحل موفقیتها و پیشرفتهایشان نیز گفت: این بخش از برنامه برای مخاطبان جذابیت زیادی دارد و شیوه زیست و اندیشه این افراد، میتواند الگوی خوبی بهویژه برای نسل جوان باشد. بسیاری از بینندگان برنامه بعد از هر قسمت، ازطریق راههای ارتباطی «نفحات» یا شبکههای اجتماعی پیگیر موضوعات برنامه هستند و سؤالات مختلفی درزمینه تلاوت، نشانی محل برگزاری جلسات قرآنی یا معرفی افراد مستعد به برنامه دارند.
اکرمی متذکر شد: ما در برنامه در «نفحات» سعی میکنیم میزبان قاریان خوشخوان و جوانی باشیم که کمتر دیده شدهاند. در حقیقت این بستر نوعی استعدادیابی هم هست و بسیاری از استعدادهای قرآنی بعد از حضور در این برنامه شناخته شدهاند و خوش درخشیدهاند. معمولاً این مستعدان بسیار پرتلاش هستند و در مسابقات بینالمللی رتبههای خوبی کسب میکنند. آنتن شبکه قرآن سیما در زمینه عمل به فرمایشهای رهبر معظم انقلاب اسلامی درخصوص معرفی نخبگان قرآنی و قاریان و ایجاد فضایی برای جاری شدن مفاهیم قرآنی در دلها و عمل به آنها از ابتدای راهاندازی تاکنون تلاش بسیاری کرده و ما برنامهسازان نیز سعی میکنیم در همین مسیر به تولید محتوا بپردازیم.
حافظ و کارشناس علوم قرآنی
شبکه قرآن و معارف سیما بصیرتافزایی میکند
هادی اسلامی، حافظ و کارشناس قرآن کریم، در سالگرد راهاندازی شبکه قرآن و معارف سیما درباره نقش رسانه در ترویج زیست قرآنی بیان کرد: قرآن بزرگترین رسانه الهی است. با توجه به این نکته، کسانی که متصدی تبلیغ کلام الهی هستند، نسبت به سنت بر حق خدا ایفای نقش میکنند. کسانی که در این عرصه به تولید محتوا میپردازند باید خداترس باشند. موفقیت در تبلیغ علوم دینی شرایط خاص خودش را میطلبد. شبکه قرآن سیما اکنون به بهترین شکل مأموریت تبلیغی خود را پیش میبرد و از ابتدای فعالیت نسبت به این موضوع دغدغهمند بوده است.
اسلامی افزود: در دوره تحول رسانه ملی ذوق و سلیقه خاصی در تولیدات شبکه قرآن سیما جریان یافته است و شاهد تنوع در ساختار و رویکرد برنامهها هستیم. در این دوره ذائقه مخاطب تغییر یافته و نمیتوان این حقیقت را انکار کرد و برای اینکه مخاطب را به سمت برنامههای معارفی و قرآنی هدایت کنیم، لازم است جلوههای بصری و محتوایی را بهگونهای شکل دهیم که موجب جلبتوجه مردم شود.
این کارشناس و حافظ قرآن خاطرنشان کرد: برخی مخاطبان به تلاوت و مهارتهای آن علاقهمند هستند و خوشبختانه در شبکه قرآن و معارف سیما آرشیو غنی و قدرتمندی از تلاوت قاریان مطرح جهان اسلام وجود دارد. برای بعضی از مخاطبان مباحث معارفی و یادگیری علوم دینی و رفع شبهات اهمیت دارد و میبینیم که تولیدات شاخصی در دوره تحول با این محوریت در این زمینه روانه آنتن شده است. از دیگر موضوعات ارزشمند در شبکه قرآن سیما، ایجاد بستری برای اجرای برنامه در مناسبتهای مختلف در اماکن متبرکه است. این جریان مستمر برای مخاطبی که شرایط حضور در این بارگاه و اماکن متبرک و مقدس را ندارند، جذابیت زیادی دارد و میتوانند با پای دل مشرف به زیارت شوند و این معنویت حاکم بر جامعه را تقویت میکند و از منظر بصری و روحی میتواند بُعد تازهای به برنامهها ببخشد.
وی تأکید کرد: اجتماعات مردمی در مناسبتهایی مانند اربعین حسینی، راهپیمایی عید غدیر، اعیاد شعبانیه بهویژه نیمه شعبان و… نیز پیشتر بهصورت گسترده و با حضور مداحان و ذاکران مشهور پوشش داده نمیشد، اما اکنون رسانه ملی به همت شبکه قرآن سیما فضایی بسیار پرشکوه را در مناسبتها به تصویر میکشد و محرکی برای حضور بیشتر مردم در چنین رویدادهایی محسوب میشود. حتی در شبکه قرآن شاهد اقداماتی برای ارتقای بینش سیاسی و بصیرتافزایی هستیم. این رویکرد نیز بسیار ارزشمند و در نوع خود تحولآفرین است، چراکه اگر کسی قرار است عامل به قرآن باشد، باید از ولایت پیروی کند و از این حقیقت الهی آگاه باشد.
اسلامیبا اشاره به برگزاری مسابقات قرآنی در شبکه قرآن سیما و تأثیر آن بر نوجوانان و جوانان نیز اظهار کرد: تولیداتی مانند مسابقه «قرآنیها» در باب حفظ قرآن و مسابقه «بهشت» درزمینه قرائت قرآن ازجمله برنامههایی است که گروههای سنی نوجوان را بیشتر موردتأکید قرار میدهد و مردم را به حفظ و قرائت قرآن تشویق میکند.
این کارشناس قرآنی با بیان اینکه انتخاب زبان مناسب و شناخت اجتماع در اثرگذاری یک تولید رسانهای پیرامون قرآن اهمیت دارد، اضافه کرد: پیغمبران رسالت خود را متناسب با ویژگیهای هر جامعهای دنبال میکردند. در جهان معاصر نیز برای بیان مفاهیم معنوی و آشنایی مخاطبانی که از معارف الهی دور هستند، باید درک درستی از ادبیات قابلفهم برای این قشرها داشته باشیم. خوشبختانه شبکه قرآن و معارف سیما با توجه به همین نکته تولیداتی بهروز و متناسب با مخاطب امروزی روانه آنتن میکند.
وی تصریح کرد: یکی از نقاط ضعفی که این روزها به چشم میآید، عدم حضور سرمایهگذاران در تولیدات شبکهای مانند شبکه قرآن سیماست. ما در حوزههای معارفی و مذهبی سرمایهگذارهایی داریم که میتوانند به افزایش کیفیت برنامههای شبکه قرآن سیما کمک کنند. برخی از صاحبان سرمایه برای مشارکت در هیئتها پای کار هستند، اما برای تولیدات پیرامون قرآن و برنامههایی که در شبکه قرآن روی آنتن میرود، اشتیاق و همت کافی ندارند. امروز ما به حمایت جدی از قرآن نیاز داریم و همانطور که رهبری نیز تأکید دارند باید ۱۰ میلیون حافظ قرآن تربیت کنیم و کرسیهای استماع تلاوتها و مساجد باید تقویت شود. همه این اهداف با حمایت جدی و حضور صاحبان سرمایه و تعیین بودجه کافی محقق میشود.
اسلامی یادآوری کرد: جاذبههای بصری، تجهیزات روز رسانهای و جلوههای جذابیتافزایی که در برنامههای ویژند سازمان صداوسیما دیده میشوند، باید در شبکه قرآن نیز وجود داشته باشد و همکاریها با شبکه قرآن جدیتر شود. همچنین ما امروز به پژوهشهای دقیقتری در خصوص هنر و قرآن و چگونگی اثرگذاری بر مخاطب ازطریق تولیدات هنری نیاز داریم. همه جلوههای هنر در قرآن وجود دارد و فقط باید با تسلط بر موضوع به شیوهای هنرمندانه، مفاهیم و قصص قرآنی را برای مخاطب روایت کرد و شبکه قرآن سیما بهترین بستر برای این کار است.
این حافظ قرآن ضمن تأکید بر نقش شبکه قرآن سیما به ایجاد آرامش در جامعه بهویژه در مواقع خاص و جهان پرالتهاب معاصر گفت: توسل به قرآن راهگشا و دوای همه دردهاست. امروز در جامعه جهانی با اتکا به آیات و روایت قرآن میتوان از مشکلات عبور کرد و بسیاری از بزرگان علوم قرآنی روی این نکته تأکید دارند. قرآن علاوهبر خاصیت معنوی و آرامش بخشی، دارای راهکارهایی برای عبور از مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و روشنگری است. امروز جوامع بیش از هر چیز به آرامش نیاز دارند و قرآن میتواند در این شرایط سرچشمه امید و آرامش باشد و شبکه قرآن و معارف سیما خط مقدم جبهه فرهنگی است و باید بهدوراز هیجان و بهصورت مستمر، مردم را با قرآن مأنوس کند و بذر آرامشی دائمی را در دل مخاطبان بکارد.
تهیهکننده برنامه «منم بچه مسلمان»
چالشهای برنامهسازی قرآنی برای کودکان و نوجوانان
امید حدادنسب، تهیهکننده برنامه «منم بچه مسلمان» که در این سالها مورد استقبال چشمگیر کودکان، نوجوانان و خانوادهها قرار گرفته است، در سالگرد راهاندازی شبکه قرآن و معارف سیما درباره فعالیتهای این شبکه بهویژه در دوره تحول گفت: سند تحول رسانه ملی محتوامحور است و درواقع تحول در محتوای برنامهسازی را در ۱۲محور موردتوجه قرارداده است. دراینبین تحول در محتوای تولیدات شبکه قرآن سیما، کاملاً مشخص و پررنگ است و برنامههای خوبی در این حوزه ساخته شده که یکی از آنها برنامه «منم بچه مسلمان» است. ما با تولید این برنامه تلاش کردهایم مخاطب را با محتوایی غنی و جذاب و بهروز مواجه کنیم و طبیعتاً زمانی که مخاطب با چنین محتوایی روبهرو شود، به دنبال کردن یک برنامه تلویزیونی علاقه پیدا میکند.
وی تصریح کرد: فصل نخست برنامه «منم بچه مسلمان» توسط همکارانم در سال ۱۳۹۸ ساخته شد که یک برنامه ترکیبیِ عروسکیِ رایج در آن دوران بود و تا فصل پنجم تقریباً به همان سبک و با تهیهکنندگان مختلف ادامه پیدا کرد، ولی از فصل ششم با طراحی و تولید عروسکهای جدید و استفاده از بازیگران بااستعداد و تحول محتوایی در داستانهای نمایشی برنامه، با تهیهکنندگی مهدی نیکروش، به یک برنامه کودک شاخص و استاندارد تبدیل شد و از سوی کودکان و خانوادههای آنها مورد اقبال قرار گرفت. در فصل هفتم نیز که تهیهکنندگی برنامه به عهده من گذاشته شد، از همان گروه و ترکیب و رویکرد محتوایی بهره بردیم و با اضافه کردن نقشهای منفی به نامهای پلشت و پلید، فضایی وسیعتر به وجود آمد تا در داستانها به محتواهای سند تحول چون مقاومت، ایثار، سبک زندگی انقلابی و… پررنگتر پرداخته شود.
این برنامهساز در ادامه اضافه کرد: مهمترین تجربهای که با «منم بچه مسلمان» به دست آوردم این است که در هر برنامه تلویزیونی اگر محتوا و ساختار درست و دقیق تنظیم و هدفگیری شود، مخاطب را جذب و با خودش همراه میکند و برنامه در دل مخاطب جا باز خواهد کرد.
حدادنسب متذکر شد: مخاطبان کودک برنامه «منم بچه مسلمان» با این برنامه ارتباطی بسیار خوب و عمیق گرفتهاند و تکتک شخصیتهای برنامه از عمو صادق تا بهادر و پارسا و… حتی پلشت را هم دوست دارند. من این حس را در مطالب ارسالی در فضای مجازی و در کانال برنامه در پیامرسان شاد، بهوضوح و مکرر دیدهام.
این برنامهساز درباره اصلیترین موانع و مشکلات تولید برنامه در شبکه قرآن و معارف سیما که نیاز به تسهیلگری دارد، توضیح داد: تأمین منابع مالی یکی از این مشکلات است، ولی گاهی ترس از چگونگی برداشت و بازخورد مخاطب و مسئولان نیز موجب عدم حرکت به سمت نوآوری و ساختارشکنی در تولیدات رسانهای میشود. بهعنوان نمونه خاطرم هست که نخستینبار در سال ۱۳۹۶ و زمانی که در برنامه کودک شبکه قرآن قصد استفاده از عروسک داشتم، با مشکلات و مقاومتهای مدیریتی روبهرو بودم که خوشبختانه اکنون آن نوع محدودیتها در رسانه ملی مطرح نیست یا استفاده از موسیقی در حوزه کودک و… جزو چالشهای ما در این شبکه بود و عبور از این موارد میتواند به برنامهسازان در تولید آثار جذاب و نوآورانهتر کمک کند.
حدادنسب در پایان سالگرد تأسیس شبکه قرآن و معارف سیما را تبریک گفت و افزود: من ازجمله کسانی هستم که حدود ۲۶ سال پیش، زمانی که این شبکه با نام سیمای نور فعالیت میکرد، افتخار آشنایی و همکاری با شبکه را پیدا کردم و در طول این سالها خوشحالم که در حوزه تولید برنامههای قرآنی و معارفی انجاموظیفه کردهام.
مدیر گروه کودک و خانواده شبکه قرآن سیما
از جذب مخاطب کودک تا پاسخگویی به شبهات دینی نوجوانان
پرویز امیری، مدیر گروه کودک و خانواده شبکه قرآن سیما در سالگرد تأسیس شبکه قرآن با بیان اینکه رسالت این شبکه ترویج و انس جامعه با مفاهیم بلند قرآن کریم و معارف اهلبیت علیهمالسلام است، گفت: ما در پی این رسالت مهم و در دوره تحول تلاش کردیم ساختارهای جذابتری از برنامهسازی را برای قاب تلویزیون طراحی کنیم.
امیری افزود: محتوا و ساختار برنامهها باید برای جذب مخاطب امروزی باید شاخصههایی داشته باشد و ما در این دوره به این نکات توجه بیشتری داشته باشیم. با توجه به بازخوردهایی که از مخاطب میگیریم و مطابق با آمار نظرسنجیها در این دوره، گروههای شبکه عملکرد موفقتری داشتهاند.
مدیر گروه کودک و خانواده شبکه قرآن سیما ضمن اشاره به تولید محتوایی که بتواند قشر خاکستری جامعه را نیز به مفاهیم قرآنی نزدیک کند، ادامه داد: کودک و نوجوان عنصری بسیار حساس و بااهمیت در خانوادههاست. فضای تربیتی نسل جدید برای هر خانوادهای دغدغه است و ما نیز روی تولیدات رسانهای برای کودکان و نوجوانان حساس هستیم و طبیعتاً این تولیدات خانوادهها را نیز درگیر میکند. ما قبل از تحول، برنامهای مانند «منم بچه مسلمان» را روی آنتن داشتیم، ولی همین برنامه در دوره تحول برای افزایش جذب مخاطب تلاش کرد؛ یعنی ما اینگونه برنامهریزی کردیم که «منم بچه مسلمان» دارای ویژگیهایی باشد که نهتنها نظر فرزندان خانوادههای مذهبی، بلکه همه کودکان و نوجوانان کشور را به خودش جلب کند.
امیری تأکید کرد: اکنون برنامهای مانند «منم بچه مسلمان» مخاطب کودک، نوجوان و بزرگسال دارد. مجری روحانی ما به بچهها قرآن آموزش میدهد و توانسته مخاطبانش را با خود همراه کند. در نوروز ۱۴۰۴ «منم بچه مسلمان» بعد از مجموعه «پایتخت»، پربینندهترین برنامه کودک سیما بود و در تابستان سال قبل نیز در صدر جدول پرمخاطبان قرار داشت. حتماً همافزایی با شبکه پویا نیز به ما کمک کرده، اما درنهایت باید گفت هر برنامهای که برای طیف گستردهتری از مخاطبان و با ذائقهسنجی دقیق تولید شده باشد، بهتر میتواند جای خودش را در دل مردم باز کند.
مدیر گروه کودک و خانواده شبکه قرآن سیما ادامه داد: رویدادهای میدانی که در این دوره با مشارکت و حضور شبکه قرآن سیما برگزار شده نیز نقش مهمی در نزدیکی مخاطبان با برنامههای معارفی این شبکه داشته است. من این تعامل مردمیبا شبکه را دستاورد بزرگی میدانم و حتماً با همین روند میتوانیم اثرگذاری عمیقتری روی مخاطبان داشته باشیم و جمع بیشتری از آنها را با شبکه قرآن سیما همراه کنیم.
وی درخصوص تولید محتوای متناسب برای پاسخ به شبهات و سؤالات خانوادهها و فرزندان آنها نیز توضیح داد: با مساعدت و تأکید مدیر شبکه ما در این زمینه نیز گامهای بلندی برداشتهایم. نوجوانان در این دوره مدیریتی بسیار موردتوجه شبکه قرار گرفتهاند. یک نوجوان سؤالات بسیاری در ذهن دارد؛ پرسشهایی در اصول دین ازجمله توحید و معاد تا فروع دین. ما برای همین نیاز برنامه «نوجواب» را در گروه طراحی و روانه آنتن کردیم. این برنامه موفق بود و سعی کردیم به فضای طنز نزدیک شویم، چراکه نوجوانان با محتوای طنز و مفرح بهتر ارتباط برقرار میکنند. فصل جدید این برنامه در دست تولید است و بازیگر جدیدی هم خواهیم داشت.
امیری در خصوص همکاری سیمافیلم یا سیمرغ برای تولید مجموعههای نمایشی قرآنی در شبکه قرآن سیما متذکر شد: من معتقدم قالب نمایش اثرگذارترین بستر برای انتقال یک مفهوم است. قصه بهطورکلی همواره برای انسان جذاب بوده و قرآن نیز بارها از قصه و روایت داستانگونه برای انتقال مفاهیم و موضوعات بهره برده است؛ بنابراین اگر فضای نمایشی شبکه قرآن پررنگتر شود، نتایج مثبتی در پی خواهد داشت. اکنون جای این گونه برنامهسازیها خالی است. قبلاً شبکه قرآن سیما گروه نمایشی داشت و امروز گرچه ما تولیدات نمایشی عروسکی داریم، ولی کافی نیست و باید حجم این آثار بیشتر شود.