نوزدهمین دوره مسابقات قرآن کریم، سیره اهلبیت علیهمالسلام و احکام رسانه ملی، پس از ماهها همراهی معنوی، تلاش صادقانه و رقابت الهامبخش، در روز چهارشنبه، 26 آذر، به ایستگاه پایانی خود رسید و اختتامیهای را رقم زد که پژواک آن، فراتر از یک رویداد آیینی، به نشانهای روشن از پیوند عمیق «قرآن و رسانه» بدل شد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این دوره از مسابقات که با شعار «قرآن، همبستگی و نصرت الهی» برگزار شد، جلوهای ماندگار از حضور آگاهانه خانواده بزرگ رسانه ملی در میدان انس با کلام وحی بود؛ حضوری که از سطوح مختلف سازمان تا خانوادهها و بازنشستگان، تصویری واحد از همدلی قرآنی را ترسیم کرد. در طول فرایند برگزاری این رویداد، کارکنان، اعضای خانوادههای آنان و پیشکسوتان رسانه ملی، در رشتههای متنوع قرآنی، از تلاوت و حفظ تا اذان، قصهگویی کودکان و بخشهای فرهنگی و هنری، میدان رقابتی آمیخته با معنویت پدید آوردند؛ رقابتی که بیش از آنکه معطوف به رتبه و امتیاز باشد، ناظر به ترویج فرهنگ قرآنی، تعمیق فهم دینی و تقویت سرمایه معنوی سازمان بود. اختتامیه این دوره، جمعبندی چنین مسیری است؛ مسیری که نشان داد رسانه ملی، افزون بر رسالت حرفهای خود، همچنان پایگاهی ریشهدار برای ترویج قرآن، سیره اهلبیت علیهمالسلام و سبک زندگی دینی باقی مانده است.
بهرهگیری از زباندانی ادیبان در خدمت فهم قرآن
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در خصوص مهمترین وظیفه زبان فارسی امروز در نسبت با فهم قرآن اظهار کرد: لازم است که بهترین ادیبان و چهرههای سرشناس ادبیات، نخبگانی که درک درستی از شعر دارند و نویسندگان خوشسابقهای که زبان و ادبیات را میشناسند به خدمت بگیریم و از دانش و زباندانی این چهرهها در خدمت به ترجمه قرآن و ادعیه و مناجات بهدرستی استفاده کنیم.
غلامعلی حداد عادل افزود: در این میان رسانه بهویژه صداوسیما میتواند وسیله تعمیق ارتباط ادبا با فرهنگ قرآنی باشد. درواقع اگر رسانه ملی علاوهبر توجه به زبان اصلی آیات قرآن، درزمینه ترجمه فاخر و دقیق آیات نیز تولید محتوا کند، زبان و ادب فارسی را بهدرستی به خدمت فهم قرآن در آورده است. در این سالها گامهای خوبی برداشته شده و باید به تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنیبر توجه بیشتر به ترجمه قرآن بیش از گذشته عمل کنیم.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی یادآوری کرد: تولیداتی که در سالهای اخیر روانه آنتن صداوسیما شده ازجمله برنامه «محفل» تحول خوبی در این زمینه ایجاد کرده است. البته هنوز راه بلندی پیش روست و نمیتوان گفت در شرایط کنونی نهایت کار را برای فهم کاملتر مفاهیم والای قرآن انجام دادهایم.
حداد عادل با بیان اینکه ما در جمهوری اسلامی قاریان خوشصوت بسیاری داریم گفت: وجود چنین قاریان و چهرههای قرآنی پرافتخاری از برکات انقلاب است. در نوجوانی آرزو داشتیم افرادی در جامعه و شهر و کشور ما قرآن را به سبک قاریان مصری و سایر قاریان بزرگ جهان اسلام بخوانند. آنچه ما آن روز آرزو داشتیم به برکت انقلاب اکنون فراگیر شده و بعضاً برخی قاریان ما بهتر از آن قاریان مشهور قرائت میکنند. این برکت است که اکنون قرآن با الحان دلنشینی در همه جلسات ما تلاوت میشود. تلاوت قرآن وسیله جلب و جذب بیشتر به حقیقت قرآن است.
جای خالی شعر در مسابقات قرآنی رسانه ملی
مهدی جهاندار، شاعر آیینی درباره مسابقات قرآن سازمان صداوسیما گفت: این مسابقات بخشهای متنوعی دارد. از تفسیر و قصهگویی گرفته تا صحیحخوانی و از طیفهای مختلف سنی با گرایشهای مختلف قرائت و ترتیل تا مباحث معرفتی و نهجالبلاغه میتوانند در آن شرکت کنند و این بسیار خوب است؛ فقط جای شعر در این مسابقات خالی است که امید است از سال آینده شعر هم به آن اضافه شود.
وی یادآور شد: شعر ما از ابتدای کارمان تاکنون برگرفته از قرآن بوده است. همچنان که حافظ میگوید «هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم» درنتیجه لازم است که بخش شعر را هم به این مسابقات قرآنی اضافه کنیم.
جهاندار خاطرنشان کرد: صداوسیما مهمترین رسانهای است که میتواند در حوزه قرآن اثرگذار باشد؛ چراکه بیشترین شبکههای تلویزیونی و رادیویی قرآنی متعلق به صداوسیماست. درنتیجه لازم است که بیشترین اهمیت را به قرآن بدهد که البته میدهد.
وی افزود: هر معرفتی تا به زبان هنر و ادبیات درنیاید، رنگ جاودانگی به خودش نخواهد گرفت و همه شعرای بزرگ و عرفای ما برای جاودانه کردن معارف عمیق ایمانی و قرآنی آن را به زبان شعر و هنر درآوردند. به همین دلیل تأکید دارم که شعر هم در این مختصات قرآنی ملحوظ باشد.
جهاندار تصریح کرد: بدون انس با قرآن پیشرفت واقعی صورت نخواهد گرفت؛ اگر بگیرد هم کند است. آنچه قرآن بهعنوان حالت متعالی به ما معرفی کرده است از زبان وحی است؛ چون عقل بشر محدوده دارد و از جایی به بعد توان ندارد؛ اما قرآن نعمت ماست که از عقل جلوزده است پس باید از آن بهره گرفت.
تلاوت آمیخته با اخلاص؛ راز ماندگاری صوت قرآن
قاری پیشکسوت در پاسخ به این سؤال که چرا صوت قرآن هنوز یکی از مؤثرترین راههای انس مردم با کلام وحی است، بیان کرد: از زمان رسول اکرم (ص) و همانگونه که در قرآن بارها تکرار شده است، ما دعوت شدیم که «قرآن را بخوانید» و این صرف سادهخوانی نیست.
محمدحسین سبزعلی افزود: بهترین روش آموزش قرآن از زمان پیامبر(ص) تاکنون تلاوت و استماع بوده است. جذبه قرآن وقتی است که در سطح بالا و درجه یک تلاوت شود و در این حالت هر مستمعی را مجذوب میکند. برای قاریان ایرانی پیش آمده است که قرآن خواندهاند و شخصی از کشورهای دیگر مسلمان شده است.
وی افزود: ماجرایی از عبدالباسط نقل کردهاند که در یکی از کشورهای آفریقایی ۱۹ نفر را با آن صوت و لحن زیبا به دین مبین اسلام مشرف گردانده است. این صوت زیبا روح را تکان میدهد و هر انسانی را منقلب میکند؛ مخصوصاً اگر مخاطب معنی آن کلمات را بداند احوالاتش دگرگون خواهد شد. کسی که معنی را نمیداند در قالب معنویت و مقدس بودن قرآن منقلب میشود؛ اما این حظ بردن وقتی معنی را بدانید، چندبرابر میشود.
سبزعلی در توضیح این مطلب که در تربیت قاری قرآن، نقش «اخلاص» را در کنار مهارت فنی چگونه میبیند، تأکید کرد: کار تلاوت قرآن اگر بدون اخلاص یا خدایی ناکرده با غرور و ریا باشد فاتحهاش خوانده است. اخلاص وصل به تلاوت است و این دو باید با هم ممزوج شوند تا اثرگذار باشند.
وی در پاسخ به این سؤال که رسانه ملی چه مسئولیتی در حفظ اصالت تلاوت قرآن بر عهده دارد، گفت: من رسانه ملی را بسیار دوست دارم، اما توجهش به قرآن باید بیشتر باشد. در زمان مسابقات قرآن در کشور مالزی، همه شبکههای رادیو و تلویزیون این مسابقات را نمایش میدهند، بهگونهای که در پایان مردم نفر اول و دوم را در خیابان میشناسند؛ چون آنان را در تلویزیون دیدهاند. اما در اینجا شاید تنها شبکه قرآن چنین مراسمی را پخش کند، در حالیکه همه شبکهها باید درباره قرآن دستی بر آتش داشته باشند. لازم است بگویم که در این راستا حتی کارهای کوچک اما خوب هم دیده میشوند؛ مثلاً شبکه یک سیما یک آیه و معنی آن قبل اخبار پخش میکند. باقی شبکهها هم میتوانند این کار را انجام دهند که قطعاً مفید و اثربخش است.
خوشنویسی تجلی نور و شور قرآن در هنر
حبیب آقاحسنی، خوشنویس و متولد ۱۳۴۵ درباره خود گفت: ۲۷ سال است که در سازمان صداوسیما هستم. در تمام این سالها در روابطعمومی معاونت برونمرزی خوشنویس بودم و دو سال است که به ادارهکل روابطعمومی و امور فرهنگی آمدهام و ۴۵ سال است که به خطاطی مشغولم. افتخار این را داشتم که مرحوم برادرم یکی از قاریان برجسته منطقه بود و از کودکی صدای قرآن و طنین دلبرانه قرائت قرآنش من را به طرف خود میکشید و مجموعه اینها باعث شد در خوشنویسی کلام قرآن را بهاندازه سرسوزنی بازتاب دهم. در حقیقت جان، نور و شور قرآن در لحظهلحظه زندگیام در حد بضاعت و فهم خودم جاری بوده است.
این هنرمند افزود: تلاش کردهام در زندگی خودم را خرج فرهنگ و هنر این مملکت کنم و احساس میکنم وقتی با هنر خوشنویسی همراهم، جانم با عشق و درک و فهم زیبایی همراه میشود و یکی از خوشبختترین آدمهایی بودم که در این مسیر یک عمر عشقبازی با قلم داشتم که دستاورد آن خلق آثار هنری خوشنویسی برای سازمان صداوسیما بود.
آقاحسنی در پاسخ به این سؤال که سازمان صداوسیما برای حمایت از استعدادهای قرآنی چه اقدامات مؤثر دیگری میتواند انجام دهد، خاطرنشان کرد: چه در زمینههای قرآنی و چه هنری - این دو فاصلهای با هم ندارند - تشویق همکاران مستعد و چراغ روشن کردن جلوی آنان میتواند کمککننده باشد.
قصه، راه ورود قرآن به ذهن نسل نو
محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)، نویسنده و پژوهشگر و منتقد ادبی گفت: روایت قرآنی، هنگامیکه از زبان قصه عبور میکند، توان نفوذ به ذهن و دل نسلها را مییابد. در سالهای گذشته، نام رضا رهگذر با هنر تبدیل متن مقدس و تاریخ انبیا به روایتهایی زنده، قابلفهم و اثرگذار برای کودکونوجوان ایرانی گره خورده است؛ روایتهایی که هم به ساختار قصه وفادارند و هم به عمق معنا. سرشار با شناخت دقیق زبان مخاطب و الزامات روایت دینی، جهان قصص قرآن را از ساحت متن به قلمرو تخیلِ هدایتشده و تربیتگر منتقل کرده است.
وی افزود: داستانهای قرآنی و دینی او، بازآفرینی خلاقانه مفاهیمی چون توحید، ایمان، صبر، اخلاق و مسئولیت انسانی در قالبی است که مخاطب امروز، بهویژه نسل نو، میتواند با آن ارتباطی پایدار برقرار کند.
رهگذر خاطرنشان کرد: توازن سنجیده میان امانتداری نسبت به متن مقدس و خلاقیت ادبی، آثار این نویسنده را به الگویی الهامبخش در ادبیات دینی کودکونوجوان بدل کرده و زمینه بهرهگیری از این روایتها را در برنامهسازی، تولیدات نمایشی و داستانی رسانهای نیز فراهم آورده است؛ مسیری که نقش مؤثری در تقویت زبان روایت دینی در فرهنگ معاصر ایفا کرده است.