درحالیکه تدوین پلنهای فرکانسی در کشورهای همسایه و بسیاری از کشورهای دیگر، اغلب با استفاده از مشاوران خارجی و صرف هزینههای هنگفت انجام میگیرد، این مهم در سازمان صداوسیما باتکیهبر توانمندی و دانش متخصصان داخلی حوزه طیف فرکانس و با رویکردی کاملاً بومی محقق شده است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این اقدام در ادارهکل ارزیابی فنی معاونت توسعه و فناوری رسانه متمرکز است؛ جایی که تصمیمسازیهای فنی کلان در حوزه مدیریت طیف، تدوین پلانهای داخلی و بینالمللی فرکانسی برای تمام سرویسهای برودکست، و نیز تعیین راهبردها و راهبری هماهنگیهای ضروری فرکانسی با کشورهای همسایه و سایر کشورهای مؤثر بر فضای فرکانسی ایران صورت میپذیرد. در همین زمینه و برای ارائه گزارشی از دستاوردها و الزامات این فرایند پیچیده، گفتوگویی با ابوالفضل آذری، سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی و نایبرئیس گروه تخصصی برودکست اتحادیه جهانی مخابرات (ITU-R) انجام دادهایم. وی در این گفتوگو به تشریح جزئیات فنی، مشکلات بینالمللی و دستاوردهای داخلی در زمینه طراحی و اجرای پلن جامع فرکانسی تلویزیونی کشور پرداخته است.
فرایندی بسیار تخصصی و چندجانبه
ابوالفضل آذری ابتدا با بیان اینکه تدوین پلن فرکانسی جامع تلویزیونی، با مجموعهای از دانش تخصصی طراحی مبتنیبر استانداردهای بینالمللی، فرایندهای پلن بینالمللی GE06 ITU و قواعد پیچیده رگولاتوری فرکانس جهت تخصیص بستههای فرکانسی جامع به ایستگاهها با رویکرد مدیریت بهینه طیف، حذف و کاهش تداخل و انطباق با پلنهای بینالمللی صورت میپذیرد، گفت: بهرهبرداری از فرکانس در همه سرویسهای مخابراتی مبتنیبر استانداردهای طراحی و آرایش فرکانسی در قالب تدوین پلن فرکانسی بسیار تخصصی و چندجانبه است.
وی افزود: پلن فرکانسی، مجموعهای از فرکانسها یا کانالهای تخصیصدادهشده به ایستگاهها برای توسعه تعداد مشخصی مالتیپلکس دیجیتال مبتنیبر اصول و قواعد فنی و رگولاتوری برای کارکرد بدون تداخل است که در استانهای مرزی کشور به دلیل تلفیق با الزام قواعد رگولاتوری و پلنهای بینالمللی و هماهنگی با کشورهای همسایه بسیار پیچیده میشود.
سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی اظهار کرد: پلنهای فرکانسی علاوهبر فرکانس، حاوی مشخصات تشعشعی شامل توان، پترن آنتن و... هستند که مستقیماً بر طرح پوششی ایستگاهها مؤثر هستند؛ بنابراین پیادهسازی پلنهای فرکانسی با لحاظ طرح تشعشعی شامل مکان ایستگاه، ارتفاع و نوع دکل، قدرت و مشخصات انتشاری فرستندهها، کمباینرها و سامانه آنتن صورت میگیرد که پس از تحلیل نظری و شبیهسازیهای دقیق در قالبهای مشخص به حوزه اجرا ابلاغ میشود.
آذری در ادامه با اشاره به استاندارد طراحی شبکههای برودکست (ITU-R BT.1368) گفت: طبق این استاندارد، پخش زمینی در هر لایه ازطریق هفت کانال در حالت MFN انجام میشود. اگرچه بهرهگیری از SFN در کشور نیز صورت میپذیرد، اما به دلیل اتکای همزمانسازی ایستگاهها به ماهواره، نیاز به سیگنالرسانی مبتنیبر فیبر به تمام ایستگاهها و همچنین مباحث عملیاتی و آسیبپذیری بالا، این راهبرد طراحی در مقیاس کشوری نهتنها در ایران، بلکه در بسیاری از کشورهای مشابه از منظر وسعت جغرافیایی و تعداد ایستگاهها قابلاجرا نیست.
وی افزود: بنابراین در حالت مطلوب و با لحاظکردن کل باند UHF تلویزیونی و 49 کانال آن، هفت لایه فرکانسی برای پخش سراسری هفت بسته دیجیتال (TS) بهصورت ترکیبی DVB-T/T2 در اختیار است، اما این نظم و تعداد در استانهای مرزی به دلیل پلنهای بینالمللی و نیاز به ثبت فرکانس و هماهنگی با کشورهای همسایه با محدودیت مواجه شده و طراحی کلی شبکه را تحت تأثیر قرار میدهد.
مبنای تدوین پلن فرکانسی جامع تلویزیونی
سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی خاطرنشان کرد: در نتیجه، راهبرد چیدمان فرکانسی ایستگاهها با لحاظ مجموعهای از عوامل شامل استانداردهای طراحی، لایههای منظم فرکانسی، پلنهای بینالمللی، ثبت فرکانسها و هماهنگی با کشورهای همسایه و همچنین سیاستهای توسعهای دیجیتال در کشور اتخاذ و مبنای تدوین پلن فرکانسی جامع تلویزیونی قرار گرفته است.
آذری در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی توافقهای بینالمللی گفت: کنفرانس رادیویی منطقهای ITU در سال 2006 با توجه به نیازمندیهای طیفی جدید، به جایگزینی بخشهایی از پلنهای فرکانسی آنالوگ 1961 و 1989 پرداخت و پلن فرکانسی GE06 را برای پخش همگانی دیجیتال در باندهای 174–230 مگاهرتز و 470–862 مگاهرتز، مورد توافق قرار داد.
وی افزود: این توافقنامه که برای کشورهای منطقه یک رادیویی (شامل اروپا، آفریقا و کشورهای عربی) به همراه کشور ایران از منطقه سه رادیویی تنظیم شد، تمرکز اصلی خود را بر حداقلسازی تداخلات مرزی و گذار از پخش آنالوگ به دیجیتال قرار داد.
سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی در توضیح گسترش این پلن خاطرنشان کرد: توافقنامه GE06 در زمان تشکیل شامل بیش از 70 هزار اساینمنت/آلاتمنت برای پخش همگانی دیجیتال بود که در طی سالها و با گذر کشورهای عضو از آنالوگ به دیجیتال، موارد آنالوگ کاهش و موارد دیجیتال افزایش یافته و تاکنون به بیش از 120 هزار مورد رسیده است.
آذری درباره اهمیت ثبت بینالمللی گفت: طبق این توافقنامه، کشورهای عضو باید بر اساس روالهای رگولاتوری تعیینشده، نسبت به ثبت اساینمنتهای فرکانسی پخش همگانی خود اقدام کنند که در این صورت برای آن اساینمنتها حق حفاظت بینالمللی قائل خواهند شد.
مقایسه هزینهها و رویکردهای تدوین
آذری در بخش دیگری از سخنانش به مقایسه هزینهها و رویکردهای تدوین پلن فرکانسی در سطح بینالمللی پرداخت و گفت: تدوین پلن فرکانسی در کشورهای همسایه توسط شرکتهای خارجی و با پشتوانه سختافزاری و نرمافزاری قوی و با هزینههای هنگفت صورت میپذیرد. بهعنوان نمونه، پلن فرکانسی کشور آذربایجان با یکدهم تعداد ایستگاههای کشورمان، توسط مشاوران خارجی و با هزینه ۲۰۰ هزار دلار انجامگرفته است.
وی با اشاره به سابقه داخلی در این حوزه افزود: تدوین پلن جامع افام کشور برای ۱۲۰۰ ایستگاه اصلی در ابتدای دهه ۱۳۹۰، در مدت دو سال و با صرف هزینهای بالغ بر ۱۵۰ هزار دلار برونسپاری شده بود.
سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی با تأکید بر ماهیت بسیار تخصصی این حوزه، خاطرنشان کرد: طراحی پلنهای فرکانسی موضوعی کاملاً تخصصی است و شیوههای طراحی و افراد دخیل در این امر نیز افرادی متخصص و با وجهه بینالمللی هستند.
آذری با معرفی ظرفیت داخلی گفت: در همین راستا، گروه کارشناسی مدیریت طراحی تشعشع و طیف فرکانس، تحت سرپرستی اینجانب و با بهرهگیری از استانداردهای بینالمللی و همکاری در مجامعی چون اتحادیه جهانی مخابرات (ITU-R) که در آن بهعنوان نایبرئیس گروه تخصصی برودکست فعالیت دارم، همه مراحل طراحی، مدیریت طیف فرکانسی و سایر اقدامات لازم برای توسعه تلویزیون دیجیتال را بهصورت بومی و با رعایت کامل استانداردهای جهانی انجام میدهند.
فرکانسهای عملیاتی و لحاظ کمترین تغییرات
آذری در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اقدامات صورتگرفته در داخل کشور گفت: دراینخصوص، تدوین پلن جامع فرکانسی تلویزیونی UHF برای بالغ بر ۷۰۰۰ ایستگاه کشور، مبتنیبر سیاستگذاری کلان سازمانی و با هدف بهرهبرداری بهینه و نظمدهی فرکانسی، توسعه بستههای جدید دیجیتال و کاهش تداخلات داخلی و مرزی، از دو سال گذشته در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: این پروژه با رویکرد درنظرگرفتن فرکانسهای عملیاتی و لحاظ کمترین تغییرات، در کنار امور جاری و باتکیهبر توان تخصصی کارشناسی موجود و پشتوانه محدود سختافزاری و نرمافزاری و بدون هیچگونه هزینه جانبی پیش میرود.
سرپرست ادارهکل ارزیابی فنی با بیان دستاوردهای فعلی طرح تأکید کرد: تاکنون پلن جامع فرکانسی تلویزیونی UHF برای کل ایستگاههای استانهای تهران، البرز، خراسان رضوی، مازندران، گلستان، گیلان، قزوین، سمنان، مرکزی، لرستان، خوزستان، خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، ایلام، قم، یزد و همدان تکمیل شده و برای بقیه استانها نیز در دست اقدام است.
آذری در پایان با اشاره به صرفهجویی درخور توجه ملی خاطرنشان کرد: بدیهی است تدوین کامل پلن جامع فرکانسی تلویزیونی کشور، صرفهجویی در منابع به میزان بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار را در پی خواهد داشت.