استان هرمزگان، به دلیل جایگاه راهبردی و نقش تعیینکنندهاش در صیانت از تنگه هرمز، همواره در کانون توجه بوده است. زمانی که این استان مستقیماً در معرض پیامدهای جنگ تحمیلی سوم ایران قرار داشت، صداوسیمای خلیجفارس بیش از هر زمان دیگری در ثبت واقعیتها، مدیریت افکار عمومی و تحکیم همبستگی اجتماعی، نقشی حیاتی ایفا کرد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، از همینرو، در این شماره از هفتهنامه صداوسیما، پای صحبتهای عبدالعزیز قاسمی، معاون سیمای خلیجفارس نشستهایم تا تلاشهای شبانهروزی همکاران این رسانه را مرور کنیم؛ کسانی که بیوقفه راوی این برهه تاریخی بودهاند و با نگاهی هنرمندانه، ایستادگی مردمانی را به تصویر کشیدهاند که مقتدرانه در برابر دشمن صفآرایی کردند و پرچم ایران را همواره برافراشته و سربلند نگاه داشتند. نکته درخور توجه در فعالیت همکاران مرکز خلیجفارس این است که آنها در قلب موقعیت جنگی و با وجود تمام دشواریها و دغدغههای ناشی از آن، لحظهای از رسالت فرهنگی خود غافل نشدهاند. شاهد این مدعا، مراحل پایانیِ تولید یک سریال تلویزیونی در این رسانه استانی است که بهزودی تقدیم مخاطبان خواهد شد؛ اثری فاخر که در شمارههای آتی هفتهنامه، بهصورت مفصل به آن خواهیم پرداخت.
از مدرسه میناب تا پوشش ۴۸ ساعته حادثه
عبدالعزیز قاسمی، معاون سیمای خلیجفارس در روایت آنچه در بحبوحه جنگ تحمیلی سوم بر هرمزگان بهویژه همکاران خوبمان در این رسانه استانی گذشت، گفت: جنگ تنها در میدان نبرد جریان نداشت؛ در کنار رزمندگان و مدافعان کشور، خبرنگاران، تصویربرداران و کارکنان رسانه نیز در خط مقدم جبههای دیگر حضور داشتند؛ جبههای که وظیفه آن روایت حقیقت، مقابله با شایعات و حفظ روحیه مردم بود. در این میان، مرکز خلیجفارس به دلیل موقعیت راهبردی هرمزگان و اهمیت تنگه هرمز، یکی از مهمترین مراکز رسانهای کشور در روزهای جنگ به شمار میرفت.
نهم اسفندماه و در نخستین روزهای جنگ، مدرسه شجره طیبه میناب هدف حمله قرار گرفت. انتشار این خبر موجی از نگرانی و بهت را در سراسر کشور ایجاد کرد. هرلحظه اخبار تازهای از تعداد شهدا و مجروحان به گوش میرسید و افکار عمومیبه دنبال آگاهی از ابعاد این حادثه تلخ بود. در همان ساعات نخست، گروههای تولیدی مرکز خلیجفارس راهی میناب شدند. به دلیل بسته بودن برخی مسیرها و ترافیک سنگین، خبرنگاران و تصویربرداران ناچار بودند از جادههای فرعی، خاکی و مسیرهای روستایی عبور کنند تا خود را به محل حادثه برسانند. با حضور در منطقه، پوشش زنده خبری آغاز شد و به مدت ۴۸ ساعت بدون وقفه ادامه یافت.
عملیات آواربرداری، جستوجوی پیکر شهدا، گفتوگو با خانوادهها و انعکاس فضای عمومیشهر، بخش مهمی از این پوشش رسانهای بود. خبرنگاران مرکز خلیجفارس دو شبانهروز در محل حادثه حضور داشتند و لحظهبهلحظه وقایع را برای مخاطبان بهصورت زنده روایت کردند.
خانوادههایی که درس استقامت دادند
به گفته معاون سیمای خلیجفارس در میان همه این حوادث تلخ، آنچه بیش از هر چیز توجه خبرنگاران را جلب میکرد، صلابت و استقامت خانوادههای شهدا بود. پدران، مادران و بستگان دانشآموزان و معلمان شهید، با وجود داغ سنگین از دست دادن عزیزان خود، با روحیهای مثالزدنی از آرمانهای انقلاب و کشور دفاع میکردند. رسانه میکوشید ضمن محکوم کردن این جنایت، چهره واقعی این خانوادههای مقاوم را نیز به تصویر بکشد. استقامت آنان چنان چشمگیر بود که گاه فراموش میشد این افراد به سوگ فرزندان و عزیزان خود نشستهاند.
مقابله با جنگ روایتها و شایعات
یکی از مهمترین وظایفی که رسانه بر عهده دارد، آن هم رسانهای که پرمخاطبترین رسانه کشور به شمار میآید، مقابله با شایعات و تحریف واقعیتهاست؛ رسالتی که همکاران بخشهای مختلف این مرکز بهخوبی از عهده آن برآمدند، آن هم در موقعیتی که ایرانمان با جنگ تمام عیار دشمنان چه در صحنه نبرد نظامی و چه در صحنه نبرد رسانهای روبهرو بود. قاسمی، معاون سیمای مرکز درخصوص اهمیت این موضوع توضیح داد: یکی از مهمترین مأموریتهای رسانه در روزهای نخست، مقابله با شایعات و تحریف واقعیتها بود. دشمن تلاش میکرد مدرسه شجره طیبه را بهعنوان مکانی با کاربری نظامی معرفی کند، اما خبرنگاران و مستندسازان با حضور میدانی و تهیه گزارشهای مستند، نشان دادند که این مکان صرفاً یک مدرسه بوده و هیچگونه فعالیت نظامی در آن وجود نداشته است. این روایت مستند و میدانی توانست بسیاری از فضاسازیهای رسانهای دشمن را خنثی کند و حقیقت ماجرا را برای افکار عمومی روشن سازد.
خبرنگاران خارجی و حمله پهپادی پس از بازدید
قاسمی افزود: در ادامه، چند گروه از خبرنگاران خارجی برای بازدید از مناطق حادثهدیده به هرمزگان سفر کردند. آنان از مدرسه شجره طیبه، درمانگاه مجاور مدرسه، گلزار شهدا، خانوادههای شهدا و همچنین تنگه هرمز بازدید کردند تا از نزدیک از واقعیتهای میدانی آگاه شوند، اما دشمن حتی تحمل این حضور رسانهای را نیز نداشت. در یکی از این بازدیدها، تنها چند دقیقه پس از خروج خبرنگاران خارجی از درمانگاه مجاور مدرسه شجره طیبه، این محل با چهار فروند پهپاد هدف حمله قرار گرفت. این اقدام بار دیگر نشان داد که دشمن از انتشار حقیقت و انعکاس واقعیتهای میدانی در سطح بینالمللی هراس دارد.
با وجود این، گزارشهای تهیهشده توسط خبرنگاران خارجی بازتاب گستردهای در رسانههای جهان داشت و نقش مهمی در آشکار شدن ابعاد واقعی حوادث ایفا کرد.
حمله به مرکز خلیجفارس و استمرار پخش
همزمان با این رویدادها، مرکز خلیجفارس نیز از حملات دشمن در امان نماند. فرستنده مرکز مورد هدف قرار گرفت، یکی از کارکنان به شهادت رسید و تعدادی از همکاران مجروح شدند. همچنین در یکی از حملات، ساختمانی در نزدیکی مرکز مورد اصابت قرار گرفت و موج انفجار آن موجب آسیب دیدن ساختمان و مجروح شدن تعدادی از کارکنان شد.
با این حال، فعالیت رسانهای حتی برای لحظهای متوقف نشد. بخشی از تولیدات به استودیوهای جایگزین منتقل شد و کارکنان بخش پخش، خبر و تولید با حداقل امکانات، اما با حداکثر تعهد و مسئولیتپذیری به فعالیت خود ادامه دادند.
داستان اقتدار دریایی و شهدای مدافع خلیجفارس
پس از حادثه میناب، حمله به ناو دنا و شهادت جمعی از نیروهای دریایی کشور، یکی دیگر از مأموریتهای مهم رسانه را رقم زد. مراسم تشییع و بزرگداشت این شهدا به شکلی گسترده پوشش داده شد تا ضمن محکومیت اقدامات دشمن، روحیه ایثار و مقاومت خانوادههای آنان نیز منعکس شود. در ادامه نیز شهادت نیروهای دریایی سپاه و فرماندهان برجستهای همچون شهید تنگسیری، مدافع تنگه هرمز، در کانون توجه رسانه قرار گرفت. شهیدی که به دلیل اخلاق نیکو، تواضع و ارتباط نزدیک با اهالی رسانه، جایگاه ویژهای در میان کارکنان مرکز خلیجفارس داشت.
پوشش مستمر تنگه هرمز؛ نمایش اقتدار ملی
یکی از مهمترین برنامههای مرکز خلیجفارس در طول جنگ، پخش مستمر تصاویر زنده از آبهای خلیجفارس و تنگه هرمز بود. در روزهای نخست، پوشش زنده صبح و عصر انجام میگرفت و پس از آن نیز هر روز ساعتهای طولانی تصاویر زنده از این آبراه راهبردی روی آنتن میرفت. این تصاویر علاوهبر نمایش امنیت و اقتدار منطقه، پاسخی عملی به فضاسازیهای رسانهای دشمن بود و اهمیت راهبردی تنگه هرمز را برای مخاطبان داخلی و خارجی به تصویر میکشید.
شبانههای هرمزگان با «هرمزجان»
در کنار پوشش لحظهای اخبار جنگ، مرکز خلیجفارس به تولید آثار ماندگار نیز توجه ویژه داشت. یکی از مهمترین این تولیدات، مجموعه «هرمزجان» بود که در ۲۴ قسمت تهیه شد و هر شب از شبکه خبر پخش میشد. این مجموعه با حضور در روستاها، سواحل، تنگه هرمز، محل تجمعات مردمی و مناطق مختلف استان، روایتگر زندگی مردم هرمزگان در روزهای جنگ بود. «هرمزجان» علاوهبر انعکاس فضای اجتماعی استان، با حضور کارشناسان و صاحبنظران به تحلیل مسائل تاریخی، اجتماعی و راهبردی روز نیز میپرداخت و به یکی از تولیدات شاخص آن دوران تبدیل شد.
از رساندن صدای صیادان مظلوم تا تولیدات ماندگار و فاخر
معاون سیمای خلیجفارس در بخش دیگری از سخنانش اشارهای نیز به تلخترین حوادث این دوران در استان هرمزگان، پس حمله دشمن به مدرسه میناب داشت و گفت: حمله به قایقها و لنجهای صیادی هم از حوادث تلخی است که ما شاهد آن بودهایم، صیادانی که تنها برای کسب روزی حلال راهی دریا شده بودند، هدف حملات دشمن قرار گرفتند. از همینرو مرکز خلیجفارس تلاش کرد صدای مظلومیت این دریانوردان و خانوادههای آنان را نیز به گوش مردم ایران و جهان برساند و چهره انسانی این جنایات را -که به دور از تمام ادعاهای مدعیان دروغین حقوق بشر بود- روایت کند.
البته در میان همه این سختیها و تلخیها تولید آثار فرهنگی و هنری در صداوسیمای خلیجفارس هرگز متوقف نشد؛ موضوعی که نشان از تعهد و توانمندی بالای مدیران و برنامهسازان و همکارانمان در این رسانه استانی دارد. قاسمی، معاون سیمای مرکز دراین باره گفت: با وجود همه دشواریها، تولید آثار فرهنگی و هنری در مرکز خلیجفارس متوقف نشد. نماهنگها و کلیپهای متعددی با صدای هنرمندان مطرح کشور ازجمله رضا صادقی، غلامرضا صنعتگر، رضا نصیری و جمعی از مداحان و هنرمندان هرمزگانی تولید شد.
همچنین مستندهای متعددی درباره شهدا و رویدادهای جنگ ساخته شد و حتی تولید یک مجموعه تلویزیونی ۱۳ قسمتی که پیش از جنگ آغاز شده بود، بدون وقفه ادامه یافت و مراحل تصویربرداری آن در همان شرایط دشوار به پایان رسید.
قرار همدلی و مواسات در ساعت 17
به گفته معاون سیمای مرکز یکی از جلوههای زیبای آن روزها، مشارکت مردمی در حمایت از مدافعان کشور بود. به همین منظور، مرکز خلیجفارس هر روز ساعت ۱۷ بهصورت زنده از مساجد، پایگاههای مردمی و مراکز پشتیبانی در شهرها و روستاهای مختلف استان برنامه پخش میکرد. در این برنامهها، بانوان و مردانی به تصویر کشیده میشدند که با پخت نان، تهیه غذا، بستهبندی اقلام مورد نیاز و انجام فعالیتهای داوطلبانه، در پشتیبانی از نیروهای نظامی و مدافعان کشور نقشآفرینی میکردند. این برنامهها جلوهای ماندگار از فرهنگ مواسات، همدلی و همبستگی مردم هرمزگان در روزهای جنگ بود.
هرمزگان؛ پای ثابت تجمعات مردمیشبکه خبر
قاسمی همچنین یادآور شد که مرکز خلیجفارس در پوشش تجمعات مردمی نیز عملکردی کمنظیر داشت. در روزهایی که شبکه خبر بهصورت روزانه تجمعات مردمی سراسر کشور را پوشش میداد، گزارشهای تهیهشده از شهرها بهویژه روستاهای هرمزگان تقریباً هر روز در قاب این شبکه دیده میشد. در بسیاری از روزها، تصاویر تجمعات مردمی هرمزگان در میان نخستین گزارشهای پخششده قرار داشت و گاهی حتی آغازگر بخش ویژه تجمعات مردمیشبکه خبر بود. استمرار این حضور رسانهای نشاندهنده مشارکت گسترده مردم استان و تلاش شبانهروزی خبرنگاران و عوامل مرکز خلیجفارس بود؛ حضوری که هرمزگان را در زمره استانهای برتر کشور در پوشش تجمعات مردمی و انعکاس فعالیتهای اجتماعی قرار داد.
نتیجه آنکه صداوسیمای خلیجفارس در روزهای جنگ تنها یک رسانه محلی نبود، بلکه به قرارگاه اصلی روایت حقیقت در جنوب کشور تبدیل شد. از پوشش حادثه مدرسه شجره طیبه میناب تا روایت زندگی مردم، انعکاس مقاومت خانوادههای شهدا، همراهی با خبرنگاران خارجی، پوشش اقتدار تنگه هرمز، نمایش همدلی مردم و تولید آثار ماندگار فرهنگی، همه و همه نشان داد که جبهه رسانه در کنار جبهه نظامی، نقش تعیینکنندهای در دفاع از حقیقت و حفظ انسجام ملی ایفا میکند؛ نقشی که کارکنان مرکز خلیجفارس آن را با ایثار، شجاعت و تعهد به انجام رساندند.