مراسم بدرقه آقای شهید ایران، بی‌شک یکی از تاریخی‌ترین و اثرگذارترین رویدادهای معاصر ایران بود. حضور میلیونی مردم صحنه‌هایی آفرید که در حافظه جمعی این ملت برای همیشه ماندگار خواهد شد.

به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، پوشش رسانه‌ای این رویداد عظیم، به‌ویژه تصویربرداری هوایی از دریای بی‌کران جمعیت، ماموریتی پیچیده، حساس و بی‌نظیر بود که با هماهنگی چندین نهاد و گروه‌ تخصصی به انجام رسید. برای روایت گوشه‌هایی از این عملیات گسترده، با سه تن از مسئولان و عوامل این ماموریت گفت‌وگو کردیم. مهدی دودانگه، مسئول واحد پشتیبانی و خدمات هوایی معاونت توسعه و فناوری رسانه، درباره برنامه‌ریزی، هماهنگی‌های بین‌نهادی و چالش‌های فنی پخش زنده سخن گفته است. شهرام ایل‌بیگی، تصویربردار هوایی با بیش از یک دهه تجربه فیلم‌برداری با بالگرد، از ویژگی‌های منحصربه‌فرد تصویربرداری هوایی از این رویداد تاریخی گفته است و سرهنگ مصطفی کریمی خلبان بالگرد فراجا، که سال‌ها تجربه پرواز در مراسم ملی و مذهبی را دارد، از هماهنگی گروه پروازی و صحنه ماندگار حضور مردم با وجود گرمای شدید روایت کرده است

نقشه دقیق پروازی برای ثبت تاریخ

مهدی دودانگه، مسئول واحد پشتیبانی و خدمات هوایی معاونت توسعه و فناوری رسانه، ابتدا، مأموریت این واحد را تصویربرداری هوایی با بالگرد و پهپاد از برنامه‌ها و رویدادهایی که از صداوسیما پخش می‌شود، عنوان کرد. وی درباره معیار انتخاب این دو ابزار توضیح داد: برای برنامه‌هایی با وسعت مکانی بیش از پنج کیلومتر یا جمعیت گسترده، از بالگرد استفاده می‌کنیم تا هم عمق جمعیت نمایش داده شود و هم خبرنگار معاونت سیاسی بتواند گزارش از بالای محل برگزاری مراسم تهیه کند. 
مسئول پشتیبانی و خدمات هوایی در پاسخ به پرسشی درباره پوشش هوایی مراسم بدرقه آقای شهید ایران، گفت: برنامه‌ریزی از اسفند سال گذشته، بلافاصله پس از حادثه، آغاز و تا روز تشییع به‌تدریج عملیاتی‌تر شد. کارگروهی به نام کارگروه پروازی زیر نظر ستاد مراسم تشییع تشکیل شد که کارش مدیریت بالگردها و هواپیماهای متعدد با مأموریت‌های امدادی، امنیتی و پشتیبانی بود. درنهایت، دو فروند بالگرد برای پوشش تصاویر هوایی اختصاص یافت: یکی برای پخش زنده و دیگری برای مستندسازی و پوشش خبری.
دودانگه در پاسخ به پرسشی درباره هماهنگی میان گروه هوایی، تولید، پخش زنده و فرماندهی انتظامی در مراسم گفت: امریه پرواز بالگرد توسط رئیس ستادکل نیروهای مسلح صادر و به تمام رده‌ها - از پدافند تا مجموعه‌های امنیتی و حفاظتی- ابلاغ می‌شود. برای هماهنگی بیشتر این مراسم نیز با همکاری اداره‌کل حفاظت فیزیکی مرکز صیانت و حفاظت چندین جلسه هماهنگی در فرودگاه مهرآباد و پایگاه هوایی برگزار شد تا همه دستگاه‌ها نسبت به مأموریت‌های محوله توجیه و نسبت به دو فروند بالگرد رسانه اختصاص‌یافته آگاه شوند. 
وی افزود: هماهنگی بین گروه‌های خبر، مستندسازی و پخش زنده طبق جدول‌پخش تهیه شده در ستاد تشییع انجام گرفت. بالگرد نخست به پخش زنده با تجهیزات سنگین (باتری، فرستنده و...) اختصاص یافت و بالگرد دوم در اختیار گروه معاونت سیاسی، خبرنگار، تصویربردار، نمایندگان دفتر نشر آثار رهبری و گروه مستندساز قرار گرفت که دوربین‌های متعدد را روی بدنه بالگرد نصب کرده و تصویربردار و عکاس مربوطه در داخل بالگرد حضور داشتند. با توجه به حجم مأموریت، تعداد سورتی‌ها فراتر از حد معمول افزایش یافت که با همکاری گروه پروازی هوافراجا، علی‌رغم مشکلاتی مانند سنگینی بالگرد، گرمای هوا و محدودیت‌های فنی، به‌خوبی مدیریت شد و همه گروه‌ها وظایف خود را به انجام رساندند.
مسئول پشتیبانی و خدمات هوایی در پاسخ به پرسشی درباره ویژگی‌های پروازهای مراسم بدرقه آقای شهید ایران گفت: یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌ها، استقرار هر دو بالگرد درمجموعه جام‌جم بود. مراسم تشییع در تهران سه روز به طول انجامید؛ دو روز وداع و یک روز تشییع. این موضوع فشار عملیاتی و اضطراب بسیار بالایی ایجاد کرد، به‌ویژه با توجه به گرمای هوا، محدودیت‌های فنی و سنگینی بار بالگردها. 
دودانگه درباره آمار عملیات هوایی نیز گفت: دو فروند بالگرد 212 درمجموع ۳۱ سورتی پرواز در تهران (۱۷ سورتی)، قم (۶ سورتی) و مشهد (۸ سورتی) انجام دادند و مجموع ساعات پرواز برای پوشش تصاویر هوایی به ۲۱ ساعت رسید.
دودانگه در پاسخ به پرسشی درباره مدیریت گروه تصویربرداری هوایی در ساعات طولانی عملیات گفت: به‌طور طبیعی پس از دو ساعت کار، خستگی و کاهش دقت رخ می‌دهد، اما همکاران ما - از خلبانان فرماندهی انتظامی، تصویربرداران تا گروه معاونت توسعه و فناوری رسانه و معاونت سیاسی - با درک والای این رویداد تاریخی، خستگی را برای خود معنا نکردند.
وی افزود: خلبانان با وسواس کامل، پیش از هر پرواز بالگرد را از نظر موتور، ملخ و سایر استانداردها بررسی می‌کردند و در چند نوبت که مشکل فنی و مخابراتی پیش آمد، مهندسان از مرکز اعزام شدند و پس از بازدید و تأیید، عملیات ادامه یافت که نشان از رعایت کامل اصول ایمنی دارد.
دودانگه ادامه داد: گروه تولید و محتوا با درک ضرورت انتشار لحظه‌ای، تصاویر را ضبط می‌کردند و بلافاصله به بخش‌های خبری می‌فرستادند. معاونت توسعه و فناوری نیز تصاویر را با نظر رئیس سازمان، مستقیم روی آنتن شبکه‌ها می‌برد. به گفته وی، همه این اقدامات با هماهنگی، دقت و تعصب کاری کم‌نظیر انجام گرفت و حاصل آن، پوششی کامل و ماندگار از یک رویداد تاریخی بود.
وی در پاسخ به پرسش درباره بزرگ‌ترین مشکل فنی پوشش زنده گفت: مهم‌ترین مشکل، دریافت سیگنال از بالگرد بود؛ سیستم فرستنده (که طی سال‌های گذشته طراحی، به‌روزرسانی و در برنامه‌های قبلی استفاده شده بود) مشکلی نداشت، اما محل دریافت سیگنال درجنگ رمضان آسیب دیده و از کار افتاده بود؛ بنابراین باید نقطه جدیدی برای نصب آنتن گیرنده و مسیر انتقال به جام‌جم پیدا می‌کردیم.
وی افزود: با دستور معاون توسعه و فناوری رسانه و پیگیری ادارات کل ارتباطات زمینی و ماهواره‌ای و فرستنده‌های تلویزیونی، نقطه جدید انتخاب و تجهیزات نصب شد و یک پرواز آزمایشی انجام دادیم که همه مسیرها با موفقیت آزمایش شد. 
وی در پاسخ به پرسشی درباره آینده تصویربرداری هوایی در رسانه ملی و زیرساخت‌های موردنیاز، گفت: تجربه سال‌های گذشته نشان داد تصویربرداری هوایی یکی از ارکان اصلی رسانه است. خوشبختانه در حوزه پهپاد و پخش زنده، چه در تهران و چه در مراکز استانی، به بلوغ قابل‌توجهی رسیده‌ایم. از مراکز استانی دعوت کردیم تا با تجهیزات خود در تصویربرداری با ریزپرنده‌ها مشارکت کنند و مجوزهای لازم برای پرواز در مسیرهای پنج تا شش کیلومتری هماهنگ شد. در قم و مشهد نیز همین روند با هماهنگی معاونت‌های استانی و انتقال تجهیزات از تهران انجام گرفت. وی درباره آموزش و تجهیزات گفت: در سه سال گذشته، برای همه استان‌ها تجهیزات تصویربرداری هوایی خریداری و تحویل شده و دوره‌های آموزشی در مراکز استانی با بیش از ۳۰ ساعت آموزش نظری و عملی برگزار شده است، اما با توجه به آسیب‌پذیری تجهیزات، باید این روند به‌روزرسانی و تداوم آموزش به‌صورت مستمر ادامه یابد تا هر استان حداقل پنج تا شش اپراتور ماهر داشته باشد.
 وی به چشم‌انداز خرید یک بالگرد اختصاصی برای سازمان اشاره کرد و گفت: در صورت تحقق خرید بالگرد اختصاصی برای رسانه ملی تحولی اساسی در تصویربرداری هوایی رسانه ملی ایجاد خواهد کرد و امکان استفاده در تمام استان‌ها را فراهم می‌آورد.
دودانگه با روایت خاطره‌ای از عملیات پرواز گفت: شاید بهترین خاطره‌ام، لحظه پخش زنده تصاویر هوایی باشد. در همان دقایق که تصاویر هوایی از جمعیت عظیم به نمایش درمی‌آمد، خستگی از تن همه همکاران بیرون می‌رفت. همه چشم به این لحظه دوخته بودند و وقتی تصاویر روی آنتن می‌رفت، احساس رضایت و شادی وصف‌ناپذیری در وجودمان جاری می‌شد.
وی ادامه داد: وقتی بالگرد فرود می‌آمد و همکاران حاضر در آن متوجه می‌شدند که تصاویر بدون هیچ قطعی یا مشکلی پخش شده، همه از صمیم قلب شاد می‌شدند و از نتیجه تلاش خودشان لذت می‌بردند.  وی در پایان از همکاری تمام مجموعه‌ها، به‌ویژه همکاران مرکز صیانت و حفاظت سازمان، برای هماهنگی‌های لازم، قدردانی و تشکر کرد

نگاه دوربین بر فراز دریای جمعیت 

در ادامه با شهرام ایل‌بیگی، تصویربردار هوایی با بیش از یک دهه تجربه در فیلم‌برداری با بالگرد نیز گفت‌وگو کردیم. ایل‌بیگی که سال گذشته به افتخار بازنشستگی نائل آمده، درباره حضور در این مأموریت گفت: تجربه پوشش مراسم ملی، مذهبی و رویدادهای بزرگ را در کارنامه دارم، اما حضور در طرح  تصویربرداری هوایی مراسم بدرقه آقای شهید ایران برای من تنها یک مأموریت کاری نبود، بلکه افتخاری بزرگ بود. از همان لحظه‌ای که مسئولیت به من سپرده شد، احساس کردم وظیفه‌ای سنگین بر عهده دارم، چراکه باید عظمت حضور مردم و فضای معنوی مراسم را به بهترین شکل ممکن به تصویر می‌کشیدیم.
وی درباره اثرگذارترین صحنه‌ای که از بالگرد شاهد بوده، افزود: گستردگی جمعیت و وحدت مردم، صحنه‌ای فراموش‌نشدنی بود. لحظه‌ای که سیل جمعیت در خیابان‌ها جریان داشت، بیشترین تأثیر را بر من گذاشت. برای ثبت این عظمت، از نماهای باز استفاده کردم و با حرکت آرام بالگرد و انتخاب زاویه‌ای مناسب، وسعت حضور مردم و حال‌وهوای مراسم را بدون لرزش و با بهترین کیفیت ثبت کردم تا شکوه این حضور در قاب تصویر ماندگار شود.
ایل‌بیگی با اشاره به مشکلات این مأموریت گفت: علاوه‌بر دشواری‌های فنی پرواز و تصویربرداری، یکی از مهم‌ترین مشکلات این بود که متأسفانه هیچ‌گونه ارتباط مستقیمی‌با واحد رژی و پخش برای هماهنگی و اطلاع از زمان دقیق حضور روی آنتن نداشتیم. به همین دلیل، ناچار بودم از نخستین ثانیه آغاز مأموریت تا پایان برنامه، همواره در موقعیت آماده برای پخش زنده باشم. این تداوم حضور روی آنتن، در کنار نبود ارتباط لحظه‌ای با واحد پخش، فشار کاری و حساسیت مأموریت را دوچندان کرده بود.
 وی ادامه داد: تصویربرداری هوایی با بالگرد از چنین مراسمی، نیازمند هماهنگی کامل با خلبان برای انتخاب مسیر و ارتفاع پرواز، رعایت دقیق الزامات ایمنی و دریافت مجوزهای پروازی، کنترل لرزش و ارتعاش بالگرد با استفاده از تجهیزات پایدارکننده حرفه‌ای، مدیریت تغییرات سریع نور و اوضاع جوّی، توجه به محدودیت زمان پرواز و سوخت، حفظ فاصله ایمن از ساختمان‌ها، دکل‌ها و سایر پرنده‌ها، انتخاب بهترین زاویه برای نمایش عظمت جمعیت بدون از دست دادن جزئیات، حفظ ارتباط لحظه‌ای با گروه کارگردانی و پخش زنده و همچنین تصمیم‌گیری سریع برای تغییر قاب و زاویه متناسب با حرکت مراسم است.
ایل‌بیگی با بیان ویژگی‌های تصویربرداری هوایی با بالگرد نسبت به سایر روش‌ها اظهار کرد: این شیوه امکان ثبت نماهای بسیار وسیع و سینمایی، حرکت نرم و طبیعی در ارتفاع‌های مختلف، پوشش سریع مناطق گسترده، دنبال کردن مسیر حرکت جمعیت در مسافت‌های طولانی و ثبت تصاویر باکیفیت از طریق دوربین‌های حرفه‌ای و لنزهای سینمایی را فراهم می‌کند. همین ویژگی‌ها باعث شده است تصویربرداری هوایی با بالگرد، یکی از پیچیده‌ترین و درعین‌حال اثرگذارترین روش‌های ثبت رویدادهای بزرگ باشد

فرماندهی پرواز در میانه میدان خدمت

گفت‌وگویی نیز با سرهنگ مصطفی کریمی، یکی از خلبانان بالگردها، ترتیب دادیم. کریمی‌که بیش از دو دهه سابقه پرواز برای تصویربرداری در مراسم ملی و مذهبی را در کارنامه دارد، دراین‌باره اظهار کرد: در تمام این سال‌ها در مأموریت‌های پروازی گوناگونی شرکت داشته‌ام و همواره کوشیده‌ام با تکیه‌بر توان فنی، تجربه پروازی و هماهنگی نزدیک با گروه تصویربرداری، بهترین و گویاترین تصاویر را از رویدادهای مهم کشور ثبت کنیم.
وی با یادآوری صحنه‌های ماندگار از دریای بی‌کران جمعیت در مراسم بدرقه آقای شهید ایران، اظهار کرد: در چندین سورتی پرواز، حضور میلیونی مردم با وجود گرمای سوزان، واقعاً ستودنی بود. شاهد جمعیتی بودیم که با وجود دمای طاقت‌فرسا، قدردانی خود را نسبت به رهبر شهید انقلاب به نمایش گذاشتند و این گرما هرگز نتوانست از شکوه حضورشان بکاهد. 
کریمی در پایان تأکید کرد: مطمئن بودم که مردم، حتی در این گرمای شدید، برای پاسداشت مقام رهبر خود حضور خواهند یافت و با این حماسه عظیم، پیام استواری و مقاومت را به دشمنان و بدخواهان خواهند رساند. امیدوارم بازتاب این همبستگی بزرگ، گوشه‌ای از وفاداری عمیق مردم ایران را به جهانیان نشان دهد.