فاطمه عظیمیفرد، پژوهشگر مرکز تحقیقات، در یادداشتی در خصوص زبان فارسی در نگاه رهبر شهید انقلاب نوشت: زبان فارسی در نگاه رهبر شهید انقلاب، صرفاً ابزار سخن گفتن یا موضوعی ادبی و آموزشی نیست، بلکه بنیانی از هویت تاریخی و فرهنگی ملت ایران به شمار میآید.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در ادامه یادداشت آمده: از نظر ایشان، این زبان ظرفی است که قرنها تجربه، خاطره، اندیشه، هنر و روح تمدنی ایرانی را در خود جایداده و از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده است؛ بنابراین، پاسداری از زبان فارسی در حقیقت پاسداری از حافظه فرهنگی، تداوم تاریخی و هویت ملی ایران است. اگر این زبان دچار آسیب، آشفتگی یا ضعف شود، انتقال این میراث عظیم نیز مختل میشود و شکافهایی در پیوستگی فرهنگی جامعه پدید میآید.
در همین چارچوب، زبان فارسی در سخنان ایشان نهتنها زبان ملی ایرانیان، بلکه پلی فرهنگی میان تمام فارسیزبانان منطقه معرفی شده است. این زبان میتواند حامل خاطرههای مشترک و پیونددهنده فرهنگها و ملتهایی باشد که در طول تاریخ با این سنت زبانی و ادبی زیستهاند. ازاینرو، فارسی در نگاه رهبر شهید انقلاب ظرفیتی فراتر از مرزهای سیاسی دارد و میتواند نقشی تمدنی و فراملی ایفا کند. بااینحال، این ظرفیت زمانی حفظ میشود که زبان فارسی در کنار وفاداری به ریشههای تاریخی و ادبی خود، توانایی حضور در عرصههای جدید مانند علم، رسانه، آموزش و فضای عمومی معاصر را نیز داشته باشد. به تعبیر دیگر، زبانی زنده است که هم گذشته خود را حفظ کند و هم با نیازهای جهان امروز هماهنگ شود.
در این میان، صداوسیما جایگاهی بسیار مهم دارد؛ زیرا ازنظر رهبر شهید انقلاب، رسانه ملی فقط مصرفکننده زبان نیست، بلکه در شکل دادن به ذائقه زبانی جامعه نقشی مستقیم و گسترده دارد. رسانهای با چنین دامنه اثر، خواهناخواه الگو میسازد و هر خطا، سهلانگاری یا آشفتگی زبانی آن در سطح جامعه بازتولید میشود. ازاینرو، ایشان از سالهای پیش از رهبری نیز به وضعیت زبان فارسی در صداوسیما توجه جدی داشتند. حضور فعال ایشان در نخستین همایش زبان فارسی در صداوسیما در سال ۱۳۶۷ و اقداماتی که پسازآن درزمینه آموزش ویراستاری، تدوین شیوهنامه و تشکیل شورای عالی ویرایش انجام شد، نشاندهنده این اهمیت است.
این رویکرد در دوران زعامت رهبر شهید با صراحت بیشتری بیان شد. رسانه ملی موظف دانسته شد که الگوی زبان معیار باشد و در سه حوزه خبر، اجرا و متننویسی نهایت دقت را بهکار گیرد. در نگاه ایشان، خبر باید دقیق و بیلغزش باشد، زیرا تکرار آن ساختارهای زبانی را در ذهن جامعه تثبیت میکند. مجری باید تلفظ، لحن و آهنگ درست جملهها را رعایت کند، چون مخاطب ناخودآگاه از او تأثیر میپذیرد. در متننویسی نیز رعایت دستورخط و یکدستی زبانی ضروری است تا از انتقال آشفتگی نوشتاری به جامعه جلوگیری شود. همچنین، رسانه موظف است واژههای مصوب فرهنگستان را بهدرستی به کار ببرد، از رواج بیرویه واژههای بیگانه پرهیز کند و مرز میان زبان رسمی و محاوره را بهدرستی بشناسد. ازاینمنظر، صداوسیما نهتنها بازتابدهنده زبان، بلکه «معلم بزرگ زبان فارسی» برای همه مخاطبان داخل و خارج از کشور است.
در مجموعه بیانات رهبر شهید انقلاب، مسئولیت صیانت از زبان فارسی محدود به یک نهاد نیست. این کار نیازمند تقسیم نقش، هماهنگی و سیاستگذاری کلان میان نهادهای مختلف است. شورای عالی انقلاب فرهنگی بهعنوان مرکز ثقل سیاستگذاری فرهنگی کشور، وظیفه تعیین راهبردهای کلان، ایجاد هماهنگی و نظارت بر اجرای سیاستهای زبانی را بر عهده دارد. فرهنگستان زبان و ادب فارسی مرجع علمی و تخصصی این حوزه است و باید با پژوهش، نظریه و واژهگزینی، پشتوانه کارشناسی این سیاستها را فراهم کند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه نشر و مطبوعات، نقش اجرایی و تنظیمگر دارد؛ زیرا سلامت زبانی مطبوعات و فضای نشر، بر سلامت عمومی زبان در جامعه اثر مستقیم میگذارد. دولت نیز مسئول اجرای مصوبات و عملیاتی کردن این سیاستها در دستگاههای مختلف است.
تصویری که از مجموعه دیدگاههای رهبر شهید به دست میآید، نگاهی کاملاً هویتی و تمدنی به زبان فارسی است. در این نگاه، زبان فارسی ستون فقرات فرهنگ ایرانی و حافظ استمرار تاریخی ملت است. صیانت از آن نه یک دغدغه صرفاً ادبی، بلکه وظیفهای ملی و راهبردی است که هم رسانه، همنهادهای علمی و فرهنگی و هم ساختارهای اجرایی کشور باید در آن سهیم باشند. تنها از رهگذر چنین هماهنگی و مسئولیتپذیری جمعی است که میتوان زبان فارسی را هم وفادار به میراث گذشته نگاه داشت و هم برای ایفای نقشی فعال در جهان امروز توانمند کرد.