کارگردان فصل دوم مستند «من یک مادرم» از روایت زنانی میگوید که در کنار فعالیتهای اجتماعی برای مادرشدن تلاش کردهاند؛ روایتی که از درمان ناباروری و بارداریهای چندقلویی تا فرزندپذیری و چالشهای اقتصادی خانوادهها را دربرمیگیرد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، فصل دوم مجموعه مستند «من یک مادرم» در حالی روی آنتن رفته است که این بار گروه سازنده به سراغ روایت ۲۶ خانواده رفتهاند؛ خانوادههایی که هرکدام تجربهای متفاوت از مادر و پدر شدن دارند. اگر فصل نخست این مجموعه بیشتر بر زندگی زوجهای نابارور و مسیر درمان آنها متمرکز بود، در فصل دوم زنان دارای موقعیتهای اجتماعی و حرفهای مختلف، سوژه اصلی روایتها هستند؛ زنانی که در کنار فعالیتهای اجتماعی خود، برای تجربه مادرشدن تلاش کردهاند.
ایده «من یک مادرم» از کجا آمد؟
اما ایده ساخت این مجموعه به سال ۱۴۰۰ بازمیگردد؛ زمانی که بحث فرزندآوری و سیاستهای افزایش جمعیت بیش از گذشته مطرح شد.
المیرا سماواتی کارگردان مستند «من یک مادرم» در این باره گفت: از سال ۱۴۰۰ تأکید بیشتری روی بحث فرزندآوری و سیاستهای کلان افزایش جمعیت وجود داشت. با توجه به اینکه کشور ما با مسئله پیری جمعیت و چالشهای جمعیتی آینده مواجه است، درباره این موضوع زیاد صحبت میشود.
وی ادامه داد: از طرف دیگر، در جامعه و بهخصوص میان جوانان این نگاه وجود دارد که میل به فرزندآوری چندان اهمیت ندارد یا فرد نمیخواهد زیر بار مسئولیت فرزند برود. ما وارد این موضوع شدیم، اما نمیخواستیم مستقیم و شعاری بگوییم بچه خوب است و باید بچه داشته باشید.
این کارگردان با تأکید بر اینکه «من یک مادرم» به دنبال تعیین تعداد فرزندان برای خانوادهها نیست، گفت: قرار نیست به کسی بگوییم چون متأهل هستید، موظفید تعداد مشخصی بچه داشته باشید. تعداد فرزندان یک مسئله شخصی و تصمیم خود زوج است.
وی افزود: ما فقط روایت خانوادههایی را بیان میکنیم که برای پدر و مادر شدن تلاش کردهاند. همین روایت غیرمستقیم شاید بتواند تلنگری به ذهن مخاطب بزند و باعث شود از خودش بپرسد چرا تاکنون به اهمیت داشتن فرزند فکر نکرده است.
چرا در فصل دوم به سراغ زنان فعال اجتماعی رفتیم؟
کارگردان این مجموعه در گفتوگو با خبرنگار ما درباره تفاوت فصل دوم با فصل نخست توضیح داد: فصل اول «من یک مادرم» ۲۲ قسمت بود و مشخصاً به سراغ زوجهای نابارور میرفتیم؛ زوجهایی که هرکدام تجربه خاص درمانی داشتند و مسیر متفاوتی را طی کرده بودند تا در نهایت صاحب فرزند شوند.
وی افزود: در آن فصل با خانوادههایی مواجه بودیم که از روشهای مختلف درمان ناباروری استفاده کرده بودند؛ بعضی رحم جایگزین را تجربه کرده بودند، برخی از طریق بهزیستی فرزندپذیر شده بودند و بعضی خانوادهها نیز بعد از سالها ناباروری توانسته بودند به صورت طبیعی صاحب فرزند شوند.
کارگردان «من یک مادرم» درباره ایده اصلی فصل دوم گفت: در فصل دوم تصمیم گرفتیم به سراغ خانمهایی برویم که در کنار داشتن موقعیت و جایگاه اجتماعی، میل به مادرشدن دارند. یک ذهنیت وجود دارد که اگر خانمی در جامعه فعال است و جایگاه اجتماعی دارد، دیگر نباید وقت خود را برای بچه بگذارد یا اینکه لزوماً نیازی به مادرشدن ندارد. ما میخواستیم با این نگاه مواجه شویم.
به گفته وی، سوژههای فصل دوم از میان زنان فعال در حوزههای مختلف انتخاب شدهاند؛ از کارآفرین و پزشک گرفته تا مدرس دانشگاه، روانشناس، مشاور خانواده، معلم و زنانی که کسبوکارهای خانگی دارند.
وی ادامه داد: این زنان در جامعه فعالیت میکنند، اما در کنار شرایط اجتماعی و شغلی خود برای مادرشدن هم تلاش کردهاند و خسته نشدهاند. اینطور نبوده که فقط موقعیت اجتماعی داشته باشند و به راحتی بتوانند مادر شوند و خودشان نخواسته باشند. بسیاری از این خانمها با چالشهای باروری مواجه بودند و در دل همه مشغلههای کاریشان، بخش عمدهای از زندگی خود را برای درمان ناباروری اختصاص دادهاند.
قصه خانوادهها بدون زرقوبرق
سماواتی درباره شیوه روایت این مجموعه نیز گفت: ما تلاش کردیم قصهها را خیلی ساده، صمیمی و شفاف و بدون حواشی و زرقوبرق خاصی روایت کنیم. سراغ خانوادههایی از طبقات مختلف جامعه رفتیم؛ از خانوادههای ثروتمند تا خانوادههایی که شرایط اقتصادی خوبی ندارند.
به گفته وی، جغرافیای تولید نیز محدود به تهران نبوده است: در شهرها و روستاهای مختلف کشور حضور پیدا کردیم و با خانوادههایی از فرهنگها و آداب و رسوم مختلف صحبت کردیم. وجه اشتراک همه آنها مادرانگی و میل به مادرشدن بود. البته فقط با مادران صحبت نکردیم. نقش پدر، جایگاه پدر و حمایت پدر از خانواده نیز در این روایتها مورد توجه قرار گرفت.
از IVF و بارداری چندقلویی تا تلاش برای فرزند سوم
کارگردان این مستند با اشاره به برخی روایتهای فصل دوم گفت: سوژههای ما حتی فرآیندهای پزشکی مختلف را تجربه کردهاند. برای مثال خانمی IVF انجام داده و بارداری سهقلویی یا چهارقلویی داشته است. حتی به او پیشنهاد شده که با توجه به شرایطش تعداد جنینها را کاهش دهد، اما این پیشنهاد را نپذیرفته است.
سماواتی ادامه داد: در چند مورد نیز خانمهایی داشتیم که یک فرزند داشتند و بعد از چند سال دوباره باردار شده بودند. اطرافیان از آنها میپرسیدند چرا در این شرایط دوباره تصمیم به فرزندآوری گرفتهاند، در حالی که یک فرزند دارند. اما این زنان معتقد بودند که میل به داشتن فرزند دوباره در آنها وجود دارد و برای آن تلاش کردند.
وی افزود: یکی دیگر از روایتهای این فصل به یک زن کارآفرین اختصاص دارد که پس از داشتن دو فرزند، برای فرزند سوم اقدام کرده است. وی درباره این سوژه گفت: این خانم کارآفرین بود، دو فرزند داشت و مشغله زیادی هم داشت، اما برای فرزند سوم تلاش کرد. اتفاقاً بعد از دو فرزند دچار ناباروری شده بود و چندین سال تلاش کرد، هزینه کرد و درمان انجام داد تا دوباره بتواند مادر شود.
روایت زنانی که برای جلوگیری از سقط تلاش میکنند
در میان سوژههای فصل دوم، زنانی نیز حضور دارند که فعالیت اجتماعی خود را در زمینه جلوگیری از سقط جنین دنبال میکنند.
کارگردان «من یک مادرم» گفت: ما به خانوادهای رسیدیم که انجمنی را تشکیل داده بودند و فعالیتشان جلوگیری از سقط بود. آنها به سراغ خانمهایی میرفتند که به هر دلیلی تصمیم به سقط داشتند و تلاش میکردند تا جایی که امکان دارد این تصمیم تغییر کند و سقط عمدی کمتر اتفاق بیفتد.
مادرشدن فقط شیرینی نیست
این کارگردان درباره اینکه آیا در فصل دوم تنها بر شیرینی مادرشدن تمرکز شده یا چالشهای آن نیز روایت شده است، گفت: اصلاً قرار نبوده فقط شیرینیهای مادرشدن را نشان بدهیم. خود من یک مادر هستم و الان یک پسر چهار ساله دارم. در کنار تمام لذتها و شیرینیهای مادرشدن، سختیها و چالشهای آن را هم میشناسم.
سماواتی ادامه داد: وقتی یک مادر این برنامه را کارگردانی میکند، تلاش میکند همه جوانب زندگی را ببیند و نگاه تکبعدی نداشته باشد.
کارگردان مجموعه به روایت خانوادههایی که صاحب فرزندان چندقلو شدهاند نیز اشاره کرد و گفت: خانوادههایی داشتیم که صاحب چهارقلو یا پنجقلو شده بودند و طبیعتاً چالشهای آنها بیشتر است. مثلاً خانوادهای داشتیم که هشت سال یک زندگی سهنفره داشتند و اصلاً تصمیم نداشتند دوباره بچهدار شوند، اما مادر ناخواسته باردار شد و بعد متوجه شدند سهقلو باردار است. با وجود شرایط سخت، هر سه فرزند را نگه داشتند.
روایتی از فرزندپذیری و شکستن یک تابو
یکی از بخشهای مورد توجه کارگردان در این مجموعه، روایت خانوادههای فرزندپذیر است.
سماواتی درباره این موضوع گفت: برای من روایت خانوادههای فرزندپذیر بسیار متفاوت و تأثیرگذار بود. اینکه یک خانم از قلبش مادر شود و فرزند دیگری را به فرزندی قبول کند، اتفاق بزرگی است. نحوه مادرشدن و مادرانگی این خانوادهها بسیار متفاوت است.
وی با اشاره به تابوی موجود درباره فرزندپذیری افزود: در گذشته این تابو وجود داشت که اگر فرزندپذیر هستیم، نباید کسی بفهمد و نباید به اطرافیان بگوییم. به نظرم این تابو در حال شکسته شدن است و برنامه ما هم میتواند در این زمینه نقش داشته باشد.
کارگردان من یک مادرم ادامه داد: کودکانی هستند که چشمانتظارند یک زوج آنها را به فرزندی قبول کنند و مسیر جدیدی در زندگیشان شکل بگیرد. روایت این خانوادهها برای من بسیار متفاوت و مهم بود.
پای پزشکان و روانشناسان به روایت خانوادهها باز شد
یکی از ویژگیهای فصل دوم، اضافه شدن محتوای تخصصی در کنار روایت زندگی خانوادههاست. کارگردان «من یک مادرم» در این باره توضیح داد: وقتی یک خانواده درباره زندگیاش صحبت میکند، در دل روایت ممکن است یک گره روانشناسی، مسئله زوجدرمانی، مشکل زنان یا موضوع مربوط به سلامت کودک و نوجوان مطرح شود. برای اینکه مخاطب بتواند در کنار شنیدن قصه خانواده، محتوای تخصصی هم دریافت کند، از متخصصان استفاده کردیم.
وی ادامه داد: متخصص زنان و زایمان، مشاور خانواده و زوجدرمانی و روانشناس کودک و نوجوان در برنامه حضور دارند. بعد از ضبط مستند، گرههای علمی را جدا کردیم و این مسائل را با پزشکان و کارشناسان مطرح کردیم و پاسخ آنها را در تدوین، در کنار روایت خانواده قرار دادیم.
پیدا کردن سوژهها؛ سختترین مرحله تولید
سماواتی درباره چالشهای تولید فصل دوم گفت: یکی از چالشهای اصلی ما پیدا کردن خود خانوادهها بود. پیدا کردن این سوژهها کار بسیار سخت و زمانبری است؛ چون قرار است خانوادهها درباره خصوصیترین مسائل زندگی خود با ما صحبت کنند.
به گفته وی، برخی خانوادهها در ابتدا درباره مطرح شدن مشکلات زندگیشان مقابل دوربین تردید داشتند: بعضیها میگفتند بعد از پخش برنامه فامیل ما متوجه این مسائل میشوند و ما تا امروز به هیچکس نگفته بودیم، اما در نهایت میگفتند دلم میخواهد درباره این موضوع صحبت کنم تا فرهنگسازی شود.
این کارگردان افزود: کلینیکهای مختلف، خانوادههای مختلف و دوستان زیادی با ما همکاری کردند تا بتوانیم به سوژهها برسیم.
۲۶ خانواده چگونه انتخاب شدند؟
سماواتی درباره فرآیند انتخاب سوژهها گفت: از هر خانواده میخواستیم قصه زندگیاش را برای ما ارسال کند. بعضیها به صورت متن و بعضیها به شکل صوتی روایت میفرستادند. بعد از اینکه این اطلاعات به دست ما میرسید، اعضای تیم سردبیری و اتاق فکر آنها را بررسی میکردند.
وی ادامه داد: ما دنبال این نبودیم که صرفاً چون یک خانواده نابارور بوده و بعد از چند سال بچهدار شده، همان خانواده را به عنوان سوژه انتخاب کنیم. زندگی آنها را دقیق بررسی میکردیم و دنبال گرهها و چالشهای بیشتری بودیم که ظرفیت تبدیل شدن به یک مستند جذابتر و پرمحتواتر را داشته باشد. در نهایت، از میان سوژههای مختلف، ۲۶ خانواده برای فصل دوم انتخاب شدند.
بازخورد مخاطبان و درخواست خانوادهها برای حضور در برنامه
کارگردان «من یک مادرم» با اشاره به بازخوردهای فصل نخست گفت: بعد از فصل اول بازخوردهای زیادی داشتیم؛ هم از طریق پیامکهای سامانه برنامه و هم از سوی خانوادههایی که برنامه را دیده بودند. در فضای مجازی هم تعداد زیادی پیام دریافت کردیم.
سماواتی افزود: بسیاری از مردم که برنامه را دیده بودند و شرایط مشابه داشتند، با ما تماس میگرفتند و میگفتند ما هم دوست داریم در برنامه شرکت کنیم. این نشان میداد برنامه دیده شده و مورد توجه مخاطب قرار گرفته است. همین بازخوردها در ادامه ساخت فصل دوم نیز مؤثر بوده است و مدیر شبکه بر تولید فصل جدید تأکید داشته است.
این کارگردان درباره زمان آغاز تولید فصل دوم گفت: کار را از پاییز سال گذشته آغاز کردیم. پیشتولید از مهرماه شروع شد و تا زمانی که کار به مرحله پخش رسید، چندین ماه درگیر انتخاب سوژه، بررسی زندگی خانوادهها، هماهنگی و تولید بودیم.
«من یک مادرم» ادامه پیدا میکند؟
این کارگردان درباره احتمال تولید فصل سوم نیز گفت: برای فصل سوم هنوز نمیتوان با قطعیت صحبت کرد و ادامه کار به شرایط مختلف تولید بستگی دارد. باید ببینیم امکان تولید فصل جدید وجود دارد یا نه.
وی در پایان خاطرنشان کرد: قصهها و صحبتهای زیادی در میان مردم وجود دارد که هنوز شنیده نشده است. خانوادههای زیادی هستند که تجربههای متفاوتی دارند و میتوان از زندگی آنها مستند ساخت. بنابراین اگر شرایط تولید فراهم باشد، همچنان سوژه و قصه برای ادامه این مسیر وجود دارد.
فصل دوم مجموعه مستند «من یک مادرم» در ۲۶ قسمت تولید شده و پخش آن از ۲۴ مرداد آغاز شده است.