نمایش رادیویی، رسانهای است که تصویر را به مخاطب تحمیل نمیکند، بلکه او را به تصویرسازی دعوت میکند؛ شنونده با هر صدا، کلمه و افکت، جهان داستان را در ذهن خود میسازد و قهرمانان را آنگونه که در خیال خویش میپسندد، به حافظه میسپارد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، مجموعه نمایش رادیویی «ققنوس» نیز با تکیهبر همین ظرفیت، تاریخ ایران را از اسطورهها و نبردهای دوران باستان تا حماسههای معاصر روایت میکند و در ۳۰ قسمت، قصه قهرمانانی را به صحنه خیال میآورد که در بزنگاههای تاریخی برای دفاع از ایران ایستادهاند؛ روایتی که از آرش و سورنا و آریوبرزن آغاز میشود و درنهایت به زندگی سردار دلها، شهید حاج قاسم سلیمانی میرسد.
«ققنوس»، روایت تاریخ در میدان خیال شنونده
امین رهبر، مدیر متون و ادبیات نمایشی ادارهکل هنرهای نمایشی رادیو و رادیو نمایش، درباره ظرفیتهای نمایش رادیویی میگوید: نمایشهای رادیویی قدرت بصری خود را نه در فرم و ساختار فنی و رسانهای، که در ساحت ذهنی مخاطب شکل میدهند و از دامنه و عمق نفوذ بالایی برخوردارند.
وی درباره مجموعه «ققنوس» عنوان میکند: بارها درباره بازخوانی مستند و نمایشی کردن حماسههای ملی و میهنی صحبت و آثاری نیز در این زمینه تولید شده است، اما این مجموعه با هدف تثبیت غرور ملی و ایجاد پیوند میان تاریخ کهن و حماسههای معاصر ایران تولید شده است.
رهبر ادامه میدهد: این مجموعه در دو محور دفاع از کیان ایران، از دوران باستان و نبردهایی همچون ادسا، آریوبرزن و شکست پرتغالیها در هرمز تا دوره معاصر و جنگ تحمیلی، عملیات رمضان و مدافعان حرم، به قلم سهیلا خدادادی نوشته شده و با نگاهی متفاوت تلاش دارد توجه مخاطب را به شخصیتهای تأثیرگذار تاریخی جلب کند.
وی با اشاره به ساختار این مجموعه میگوید: «ققنوس» در ۳۰ قسمت تنظیم شده و با روایتی از زندگی شهید حاج قاسم سلیمانی به پایان میرسد. با توجه به حجم بالای ماجراهای تاریخی و معاصر، بهویژه جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم، تلاش کردهایم این مجموعه ادامه پیدا کند.
مدیر متون و ادبیات نمایشی درباره انتخاب شخصیتهای این مجموعه توضیح میدهد: قهرمانانی از بستر تاریخ ایران انتخاب شدهاند که هرکدام به دلایل مهم تاریخی و قهرمانی، در بزنگاههای سرنوشتساز نقشآفرینی کرده و در برابر بیگانگان و ظلم ایستادهاند.
رهبر میافزاید: از آرش اسطورهای و سورنا در دوران اشکانی تا شاپور ساسانی و آریوبرزن در برابر اسکندر و در دوران اسلامی نیز شخصیتهایی مانند جلالالدین خوارزمشاه، شاه منصور مظفری، شیخ حسن جوری و آلب ارسلان انتخاب شدهاند تا شکستناپذیری روح ایرانی در بزنگاههای تاریخی روایت شود.
وی ادامه میدهد: در ترسیم این شخصیتها به دوره صفویه تا قاجار نیز پرداختهایم و چهرههایی همچون شاه اسماعیل صفوی، شاهعباس، نادرشاه افشار، کریمخان و لطفعلیخان زند و سپس مصلحانی مانند عباس میرزا، قائممقام فراهانی، امیرکبیر، ستارخان، بیبی مریم، رئیسعلی دلواری، میرزا کوچکخان، کلنل تقیخان پسیان، میرزاده عشقی و شیخ محمد خیابانی را در این مجموعه روایت کردهایم؛ شخصیتهایی که تصویری از مبارزه با استبداد داخلی و اشغال خارجی ارائه میکنند.
رهبر با اشاره به ادامه روایت در دوره معاصر میگوید: شخصیتهایی مانند حسین فاطمی، غلامعلی بایندر، مصطفی چمران، عباس دوران، خلبان اقبالی و حاج قاسم سلیمانی نماد تداوم این مسیر در دفاع از کیان ایران هستند.
وی تأکید میکند: این تنوع زمانی، جنسیتی و نقشی نشان میدهد که هدف «ققنوس» صرفاً تاریخنگاری نیست، بلکه الگوسازی از سوختن برای برخاستن در تمام اعصار است.
مدیر متون و ادبیات نمایشی درباره ویژگیهای نویسندگی و تنظیم این آثار نیز میگوید: نویسنده متون نمایشی باید ضرباهنگ، وزن و قافیه را بهخوبی بشناسد و از جزئیات و ویژگیهای شخصیتها آگاه باشد. مسئولیت نگارش این مجموعه بر عهده سهیلا خدادادی بوده و انتخاب متون نیز بر پایه چند اصل انجام گرفته است؛ مستند بودن وقایع تاریخی با تکیهبر منابع معتبر، نمایشی بودن هر اپیزود بهگونهای که شنونده بدون نیاز به تصویر، فضا و احساس را درک کند و همچنین پرهیز از طولانی شدن روایت و حفظ ضرباهنگ تند و حماسی.
رهبر درباره ویژگی متمایز «ققنوس» میگوید: پل زدن میان تاریخ باستان و معاصر در یک بسته ۳۰ قسمتی که مخاطب را همزمان از نبرد ادسا و آریوبرزن به دفاع مقدس و شهید سلیمانی میبرد، تداوم زمانیای است که در کمتر مجموعه رادیویی دیدهایم.
وی ادامه میدهد: این روایت در قالب نمایش رادیویی، برخلاف نمایشنامههای بلند، با کمترین شخصیت و ضرباهنگی تند و نفسگیر پیش میرود و تلاش میکند شنونده را خسته نکند.
رهبر تأکید میکند: روایت قهرمانانی که نهفقط پیروز، بلکه سوخته و فدا شدهاند تا ایران برخیزد، در این آثار اهمیت ویژهای دارد. برخلاف بسیاری از آثار حماسی که بر پیروزی نظامی تأکید دارند، «ققنوس» بر فرایند سوختن و برخاستن دوباره تمرکز میکند.
وی همچنین حضور شخصیتهای زن همچون آرتمیس، یوتاب، بیبی مریم و پریوش را در کنار شخصیتهای مرد، از ویژگیهای کمنظیر این مجموعه در میان نمایشنامههای تاریخی رادیویی ایران میداند و میگوید: «ققنوس» با تکیه همزمان بر روایت مستند و دراماتیک و پرهیز از اغراقهای غیرمستند، خود را از آثار صرفاً حماسی یا صرفاً تاریخی متمایز کرده است.
این مجموعه به کارگردانی بهرام ابراهیمی، مجید حمزه، مینو جبارزاده و نورالدین جوادیان در ۳۰ قسمت تولید شده و بهزودی از رادیو نمایش پخش خواهد شد.
تاریخ را باید طوری روایت کرد که مابِازای امروز آن دیده شود
بهرام ابراهیمیپس از ۳۲ سال فعالیت در رادیو و تجربه سالها بازیگری و کارگردانی در سینما، تئاتر، تلویزیون و نمایش خانگی، همچنان با انگیزه در عرصههای مختلف هنری فعالیت میکند. او این روزها یکی از چهار کارگردان مجموعه نمایش رادیویی «ققنوس» است؛ مجموعهای که با روایت زندگی شخصیتهای تاریخی ایران تلاش دارد قهرمانان گذشته را از زاویهای متفاوت به مخاطب امروز معرفی کند. ابراهیمی در هشت قسمت از این مجموعه، سراغ چهرههایی از دوره صفویه تا قاجار رفته و با تأکید بر مفهوم وطندوستی و خدمت به ایران، کوشیده است وجوهی از زندگی این شخصیتها را برجسته کند که بتواند برای مخاطب امروز نیز ملموس و آموزنده باشد.
ابراهیمی نمایش رادیویی را به تئاتری تشبیه میکند که در زمانی محدود اجرا میشود و درباره ویژگیهای بازیگری در این رسانه میگوید: بازیگر رادیو باید با تمام وجود و با صدایش بازی کند تا بتواند حس شخصیتی را که بر عهده دارد به شنونده منتقل کند. به همین دلیل، بازیگر علاوه بر تسلط بر مهارتهای گویندگی و بازیگری، باید ظرافتهایی را در کار خود به کار بگیرد تا بتواند نقش را بهدرستی و باورپذیر ایفا کند.
این کارگردان درباره حضورش در مجموعه «ققنوس» عنوان میکند: من یکی از چهار کارگردان این مجموعه هستم و داستانهایی از شخصیتهای تاریخی را روایت میکنم که بخش مهمی از وجودشان دلبستگی به وطن و خدمت به سرزمین ایران بوده است.
بازیگر سریالهای «آلا» و «راز ناتمام» با اشاره به ضرورت توجه به شخصیتهایی که نامشان در تاریخ ایران ماندگار شده است، میافزاید: سهم من از این مجموعه هشت نمایش رادیویی با شخصیتهایی از دوره صفویه تا قاجار است و تلاش کردهام شخصیتهایی مانند شاه اسماعیل صفوی، شاهعباس، نادرشاه افشار، کریمخان و لطفعلیخان زند، عباس میرزا، قائممقام فراهانی و امیرکبیر را از زاویهای متفاوت روایت کنم و بر خدمت به میهن و تلاش برای حفظ آن تمرکز داشته باشم.
ابراهیمی درباره شیوه طراحی شخصیتها در این هشت نمایش میگوید: در طراحی شخصیتها بر باورپذیر بودن آنها تکیه کردهایم و از بازیگران بااستعداد و موفق بهره بردهایم. بهرام سرورینژاد، محمد شریفیمقدم، نازنین مهیمنی، دانیال ابراهیمی، مونا صفی، محمد یزدانی و نیما ابراهیمی ازجمله بازیگرانی هستند که در این هشت قسمت مرا همراهی میکنند.
وی تأکید میکند: من بر این باورم که تاریخ را باید بهگونهای به تصویر کشید که مابازای معاصر آن به چشم بیاید و مخاطب از دل قصه به وجوهی در زندگی خود دست پیدا کند. ازاینرو تلاش کردهام در این اثر به زوایا و جنبههایی از زندگی این افراد اشاره کنم که برای مخاطب امروز راهگشا، ارزنده و آموزنده باشد.
این بازیگر درباره علاقهمندیاش به بازیگری و کارگردانی نیز میگوید: از نگاه من هیچکدام از این دو عرصه ویژهتر از دیگری نیست. برای من بازیگری و کارگردانی هر دو لذتبخش و یکسان هستند. چه مقابل دوربین یا پشت میکروفن رادیو بازی کنم، چه کارگردانی کنم یا نقشی روی صحنه تئاتر داشته باشم، از انجام دادن هرکدام به نحوی لذت میبرم.
ابراهیمی ادامه میدهد: در رادیو نیز برای من تفاوتی ندارد که کارگردانی کنم یا بازی؛ همه عرصههایی که در آنها فعالیت میکنم برایم شیرین و لذتبخش است و واقعاً در تمام این حوزهها با عشق کار میکنم.