در تازهترین دستاورد فنی و رگولاتوری سازمان صداوسیما، گروه متخصص ادارهکل ارزیابی فنی معاونت توسعه و فناوری رسانه موفق شده است با تکیهبر دانش داخلی، گامی در توسعه زیرساختهای پخش دیجیتال کشور بردارد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، براساس این گزارش، طی یک فرایند فشرده دو ساله و با تدوین بیش از ۱۰۰۰ صفحه نوتیس فرکانسی منطبق با نیازمندیهای فنی سازمان صداوسیما، سرانجام بیش از ۵۰۰ فرکانس جدید در نقشهراه بینالمللی GE06 به ثبت قطعی رسید و همزمان، بیش از ۲۵۰ اسایمنت فرکانسی نیز در سامانه بینالمللی MIFR به ثبت عملیاتی تبدیل شد.
دستاوردی که نشان میدهد سربازان فنی سازمان صداوسیما در صیانت از منابع ملی طیف فرکانسی و دفاع از منافع بینالمللی کشور، حرفهای زیادی برای گفتن دارند. در پی کسب این موفقیت، با ابوالفضل آذری، مدیرکل ارزیابی فنی گفتوگویی ترتیب دادهایم تا ابعاد فنی، حقوقی و راهبردی این طرح را از زبان او بشنویم.
با توجه به ثبت بیش از ۵۰۰ فرکانس جدید در نقشهراه GE06، این دستاورد را ازمنظر راهبردی و در افق پنجساله سازمان چگونه ارزیابی میکنید و این ظرفیت جدید تا چه اندازه نیازهای توسعه شبکههای دیجیتال را در کل کشور، بهویژه در استانهای مرزی و جنوبی، پوشش خواهد داد؟
این دستاورد را باید یک سرمایهگذاری راهبردی در زیرساخت فرکانسی کشور دانست، نهصرفاً ثبت تعدادی فرکانس جدید. منابع فرکانسی، بهویژه در باندهای پخش تلویزیونی، محدود و بینالمللی هستند و اگر ظرفیت لازم در زمان مناسب برای کشور ایجاد نشود، توسعه آینده شبکههای رسانهای با محدودیتهای جدی روبهرو خواهد شد. ثبت بیش از ۵۰۰ فرکانس جدید در نقشهراه GE06 عملاً بخشی از گلوگاه توسعهای سازمان را برای سالهای آینده برطرف کرده است. این ظرفیت به سازمان امکان میدهد تا متناسب با نیازهای آتی، توسعه پوشش، افزایش تعداد بستههای دیجیتال و ارتقای کیفیت خدمات را با انعطاف بیشتری دنبال کند.
اهمیت این موضوع در استانهای جنوبی و مرزی دوچندان است، زیرا در این مناطق، به دلیل مجاورت فرکانسی با کشورهای همسایه و شرایط خاص انتشار امواج، امکان استفاده آزادانه از طیف مانند مناطق مرکزی کشور وجود ندارد؛ بنابراین ایجاد ظرفیت هماهنگشده و ثبتشده بینالمللی، پشتوانهای مهم برای توسعه پایدار خدمات رسانهای در این مناطق محسوب میشود. در افق پنجساله، این اقدام میتواند زیرساخت لازم برای توسعه شبکههای دیجیتال، افزایش تنوع محتوایی، بهبود پوشش و حرکت تدریجی به سمت فناوریها و استانداردهای جدید را فراهم کند
با توجه به اینکه پیشازاین، ظرفیت نقشه راه GE06 تنها پاسخگوی راهاندازی دو تا سه بسته دیجیتال بود، اکنون با این حجم از فرکانسهای جدید، حداکثر چند بسته تلویزیونی دیجیتال قابلیت راهاندازی دارد؟
نکته مهم این است که نمیتوان صرفاً تعداد ۵۰۰ فرکانس جدید را بهصورت مستقیم به تعداد بستههای تلویزیونی تبدیل کرد؛ زیرا هر بسته دیجیتال به مجموعهای از مولفهها و عوامل فنی ازجمله موقعیت فرستنده، قدرت تشعشعی، پوشش جغرافیایی، کانال مورداستفاده، فناوری انتقال و شرایط تداخل بستگی دارد. اما بهطور کلی، اگر پیشازاین در برخی مناطق ظرفیت موجود، توسعه را در سطح دو تا سه بسته دیجیتال محدود میکرد، ظرفیت جدید میتواند امکان توسعه بستههای سوم، چهارم و پنجم را مبتنی بر نقشه راه جامع فرکانسی کشور فراهم کند.
ارزش اصلی این طرح در ایجاد یک «سقف عددی ثابت» نیست، بلکه دربرداشتن محدودیت فرکانسی از مسیر توسعه است. اکنون سازمان ازمنظر ظرفیت ثبتشده بینالمللی، فضای بسیار بیشتری برای طراحی راهکارهای مختلف توسعه شبکه در اختیار دارد.
ثبت عملیاتی بیش از ۳۰ اسایمنت فرکانسی در جزایر ایرانی خلیجفارس چه پیامدهای حقوقی و بینالمللی برای سایر کشورها ایجاد میکند؟
ازمنظر مقررات بینالمللی، ثبت یک اسایمنت فرکانسی در چارچوب سازوکارهای ITU و ثبت در MIFR به این معناست که مشخصات استفاده از آن فرکانس بهصورت رسمی در نظام بینالمللی ثبت و شناخته شده است. وی ادامه داد: پیامد مهم این موضوع آن است که سایر کشورها باید این ثبتهای سرزمینی را متعلق به جمهوری اسلامی ایران بدانند و حقوق ناشی از آنها را در چارچوب مقررات مربوط موردتوجه قرار دهند و از ایجاد تداخل زیانآور نسبت به استفادههای ثبتشده اجتناب کنند.
در صورت بروز تعارض نیز موضوع در چارچوب فرایندهای بینالمللی قابلپیگیری خواهد بود. در مورد جزایر همیشه ایرانی خلیجفارس، این اقدام علاوهبر جنبه فنی، دارای اهمیت راهبردی نیز هست، زیرا استفاده رسمی و ثبتشده از منابع طیفی در این نقاط، حضور و بهرهبرداری فرکانسی جمهوری اسلامی ایران را تحت حاکمیت خود در نظام بینالمللی تثبیت میکند. همانگونه که حفاظت از خاک کشور حیاتی است، حفاظت از حاکمیت فرکانسی حتی به میزان یک هرتز نیز وظیفه ملی و حاکمیتی سربازان فنی کشور است
تدوین بیش از ۱۰۰۰ صفحه نوتیس فرکانسی چه پیچیدگیهای فنی خاصی داشت و در مواجهه با تداخلهای 7 کشور عربی حاشیه خلیجفارس، از چه روشهای شبیهسازی و اعتبارسنجی استفاده شد؟
پیچیدگی اصلی این طرح در این بود که طراحی فرکانسی صرفاً انتخاب یک کانال خالی نیست. هر اسایمنت باید مجموعهای از مشخصات فنی دقیق شامل محل ایستگاه، ارتفاع آنتن، توان، الگوی تشعشعی، کانال فرکانسی، نوع سرویس، مشخصات شبکه و سایر پارامترهای مقرراتی را داشته باشد. در مناطق جنوبی، موضوع پیچیدهتر میشود، زیرا انتشار امواج رادیویی محدود به مرزهای سیاسی نیست و شرایط دریایی، مسیرهای انتشار و تراکم استفاده از فرکانس در کشورهای اطراف خلیجفارس، احتمال تعارض و تداخل را افزایش میدهد.
فرایند طراحی شامل چند مرحله اساسی بود: بررسی ظرفیتهای موجود در نقشه راه GE06؛ طراحی راهکارهای جایگزین فرکانسی برای نقاط مختلف کشور؛ بررسی روابط تداخلی میان اسایمنتهای پیشنهادی و شبکههای ثبتشده کشورهای همسایه برای تکتک فرکانسها؛ پایش مولفهها و عوامل فنی با استفاده از مدلهای پیشبینی انتشار و معیارهای حفاظتی؛ اعتبارسنجی نهایی دادهها براساس قواعد و قالبهای ITU با بهرهگیری از نرمافزارهای تخصصی و درنهایت تهیه نوتیسهای دقیق و قابلپذیرش برای تکتک ۵۰۰ فرکانس در فرایند بینالمللی.
نکته مهم این است که با توجه به شرایط حاکم بر منطقه خلیجفارس، این مهم با بهرهگیری از حداکثر ظرفیتهای فنی ممکن در نقشه راه GE06 و بدون ایجاد مطالبه و ادعای برخی کشورهای غیرهمسو، تحقق یافته است
چه عواملی باعث شد ثبت قطعی فرکانسها در بخشنامههای GE06/239 و GE06/243 در حدود شش ماه انجام شود و آیا این سرعت نیازمند تعاملات خاصی بود یا صرفاً مبتنی بر مستندات فنی قوی بود؟
سرعت این فرایند حاصل مجموعهای از عوامل است. ثبت یک فرکانس در نقشه راه به مراحل زیادی نیاز دارد؛ با تهیه، بررسی و اعتبارسنجی نوتیس آغاز و سپس به Part A نقشه راه میرود. در ادامه، با بررسی هماهنگیهای لازم و ارائه مستندات، پس از یک بازه زمانی مشخص به Part B میرود. سپس برای نوتیفای موارد عملیاتی، فرکانس پس از ثبت در MIFR رجیستر میشود. در تمام این مراحل با پیگیریهای مستمر سعی شد حتی یک روز هم زمان از دست نرود.
مهمترین عامل، کیفیت و انسجام مستندات فنی و دادههای ارائهشده بود. عامل دوم آمادگی کارشناسی و شناخت دقیق گروه از سازوکارهای GE06 و فرایندهای ITU است. عامل سوم پیگیری مستمر مراحل پرونده و پاسخگویی سریع به موارد احتمالی است.
تفاوت میان ثبت فرکانس در نقشه راه GE06 و ثبت عملیاتی در سامانه MIFR چیست و چرا بیش از ۲۵۰ اسایمنت به مرحله ثبت عملیاتی رسیده است؟
این دو مرحله، دو مفهوم متفاوت، اما مکمل هستند. ثبت در نقشه راه GE06 بهطور کلی به ایجاد و تثبیت ظرفیت فرکانسی کشور در چارچوب برنامه بینالمللی مربوط میشود؛ یعنی کشور ظرفیت لازم را برای استفاده آینده در ساختار برنامه فرکانسی ایجاد میکند، اما ثبت در MIFR به بهرهبرداری مشخص و عملیاتی از یک اسایمنت مربوط است؛ یعنی مشخصات یک ایستگاه یا شبکه رادیویی که قرار است در عمل مورداستفاده قرار گیرد، در سازوکار بینالمللی ثبت میشود.
به همین دلیل طبیعی است که همه ظرفیتهای ایجادشده در یک مرحله وارد بهرهبرداری عملیاتی نشوند. بیش از ۲۵۰ اسایمنت به مرحله ثبت عملیاتی رسیدهاند، زیرا برای آنها نیاز عملیاتی و مشخصات اجرایی لازم فراهم بوده است. بخش باقیمانده نیز میتواند بهعنوان ذخیره راهبردی فرکانسی برای توسعههای آینده تلقی شود و متناسب با زمان اجرای طرحهای شبکه، مراحل عملیاتی و ثبت بینالمللی آنها تکمیل خواهد شد
رمز موفقیت گروه داخلی سازمان در انجام این طرح بدون وابستگی به مشاوران خارجی چه بود؟
مهمترین عامل موفقیت، تجمیع دانش فنی، تجربه مقرراتی و شناخت واقعی از نیازهای شبکه سازمان در داخل و اعتقاد به دانش تخصصی همکاران مجموعه بود. عامل مهم دیگر انباشت تجربه در حوزه مدیریت طیف و انتقال دانش بین کارشناسان است. این طرح نشان داد اگر دانش تخصصی در داخل سازمان حفظ و تقویت شود، میتوان طرحهای پیچیده بینالمللی را بدون وابستگی به مشاوران خارجی پیش برد. افزون بر اینها، ارزشگذاری و حمایتهای مجدانه معاون توسعه و فناوری رسانه، از اقدامات تخصصی و بینالمللی که انصافاً قابل تقدیر است، نقش بسزایی در تحقق این دستاورد ایفا کرده است
برنامه سازمان برای نگهداری و بهروزرسانی این اسایمنتها در سالهای آینده چیست و چه مکانیسمیبرای پایش مستمر تداخلهای احتمالی با کشورهای همسایه پیشبینی شده است؟
ثبت فرکانس پایان کار نیست؛ درواقع، مرحله جدیدی از مدیریت آغاز میشود. برای حفظ ارزش این داراییها، باید یک چرخه مستمر شامل موارد زیر وجود داشته باشد: بهروزرسانی مشخصات فنی در صورت تغییر شبکه؛ پایش وضعیت بهرهبرداری از اسایمنتها؛ بررسی مستمر تغییرات ثبتهای کشورهای همسایه؛ کنترل تداخلهای احتمالی و تحلیل منشأ آنها؛ استفاده از دادههای پایش میدانی و سامانههای نظارت طیفی؛ و پیگیری موضوعات تداخلی در چارچوب سازوکارهای بینالمللی در صورت لزوم. حفظ حاکمیت و حقوق فرکانسی یک فرایند پویاست. کشورها دائماً شبکههای خود را توسعه میدهند و شرایط طیفی تغییر میکند؛ بنابراین مدیریت این ظرفیتها نیازمند پایش دائم و بهروزرسانی مستمر است.
آیا این ظرفیت جدید امکان راهاندازی شبکههای 4K یا سرویسهای تعاملی را نیز فراهم میکند یا صرفاً برای بستههای دیجیتال فعلی کاربرد دارد؟
ظرفیت فرکانسی جدید را باید یک زیرساخت انعطافپذیر برای توسعه آینده دانست. این ظرفیت صرفاً محدود به ساختار فعلی بستههای دیجیتال نیست. فناوری مورداستفاده در هر فرکانس و میزان بهرهوری طیفی، تعیین میکند که چه نوع خدماتی میتوان روی آن ارائه کرد. با حرکت به سمت فناوریهای انتقال کارآمدتر و استفاده از روشهای فشردهسازی پیشرفتهتر، یک ظرفیت فرکانسی میتواند خدمات متنوعتر و با کیفیت بالاتر را پشتیبانی کند؛ بنابراین توسعه خدمات HD و در صورت فراهم شدن الزامات فنی و اقتصادی،4K نیز میتواند در چارچوب برنامههای آینده موردبررسی قرار گیرد. این ۵۰۰ فرکانس فقط ظرفیت برای امروز نیست، بلکه یک ذخیره راهبردی برای انتخاب فناوریهای فرداست.
ضرورت تقویت جایگاه ادارهکل تخصصی ارزیابی فنی
ساختار کنونی ادارهکل ارزیابی فنی را در تحقق این دستاوردها چگونه ارزیابی میکنید؟
ادارهکل ارزیابی فنی متشکل از سه حوزه حاکمیتمحور و بههمپیوسته مبتنی بر فرکانس و تشعشع است که قابلیت برونسپاری ندارد. این در حالی است که شرح وظایف این ادارهکل در سایر ارگانهای مخابراتی داخلی و بینالمللی معمولاً در دو یا سه ادارهکل، شامل حوزه رگولاتوری فرکانس، حوزه طراحی شبکه و حوزه پایش و نظارت بر طیف تعریف میشود. تقریباً تمام ارگانهای بهرهبردار فرکانس و حتی کارورهای تلفن همراه، ادارهکل مستقل فرکانس و رگولاتوری دارند، درحالیکه سازمان صداوسیما با وجود در اختیار داشتن پهنای باند ۵۰۰ مگاهرتز در شش باند فرکانسی مختلف - که چند برابر سایر ارگانهاست - و ارتباط مستمر با ۱۶ کشور همسایه، از نظر ساختار و الگوی نیروی متخصص بهمراتب ضعیفتر از دیگر ارگانها عمل میکند.
ادارهکل ارزیابی فنی بهعنوان متخصصخیزترین ادارهکل معاونت توسعه و فناوری رسانه، با ۳۸ نیروی متخصص مهندس فنی - عمدتاً با تحصیلات کارشناسی ارشد - از مجموع ۵۲ نیروی فعال خود، ظرفیتسازی خوبی برای اجرای طرحهای تخصصی و حساس حاکمیتمحور نظیر طرح یادشده انجام داده است.
بنابراین تقویت جایگاه این ادارهکل تخصصی و سه حوزه بههمپیوسته طراحی و رگولاتوری، اندازهگیری و پایش و مانیتورینگ شبکه، نقش مؤثری در افزایش ظرفیت تخصصی معاونت، ارتقای مرجعیت فنی سازمان در حوزه مخابرات و الکترونیک کشور و نیز تقویت جایگاه و نقشآفرینی بینالمللی جمهوری اسلامی ایران در مجامع بینالمللی ایفا خواهد کرد.