تصویر، امروز یکی از اثرگذارترین ابزارهای ارتباط میان ملتهاست و هیچ گزارش خبری بهاندازه یک قصه، ایران را به مخاطبی دور معرفی نمیکند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، آیفیلم عربی طی ۱۸ سال گذشته بر همین سرمایه تکیه زده و کوشیده است زندگی ایرانی را با زبان نمایش، به خانههای مخاطبان عربزبان ببرد؛ مسیری که در آن دوبله، مخاطبشناسی و حضور فعال در فضای مجازی، هر یک حلقهای از یک زنجیره منسجماند. به همین مناسبت، در ادامه خواننده یادداشت سیداحمد حسینی خبیر، مدیر کانال آیفیلم عربی هستیم؛ یادداشتی که تجربه یکونیم دهه روایت ایران در جهان عرب را مرور میکند.
به همین مناسبت، در ادامه خواننده یادداشت سیداحمد حسینی خبیر، مدیر کانال آیفیلم عربی هستیم. 18 سال از آغاز فعالیت کانال آیفیلم عربی میگذرد؛ ۱۸ سالی که در آن، رسانه ملی تلاش کرده است با تکیهبر یکی از اثرگذارترین قالبهای ارتباطی یعنی «نمایش»، تصویری واقعی، جذاب و نزدیک به زندگی ایرانی را در معرض نگاه مخاطبان عربزبان قرار دهد. آیفیلم عربی از ابتدا صرفاً یک کانال تلویزیونی برای پخش سریالهای ایرانی نبوده است. این کانال را میتوان بخشی از ظرفیت رسانهای جمهوری اسلامی ایران برای ارتباط فرهنگی، گفتوگوی میان ملتها و معرفی ایران از مسیر فرهنگ و هنر دانست؛ مسیری که در ادبیات رسانهای امروز از آن به عنوان «قدرت نرم» یاد میشود.
در دنیایی که تصویر و روایت، بیش از همیشه در شکلدهی به نگرش ملتها نقش دارد، تولیدات نمایشی این امکان را فراهم میکنند که مخاطب، ایران را نه از دریچه گزارشهای خبری و روایتهای ثانویه، بلکه از خلال زندگی شخصیتها، خانوادهها، روابط انسانی، آداب اجتماعی، معماری، طبیعت، شهرها و حتی جزئیات روزمره زندگی ایرانی بشناسد
دیپلماسی با قصه و تصویر
یکی از مهمترین کارکردهای آیفیلم عربی طی این سالها، ارائه تصویری ملموس از خانواده ایرانی و سبک زندگی ایرانی ـ اسلامیبوده است. مخاطب عربزبان در بسیاری از سریالهای ایرانی، با خانوادهای مواجه میشود که در آن مفاهیمی همچون احترام به والدین، جایگاه خانواده، روابط میان نسلها، ایثار، همدلی، مسئولیتپذیری و پایبندی به ارزشهای اخلاقی در بستر داستان به تصویر کشیده میشود.
مزیت این شیوه آن است که پیام فرهنگی، به شکل مستقیم و شعاری ارائه نمیشود؛ بلکه در دل قصه و زندگی شخصیتها جریان پیدا میکند. مخاطب با شخصیتها همذاتپنداری میکند، با دغدغههای آنها همراه میشود و در همین فرایند، با بخشی از واقعیتهای جامعه ایران آشنا میشود.
از سوی دیگر، پخش سریالها و تولیدات نمایشی ایرانی، فرصتی برای معرفی ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری کشور نیز فراهم کرده است. شهرها، روستاها، طبیعت، معماری، پوشش، غذا، آیینها و مناسبات اجتماعی ایران، در قاب سریالها دیده میشوند و بهصورت غیرمستقیم تصویری چندلایه از کشورمان در ذهن مخاطب شکل میدهند
انتخاب محتوا، فراتر از یک جدول پخش
توجه به مخاطبشناسی، یکی از اصول مهم در سیاستگذاری محتوایی آیفیلم عربی است. انتخاب یک سریال برای پخش در شبکهای با مخاطبان متنوع عربزبان، صرفاً براساس جذابیت آن در داخل کشور انجام نمیشود؛ بلکه ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی مخاطبان، جغرافیای پخش، موضوع و فضای داستان، گروه سنی، ویژگی شخصیتها و ظرفیت ارتباطی اثر نیز موردتوجه قرار میگیرد. بهاینترتیب، هر اثر پیش از رسیدن به آنتن، ازمنظر قابلیت ارتباط و اثرگذاری بر مخاطب هدف مورد ارزیابی قرار میگیرد
دوبله؛ از ترجمه تا بومیسازی محتوا
این رویکرد در فرایند دوبله نیز دنبال شده است. در آیفیلم عربی، دوبله صرفاً انتقال واژهها از فارسی به عربی نیست، بلکه تلاش میشود زبان و لحن اثر متناسب با مخاطب هدف، فضای داستان و ویژگی شخصیتها بازآفرینی شود. چراکه زبان عربی در جغرافیای گسترده خود، دارای لهجهها و ظرافتهای فرهنگی متنوعی است و انتخاب درست لهجه میتواند در انتقال مفهوم و ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
برای نمونه، سریال «پایتخت» با لهجه منطقه سویدای سوریه و سریال «نونخ» با لهجه مناطق کوهستانی ساحل سوریه دوبله شد. این انتخابها علاوهبر کمک به انتقال دقیقتر مفاهیم و حفظ ظرافتهای طنز و گفتوگوهای شخصیتها، تلاش دارد شیرینی و جذابیت یک لهجه خاص را نیز به مخاطب عربزبان منتقل کند و تجربهای نزدیکتر و باورپذیرتر از تماشای اثر برای او رقم بزند.
ازاینمنظر، دوبله در آیفیلم عربی یک مرحله فنی پس از تولید نیست، بلکه بخشی از فرایند مخاطبشناسی، ارتباط فرهنگی و بومیسازی محتوای ایرانی برای جهان عرب است که ضمن حفظ هویت و ساختار اصلی اثر، زبان روایت را به زبان و فضای فرهنگی مخاطب نزدیک میکند و زمینه همذاتپنداری بیشتر او با داستان و شخصیتها را فراهم میسازد
عبور از تلویزیون و حضور جدی در فضای مجازی
یکی از مهمترین تحولات آیفیلم عربی در سالهای اخیر، توسعه حضور در فضای مجازی و بهویژه شبکههای اجتماعی بوده است؛ چراکه مخاطب امروز بخش مهمی از ارتباط خود با رسانه را ازطریق تلفن همراه و شبکههای اجتماعی دنبال میکند. برهمیناساس، آیفیلم عربی تلاش کرده است از یک صفحه اطلاعرسانی فراتر رفته و به رسانهای مکمل تلویزیون تبدیل شود؛ رسانهای که محتوای نمایشی را متناسب با فضای مجازی بازتولید و عرضه میکند.
این رویکرد با استقبال قابلتوجه مخاطبان همراه بوده است؛ بهگونهای که مجموع دنبالکنندگان صفحات آیفیلم عربی در شبکههای اجتماعی از ۱.۵ میلیون نفر عبور کرده و برخی محتواهای منتشرشده نیز بیش از ۱۰ میلیون بازدید داشتهاند. این آمار، فراتر از عملکرد یک صفحه مجازی، نشاندهنده شکلگیری جامعهای از مخاطبان محتوای ایرانی در فضای رسانهای عربزبان و ظرفیت بالای تولیدات نمایشی ایران برای ایجاد ارتباط مستقیم و مستمر با این مخاطبان است.
در این مسیر، آیفیلم عربی همگام با تحولات رسانهای، از قالبهایی همچون ویدئوی کوتاه، برشهای هدفمند و بازطراحی محتوای نمایشی بهره گرفته است. در این نگاه، یک سریال صرفاً یک محصول تلویزیونی نیست؛ بلکه میتوان از دل آن شخصیتها، لحظات طنز و احساسی، دیالوگهای ماندگار و مضامین فرهنگی را استخراج و با نگاهی تازه در قالبهای جدید رسانهای روایت کرد. بهاینترتیب، تولیدات نمایشی ایران در فضای مجازی بازآفرینی شده و هر محتوا میتواند دریچهای برای آشنایی مخاطب عربزبان با فرهنگ، سبک زندگی و روایت ایرانی باشد.
همچنین حضور در فضای مجازی، امکان ارتباط مستقیم با مخاطب و دریافت بازخوردهای او را فراهم کرده است؛ بهگونهای که میزان بازدید، استقبال و واکنش کاربران، علاوهبر سنجش اثربخشی محتوا، به شناخت دقیقتر سلیقه و نیاز مخاطب و طراحی محتوای هدفمندتر کمک میکند
آیفیلم عربی یک پل فرهنگی
درنهایت، شاید بتوان مأموریت آیفیلم عربی را در یک عبارت خلاصه کرد: ساختن پل میان ایران و مخاطب عرب از مسیر فرهنگ و روایت.
این پل نه ازطریق شعار، بلکه از مسیر قصه ساخته میشود؛ از مسیر شخصیتهایی که مخاطب با آنها زندگی میکند، خانوادههایی که دغدغههایشان برای او آشناست، لحظاتی که میتواند با آنها همذاتپنداری کند و تصاویری از ایران که بخشی از واقعیت زندگی در این سرزمین را به او نشان دهد.
در طول ۱۸ سال گذشته، آیفیلم عربی تلاش کرده است این مسیر را با تکیهبر ظرفیتهای تولیدات نمایشی، دوبله و بومیسازی، مخاطبشناسی و در سالهای اخیر با حضور جدیتر در فضای مجازی ادامه دهد.
اکنون و در آستانه ورود به فصل تازهای از فعالیت شبکه، هدف صرفاً افزایش تعداد مخاطبان نیست؛ بلکه تعمیق ارتباط با مخاطب، شناخت دقیقتر نیازهای او، توسعه حضور در سکوهای نوین و بهرهگیری هوشمندانهتر از ظرفیت تولیدات نمایشی برای معرفی ایران است.
۱۸ سالگی آیفیلم عربی را میتوان نقطهای برای بازخوانی یک تجربه موفق و همزمان، آغاز مسیری تازه دانست؛ مسیری که در آن تلویزیون، فضای مجازی، هنر نمایش و فناوریهای نوین رسانهای در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا روایت ایران، دقیقتر، جذابتر و اثرگذارتر به مخاطب عربزبان عرضه شود.
آیفیلم عربی در این مسیر، خود را نهصرفاً یک کانال تلویزیونی، بلکه رسانهای برای ارتباط فرهنگی ایران با جهان عرب میداند؛ رسانهای که تلاش دارد ایران را از قاب تصویر، آنگونه که هست و با زبان و روایت قابلفهم برای مخاطب، معرفی کند.