با فرارسیدن مهر و بازگشت دانشآموزان به مدرسه پس از چندماه آموزش غیرحضوری در پی وقوع جنگ تحمیلی، رسانه ملی نیز بهرسم هرساله در کنار خانوادهها و نظام آموزشی قرار میگیرد تا آغاز سال تحصیلی تنها یک رویداد تقویمی نباشد، بلکه با ایجاد شور، انگیزه و آمادگی ذهنی و روانی، به تجربهای شیرینتر برای دانشآموزان تبدیل شود.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، در این میان، شبکه آموزش با تولید و پخش برنامههای متنوع، از عدالت آموزشی و دسترسی به محتوای باکیفیت گرفته تا معرفی تجربههای موفق مدارس و آموزش مهارتهای زندگی، تلاش میکند تصویری متناسب با نیازهای نسل جدید از مدرسه و یادگیری ارائه دهد؛ تلاشی که نشان میدهد پیوند میان رسانه و آموزشوپرورش میتواند نقشی مؤثر در ساختن سال تحصیلی پویاتر و امیدبخشتر داشته باشد. در گزارش پیش رو نگاهی به سه برنامه پرمخاطب و کلیدی شبکه آموزش داریم که قرار است ماه نوی تحصیلی را برای دانشآموزان شیرینتر کنند.
«مدرسه تلویزیونی ایران» ظرفیت تحقق عدالت آموزشی
مصطفی حائری، تهیهکننده «مدرسه تلویزیونی» ایران»، با اشاره به تفاوت کیفیت آموزش حضوری در مناطق مختلف کشور، اظهار کرد: کشور پهناوری مانند ایران با شرایط متفاوت آموزشی در مناطق مختلف مواجه است و کیفیت آموزش ممکن است از مدرسهای به مدرسه دیگر و حتی از معلمیبه معلم دیگر متفاوت باشد.
وی افزود: یکی از ظرفیتهایی که میتواند به تحقق عدالت آموزشی کمک کند، تولید محتوای ویدئویی باکیفیت است؛ محتوایی که با یک کیفیت مشخص ازطریق آنتن صداوسیما و همچنین سکوهای تلویزیونی در اختیار دانشآموزان سراسر کشور قرار گیرد.
وی با اشاره به فعالیت «مدرسه تلویزیونی» از دوران کرونا تاکنون، ادامه داد: یکی از مهمترین اهداف این مجموعه، فراهم کردن دسترسی برابر دانشآموزان به محتوای آموزشی باکیفیت بوده است. “مدرسه تلویزیونی» ایران از زمان کرونا تا امروز در خدمت مردم بوده و بحث عدالت آموزشی یکی از مهمترین انگیزههای دستاندرکاران این مجموعه به شمار میرود.
حائری درباره نحوه تولید محتوای آموزشی در دوره جدید «مدرسه تلویزیونی»» نیز گفت: از دوره جدید این مجموعه که از سال ۱۴۰۴ آغاز شد، آموزشوپرورش حضور جدی و مؤثری در این فرایند داشت و در تولید محتوا نقش ایفا کرد.
وی آموزشوپرورش را شریکی راهبردی برای «مدرسه تلویزیونی»» دانست و افزود: همکاران آموزشوپرورش شناخت مناسبی از نیازها و دغدغههای دانشآموزان دارند و حضور آنها کمک میکند محتوای مطلوبتر و متناسبتری تولید شود.
تهیهکننده «مدرسه تلویزیونی» ایران با اشاره به یکی از چالشهای آموزش تلویزیونی، یعنی محدود بودن امکان تعامل مستقیم با دانشآموزان، اظهار کرد: سال گذشته بخشی از برنامهها به دلیل شرایط خاص و وضعیت آنتن، بهصورت زنده پخش نمیشد و همین موضوع تا حدودی دست ما را برای ایجاد ارتباط و تعامل بیشتر با مخاطبان میبست.
وی ادامه داد: برای امسال برنامهریزی کردهایم از ظرفیت سامانههای پیامکی استفاده کنیم تا دانشآموزان بتوانند سؤالات خود را مطرح کنند و بخشی از این سؤالات نیز در فضای آنتن پاسخ داده شود.
حائری با اشاره به محدودیت زمانی برنامهها افزود: طبیعتاً ظرفیت زمانی آنتن محدود است و نمیتوان تعداد زیادی از سؤالات را بهصورت اختصاصی پاسخ داد، اما دریافت همین پرسشها میتواند به ما در شناخت بهتر نیازهای دانشآموزان کمک کند.
وی یکی از برنامههای مورد توجه «مدرسه تلویزیونی» در فصل جدید را استفاده از هوش مصنوعی عنوان کرد و گفت: وقتی سؤالات مختلف دانشآموزان ازطریق سامانه پیامکی دریافت شود، میتوان با کمک هوش مصنوعی آنها را دستهبندی و موضوعات اصلی و پرتکرار را شناسایی کرد.
حائری افزود: این ظرفیت میتواند کمک کند تا به جای پرداختن صرف به سؤالات موردی، دستههای اصلی مسائل و دغدغههای دانشآموزان شناسایی شود و براساس آنها محتوای مناسبتری تولید و ارائه شود. وی تأکید کرد که اجرای این طرح ازجمله برنامههایی است که مجموعه «مدرسه تلویزیونی» امیدوار است در فصل جدید دنبال کند.
تهیهکننده «مدرسه تلویزیونی» ایران در ادامه با اشاره به گسترش سکوهای آموزشی و آموزش مجازی، اظهار کرد: گسترش این سکوها بهمعنای از بین رفتن ضرورت «مدرسه تلویزیونی» نیست. تلویزیون همچنان میتواند به دلیل پوشش گسترده خود، محتوای آموزشی را با کیفیتی مشخص در اختیار دانشآموزان مناطق مختلف کشور قرار دهد.
وی اضافه کرد: اگر ظرفیت تلویزیون در کنار توان آموزشوپرورش، سامانههای ارتباطی و فناوریهای جدیدی مانند هوش مصنوعی قرار گیرد، «مدرسه تلویزیونی» میتواند از یک رسانه صرفاً یکطرفه فاصله بگیرد و به بستری مؤثرتر برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی دانشآموزان تبدیل شود.
حائری در پایان تأکید کرد: «مدرسه تلویزیونی» میتواند همچنان بهعنوان یکی از ظرفیتهای مکمل نظام آموزشی کشور، در مسیر کاهش فاصلههای آموزشی میان مناطق مختلف و فراهم کردن دسترسی برابر دانشآموزان به محتوای آموزشی باکیفیت نقشآفرین باشد.
شوق یادگیری با خلاقیت معلمان
میلاد پسندیده، تهیهکننده برنامه «الف تا»، با اشاره به نقش این برنامه در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم در حوزه تعلیموتربیت، ارائه مباحث آموزشی و تربیتی به شکلی است که دانشآموزان بتوانند از آن در شکلگیری شخصیت و زندگی خود بهره ببرند.
وی افزود: «الف تا» در همین زمینه تلاش میکند معلمان و مدیرانی را معرفی کند که فعالیتها و الگوهای جدیدی را در مدارس اجرا کردهاند؛ تجربههایی که میتواند برای سایر معلمان و مدیران نیز قابل استفاده باشد. خانوادهها نیز با مشاهده این فعالیتها از قاب تلویزیون میتوانند نسبت به آنچه در مدارس مختلف اتفاق میافتد آگاه شوند و مطالبهگر چنین الگوهایی در مدارس خود باشند.
پسندیده با اشاره به اهمیت سند تحول بنیادین آموزشوپرورش گفت: رسانه ملی میتواند در حوزه تعلیموتربیت به معرفی این سند و بهویژه نمونههای عملی اجرای آن در مدارس بپردازد. به گفته وی، برای معرفی سند تحول بنیادین نباید صرفاً متن آن را برای مخاطب خواند، بلکه باید مدیران و معلمانی را معرفی کرد که توانستهاند بخشهایی از این سند را متناسب با شرایط مدرسه خود عملیاتی کنند.
وی ادامه داد: این رویکرد باعث میشود سند تحول از یک متن نظری خارج شده و برای معلمان، مدیران و دانشآموزان ملموستر شود. وقتی نمونههای واقعی اجرای سند در مدارس مختلف کشور معرفی شود، سایر مدارس نیز میتوانند از این تجربهها استفاده کنند.
تهیهکننده «الف تا» درباره نقش رسانه در ایجاد انگیزه و نگاه مثبت دانشآموزان به مدرسه و یادگیری نیز اظهار کرد: اگر تعلیموتربیت صرفاً به ارائه مطالب کتابهای درسی و حفظ کردن آنها برای کسب نمره محدود شود، نمیتوان انتظار داشت دانشآموز نگاه مثبتی به مدرسه داشته باشد. رسانه میتواند با معرفی روشهای جدید تدریس، بازیوارسازی، اردوهای آموزشی، مهارتآموزی و دیگر شیوههای خلاقانه، به جذابتر شدن فضای مدرسه کمک کند.
پسندیده ادامه داد: در «الف تا» معلمانی را معرفی کردهایم که با روشهای متفاوت توانستهاند دانشآموزان را به حضور در مدرسه علاقهمند کنند. ارتباط صمیمانه مدیران و معلمان با دانشآموزان، تنوع در روشهای آموزشی، بهبود فضای مدرسه و توجه به مهارتآموزی ازجمله اقداماتی است که میتواند مدرسه را به محیطی جذابتر برای نسل جدید تبدیل کند.
وی درباره تفاوت نیازهای نسل جدید دانشآموزان گفت: «الف تا» در دل مدارس و در ارتباط مستقیم با مدیران و معلمانی فعالیت میکند که سالها با این نسل از دانشآموزان در ارتباط بودهاند. این معلمان و مدیران متناسب با شرایط و دغدغههای جدید دانشآموزان، فعالیتهای متفاوتی تعریف کردهاند و توانستهاند علاقهمندی آنها را به تعلیموتربیت افزایش دهند.
پسندیده افزود: ممکن است برای برخی افراد همراه کردن نسل جدید با فضای مدرسه دشوار به نظر برسد، اما در مدارس کشور معلمانی حضور دارند که همین امروز توانستهاند با این شرایط کنار بیایند. آنها در حوزههایی مانند مهارتآموزی، تقویت هویت فردی و بومی و دیگر ساحتهای سند تحول، تجربههای موفقی داشتهاند و «الف تا» تلاش میکند این تجربیات را به سایر مدارس منتقل کند.
تهیهکننده برنامه «الف تا» در ادامه با اشاره به وظیفه رسانه ملی در آستانه آغاز سال تحصیلی گفت: رسانه در حوزههای مختلف باید این پیام را به مخاطب منتقل کند که «ما میتوانیم» و مفهوم «نمیشود» و «نمیتوانیم» را از گفتمان خود حذف کنیم.
وی تأکید کرد: در حوزه تعلیموتربیت نیز پیام اصلی «الف تا» همین «ما میتوانیم» است. با وجود مشکلات مالی، کمبود امکانات، مسائل پشتیبانی و تفاوتهای نسلی، مدیران و معلمانی هستند که این محدودیتها را به فرصت تبدیل کرده و اتفاقات جدیدی در مدارس رقم زدهاند.
پسندیده در پایان اضافه کرد: «ما میتوانیم» در «الف تا» صرفاً یک شعار نیست، بلکه یک واقعیت عینی است. این برنامه تلاش میکند افرادی را معرفی کند که توانستهاند این ظرفیت را در عمل نشان دهند تا معلمان، مدیران، خانوادهها و دانشآموزان نیز بتوانند از این الگوها استفاده کنند و با نگاهی واقعی و عملی به ظرفیتهای موجود در حوزه تعلیموتربیت باور داشته باشند.
راهکارهای عملی برای کاهش اضطراب تحصیلی
یاسر عالمی، تهیهکننده برنامه «هیچوقت دیر نیست»، درباره نقش این برنامه در ایجاد انگیزه برای یادگیری و مهارتآموزی در دانشآموزان و خانوادهها اشاره کرد که بسیاری از مواقع تصور میشود مشکل اصلی بچهها نداشتن انگیزه است، در حالی که مسئله میتواند به عوامل ساده و روزمرهای مانند کمخوابی، تنشهای خانوادگی یا ترس و نگرانی از مدرسه مربوط باشد.
وی با اشاره به عنوان برنامه «هیچوقت دیر نیست» توضیح داد که پیام اصلی برنامه این است که برای شروع کردن هیچوقت دیر نیست و لازم نیست خانوادهها منتظر زمان خاصی بمانند.
عالمیبا بیان اینکه برنامه تلاش میکند با حضور کارشناسان، مسائل روزمره خانوادهها را بررسی کند و به جای ارائه توصیههای کلی و شعاری، راهکارهایی مشخص و قابل اجرا در اختیار مخاطبان قرار دهد، گفت: مادری که برنامه را میبیند باید در پایان بتواند یک اقدام مشخص را از همان روز یا صبح روز بعد در زندگی خود اجرا کند؛ چرا که انگیزه بیش از آنکه از نصیحت شکل بگیرد، از تجربه و عمل به وجود میآید.
تهیهکننده «هیچوقت دیر نیست» درباره برنامهریزی ویژه این مجموعه همزمان با بازگشایی مدارس نیز گفت: موضوعات برنامه بر اساس تقویم و مسائل واقعی خانوادهها طراحی شده است. بهطوریکه قسمتهای ابتدایی برنامه به موضوعاتی مانند تنظیم خواب و بیداری، خرید نوشتافزار و مدیریت خواستههای کودکان و همچنین اضطراب روز اول مدرسه اختصاص دارد.
عالمیبا اشاره به تفاوت تجربه دانشآموزان در مقاطع مختلف تحصیلی، اضافه کرد که اضطراب یک دانشآموز کلاس اولی با اضطراب دانشآموز پایه هفتم یکسان نیست و به همین دلیل برای هر یک از این گروهها موضوعات جداگانهای در نظر گرفته شده است.
وی همچنین از تدارک برنامهای ویژه برای روز کودک خبر داد و گفت: پس از عبور از فضای پرتنش روزهای ابتدایی مهر، برنامه به موضوعاتی مانند تکالیف و این مسئله که چرا برخی دانشآموزان درباره اتفاقات مدرسه با خانواده خود صحبت نمیکنند، خواهد پرداخت.
وی درباره زمان پخش برنامه نیز گفت «هیچوقت دیر نیست» هر روز ساعت ۱۰:۳۰ صبح از شبکه آموزش روی آنتن میرود؛ زمانی که والدین پس از فرستادن فرزندانشان به مدرسه فرصت بیشتری برای تماشای تلویزیون دارند.
عالمی در ادامه با تأکید بر اهمیت پرداختن رسانه به مهارتهای عملی و مهارتهای زندگی در کنار آموزش رسمی مدرسه، گفت: رسانه نباید تلاش کند جای مدرسه را بگیرد، بلکه باید به سراغ موضوعاتی برود که معمولاً در چارچوب آموزش رسمیکمتر به آنها پرداخته میشود.
وی برای نمونه به نحوه برخورد والدین با دانشآموز پس از بازگشت از مدرسه اشاره کرد و گفت: گاهی 10 دقیقه نخست پس از بازگشت کودک از مدرسه، زمان مناسبی برای سؤالپیچ کردن او درباره اتفاقات روز نیست.
عالمی همچنین تأکید کرد که انجام دادن تکالیف باید مسئولیت خود دانشآموز باشد و والدینی که به جای فرزندشان تکالیف را انجام میدهند، لزوماً به او کمک نمیکنند.
تهیهکننده «هیچوقت دیر نیست» افزود: برنامه برای ارائه این نوع راهکارهای کاربردی، بخشی با عنوان «جعبهابزار» دارد که در آن راهکارهای عملی ارائه میشود و در بخش «مشق این هفته» نیز تمرینهایی کوچک برای انجام در محیط خانواده در نظر گرفته شده است. تجربه نشان داده است که یک حرف زیبا ممکن است فراموش شود، اما تمرینی که خانواده آن را انجام میدهد، ماندگارتر خواهد بود.
وی درباره چگونگی استفاده از ظرفیت تلویزیون برای تغییر نگاه دانشآموزان به مدرسه نیز بر ضرورت پرهیز از لحن دستوری تأکید کرد و گفت: تا زمانی که تلویزیون با لحنی از بالا با دانشآموزان صحبت کند، آنها همان احساسی را خواهند داشت که در برابر یک معلم سختگیر پیدا میکنند و ممکن است شبکه را تغییر دهند.
عالمی حضور خود دانشآموزان در برنامه و طرح پرسشهایی درباره تجربههای واقعی آنها را یکی دیگر از راههای ارتباط مؤثر با مخاطب دانست و گفت: در برنامه درباره موضوعاتی مانند دشواری بیدار شدن در صبح، ترسهای دانشآموزان از مدرسه و تکالیفی که علاقهای به انجام دادنشان ندارند، با خود بچهها صحبت میشود.
تهیهکننده «هیچوقت دیر نیست» در ادامه درباره وظیفه رسانه ملی در آغاز سال تحصیلی گفت: مهمترین وظیفه رسانه این است که به اضطراب خانوادهها اضافه نکند. آغاز سال تحصیلی به خودی خود برای بسیاری از خانوادهها همراه با تنش است، اگر رسانه نیز صرفاً بر اهمیت سال تحصیلی و ضرورت تلاش بیشتر تأکید کند، ممکن است فشار مضاعفی به خانوادهها وارد شود.
وی در پایان گفت: مجموعه تلاش میکند در طول سال تحصیلی با حضور کارشناسان و با پرهیز از شعارزدگی، همراه خانوادهها باشد. اگر در پایان سال تحصیلی حتی یک پدر یا مادر احساس کند صبحهای خانواده با دعوای کمتری آغاز شده است، این برای عوامل برنامه نشانه آن خواهد بود که «هیچوقت دیر نیست» توانسته وظیفه خود را بهدرستی انجام دهد.