به گزارش روابط عمومی رسانه ملی،شادی مذهبی اما صرفاً با دکور رنگارنگ، موسیقی، خنده و اجرای پرتحرک شکل نمی‌گیرد و پرسش اصلی این است که تلویزیون تا چه اندازه توانسته میان محتوای دینی و الزامات یک برنامه شاد ارتباطی واقعی برقرار کند؛ به‌ویژه در شرایطی که جامعه همچنان با فشارهای اقتصادی و روانی و آثار ناشی از جنگ و شهادت مواجه است. از همین منظر، این پرسش مطرح می‌شود که شادی مذهبی در رسانه ملی امروز تا چه اندازه یک تجربه واقعی و باورپذیر برای مخاطب است و چه میزان از آن همچنان در قالب‌های صرفاً تلویزیونی خلاصه می‌شود. با کارشناسان این حوزه در‌این‌باره صحبت کردیم که در ادامه می‌آید.  فرمول طلایی در برنامه‌های شاد مذهبی سیدمحمدحسین‌هاشمی‌گلپایگانی، تهیه‌کننده برنامه «محفل»، با تأکید بر اینکه در تولید برنامه‌های شاد مذهبی نمی‌توان میان محتوا و فرم تفکیک قائل شد، اظهار کرد: موفقیت یک برنامه زمانی محقق می‌شود که همه اجزای آن از محتوای درست و اجرای مناسب گرفته تا دکور، کارشناسی و کارگردانی در جای درست خود قرار گرفته باشند و بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند. تفکیک محتوا و فرم از یکدیگر درست نیست و هر دو برای افزایش کیفیت یک برنامه ضرورت دارند. به گفته وی، همان‌طور که یک خودرو برای حرکت به اجزای مختلف نیاز دارد، یک برنامه تلویزیونی نیز نمی‌تواند صرفاً با اتکا به یکی از این دو مؤلفه به هدف خود برسد.این تهیه‌کننده تلویزیون ادامه داد: محتوای درست، فرم صحیح، دکور مناسب و دیگر اجزای برنامه باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند و هرکدام نقش خود را به‌درستی ایفا کنند. صرفاً نمی‌توان با طراحی یک دکور مناسب، یک برنامه مفرح و موفق ساخت و انتظار داشت مخاطب با آن ارتباط برقرار کند.هاشمی‌گلپایگانی درباره معیار موفقیت یک برنامه شاد مذهبی تأکید کرد: مهم‌ترین نشانه موفقیت یک برنامه، ارتباطی است که با مخاطب برقرار می‌کند. اینکه مردم برنامه‌ای را ببینند، آن را دوست داشته باشند، دنبال کنند و نسبت به آن بازخورد نشان دهند، می‌تواند نشانه خوبی از موفقیت آن باشد. میزان پیگیری برنامه از سوی مردم، حضور مخاطبان در رویدادهای مرتبط با برنامه و همچنین نوع ارتباطی که در فضای مجازی شکل می‌گیرد، ازجمله بازخوردهایی است که می‌توان برای ارزیابی یک برنامه موردتوجه قرار داد.این تهیه‌کننده تلویزیون در مقایسه میزان استقبال مخاطبان از برنامه‌های شاد مذهبی با برنامه‌های سوگواری اظهار کرد: هر دو نوع برنامه مخاطب خاص خود را دارند و نمی‌توان انتظار داشت همه ژانرها به یک اندازه مخاطب داشته باشند. همان‌طور که در گونه‌های مختلف تلویزیونی مانند کمدی یا وحشت، مخاطبان متفاوتی وجود دارند، برنامه‌های مذهبی شاد نیز در صورت تولید درست و پخش در زمان مناسب می‌توانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند. هاشمی‌گلپایگانی با اشاره به تجربه برنامه «حسینیه معلی» گفت: این برنامه در زمان پخش توانسته است تا با مخاطبان ارتباط برقرار کند و مردم علاوه بر دنبال کردن آن، نسبت به برنامه بازخورد نشان داده و در برخی رویدادهای مرتبط نیز حضور پیدا کرده‌اند. وی «حسینیه معلی» را یکی از نمونه‌های موفق برنامه‌های مذهبی تلویزیون دانست و تأکید کرد که ارزیابی میزان موفقیت چنین برنامه‌هایی باید براساس آمار و ارقام مخاطب انجام شود، چرا که میزان بالای مخاطب می‌تواند یکی از نشانه‌های اثرگذاری برنامه باشد.وی در ارزیابی سهم رسانه ملی در ترویج شادی مذهبی نیز بیان کرد: سهم تلویزیون در این حوزه کم است و رسانه ملی درزمینه شادی مذهبی باید کار بیشتری انجام دهد.این تهیه‌کننده تلویزیون با تأکید بر الزامات تلویزیون و رادیو برای افزایش توفیق در این زمینه افزود: رسانه ملی باید برای اقشار مختلف جامعه برنامه‌ریزی کند و متناسب با نیازها و ویژگی‌های هر گروه برنامه بسازد. به اعتقاد وی، تولید برنامه‌های عمومی و مشابه برای همه مخاطبان نمی‌تواند پاسخگوی تنوع سلیقه و نیاز جامعه باشد.هاشمی‌گلپایگانی همچنین با تأکید بر اهمیت جزئیات در ایجاد فضای مفرح در برنامه‌های مذهبی بیان کرد: عوامل مختلفی از کارشناس و محتوای برنامه گرفته تا دکور و شیوه کارگردانی، در مفرح شدن یک برنامه مؤثر هستند و نمی‌توان موفقیت را به یک عامل محدود کرد. پشتوانه محتوایی، تیم کارگردانی و فرایند طولانی پیش‌تولید از عوامل مهم موفقیت هستند. این تهیه‌کننده در بخش دیگری از صحبت‌های خود، همراهی رسانه با شرایط اجتماعی مردم را یکی از الزامات تولید برنامه‌های مفرح دانست و گفت: تلویزیون باید بتواند با مردم همراه و همدرد شود، با آن‌ها صحبت کند، فضای مفرح ایجاد کند و در کنار آن آموزش‌هایی را نیز ارائه دهد.هاشمی‌گلپایگانی یکی از چالش‌های فعلی تلویزیون را تکرار در فرم برنامه‌سازی دانست و اظهار کرد: در فرم‌های برنامه‌سازی نیز گرفتار تکرار شده‌ایم و برنامه‌های مشابه و گفت‌وگومحور به‌شکل مداوم تولید می‌شوند؛ بنابراین برای جذب مخاطب و ایجاد ارتباط مؤثرتر، باید به تنوع در فرم و شیوه ارائه نیز توجه کرد.این تهیه‌کننده درباره ضرورت نزدیک شدن رسانه ملی به نسل جوان هم گفت: برای ارتباط با جوانان نمی‌توان از دنیای خودمان با آن‌ها صحبت کنیم. باید وارد دنیای جوان شد، دغدغه‌ها و نیازهای او را شناخت و از همان جهان با او سخن گفت. وی درمجموع، پیش‌تولید گسترده، توجه به محتوا و فرم، شناخت دقیق مخاطب، تنوع در ساختار برنامه‌ها و ارزیابی مستمر آثار را از عوامل مهم ارتقای کیفیت برنامه‌های مذهبی دانست و تأکید کرد که تولید برنامه شاد مذهبی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که شادی آن در کنار محتوای مناسب و شناخت شرایط و نیازهای جامعه شکل بگیرد.  لزوم بازتعریف مرز میان شادی و سرگرمی احمد ابوالقاسمی، مدرس و قاری قرآن، با تأکید بر اینکه شادی مذهبی با سرگرمی تفاوت دارد، بیان کرد: شادی معنوی اگر بر پایه فطرت انسانی، زندگی هدفمند و نگاه الهی شکل گرفته باشد، می‌تواند ماندگار باشد و ماه‌ها در زندگی فرد اثر بگذارد؛ بنابراین رسانه باید در تعریف خود از شادی بازنگری کند و آن را صرفاً در خنداندن و سرگرم کردن مخاطب خلاصه نکند. یکی از نمونه‌هایی که توانست تصویری متفاوت از شادی مذهبی ارائه کند، برنامه «محفل» بود و بازخورد مخاطبان نیز نشان داد که تصور افراد از شادی یکسان نیست. گاهی انسان تصور می‌کند شاد است، اما وقتی با نمونه‌هایی از شادی عمیق و معنوی مواجه می‌شود، متوجه تفاوت میان شادی زودگذر و شادی درونی می‌شود.وی ادامه داد: برخی شادی‌ها صرفاً جنبه سرگرمی دارند، اما شادی می‌تواند از یک اتفاق ادبی، یک داستان، یک محتوای آموزنده یا حتی حضور در هیئت و تجربه سوگواری شکل بگیرد. ممکن است فردی در یک هیئت گریه کند، اما پس از آن احساس شادی و آرامش داشته باشد و این نشان می‌دهد که گریه و شادی لزوماً در مقابل یکدیگر قرار ندارند. ما سرگرمی و شادی را با یکدیگر اشتباه گرفته‌ایم، درحالی‌که این دو مفهوم یکی نیستند. اگر زندگی فرد هدفمند و دینی و نگاه او به زندگی مبتنی‌بر ارتباط با خدا و معنای الهی باشد، جنس شادی او نیز تغییر می‌کند و انرژی متفاوتی در زندگی او شکل می‌گیرد.وی درباره نسبت محتوا و فرم در برنامه‌های شاد مذهبی نیز اظهار کرد: هر دو عنصر اهمیت دارند و نمی‌توان یکی را نادیده گرفت. رنگ، چشم‌نوازی دکور و دیگر عناصر بصری می‌توانند در اثرگذاری محتوای برنامه نقش داشته باشند و متأسفانه گاهی از این ظرفیت‌ها کمتر استفاده می‌شود.این قاری قرآن با اشاره به تجربه برنامه «محفل» گفت: در این برنامه، ترکیب رنگ‌ها، دکور، شوخی‌های مناسب و نکات موجود در کلام توانسته در ایجاد فضای برنامه مؤثر باشد، اما درنهایت اصل، محتواست. محتوای درست می‌تواند به خودی خود شادی‌آفرین باشد، البته به شرط آنکه ابتدا مشخص کنیم هدف ما از ایجاد شادی چیست.ابوالقاسمی درباره معیار موفقیت یک برنامه شاد مذهبی نیز یادآور شد: موفقیت زمانی ارزشمند است که برنامه بتواند رضایت مخاطب را به دست آورد، بدون آنکه اخلاق، ادب و ارزش‌های انسانی آسیب ببیند. برخی برنامه‌ها ممکن است مخاطب را به‌تدریج بخندانند، اما در این مسیر بخشی از ارزش‌ها و احترام‌ها را از بین ببرند. نمونه‌هایی از این اتفاق را در برخی تولیدات فضای مجازی دیده‌ایم که گاهی به تضعیف احترام به بزرگ‌تر منجر شده است. بنابراین میزان خنداندن مخاطب به‌تنهایی نمی‌تواند شاخص موفقیت یک برنامه باشد.این مدرس قرآن، «محفل» را نمونه‌ای موفق در این زمینه دانست و گفت: بازخوردی که از مخاطبان این برنامه دریافت شده این است که می‌توان شاد بود و درعین‌حال مرتکب گناه نشد. رعایت اخلاق و اصول دینی هیچ منافاتی با شادی ندارد و مخاطبان نیز این موضوع را در ارتباط با برنامه تجربه کرده‌اند. برخی مخاطبان عنوان می‌کنند که در زمان مناسب با برنامه هم گریه کرده‌اند و هم خندیده‌اند. آموزش‌هایی که در قالب داستان ارائه می‌شود و طنزهای هدفمند و رشددهنده، می‌توانند در کنار ایجاد شادی، اثر تربیتی نیز داشته باشند و همین مسئله ارزش یک برنامه را افزایش می‌دهد.وی درباره سهم رسانه ملی در فرهنگ‌سازی شادی مذهبی نیز اظهار کرد: تلویزیون برای بخش قابل توجهی از مردم همچنان یک مرجع است و مخاطبان به رسانه ملی، به‌ویژه رادیو، اعتماد دارند؛ چرا که تصور می‌کنند محتوای پخش‌شده از فیلترهای مختلف عبور کرده و از نظارت برخوردار است. همین جایگاه باعث می‌شود رسانه ملی هم بتواند نقش یک دانشگاه را ایفا کند و هم اگر از ظرفیت خود درست استفاده نکند، امکان آسیب‌رسانی داشته باشد. بنابراین مسئولیت رسانه در نوع محتوایی که برای جامعه تولید و عرضه می‌کند، بسیار سنگین است.این کارشناس تلویزیون در بخش دیگری از صحبت‌های خود، توجه به نسل جوان را یکی از ضرورت‌های امروز رسانه دانست و گفت: یکی از مشکلات کشور این است که گاهی افراد مسن برای همه گروه‌ها، به‌ویژه جوانان، تصمیم می‌گیرند، در حالی که باید جوانان را در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری مربوط به خودشان مشارکت داد. ابوالقاسمی همچنین یکی از مشکلات امروز رسانه را عقب‌ماندگی در فرم و استفاده از نیروهای متناسب با نیازهای جدید رسانه‌ای دانست و عنوان کرد: رسانه ما در برخی زمینه‌های فرمی و همچنین در انتخاب افرادی که برای تولید برنامه استفاده می‌کند، از رسانه‌های خارجی عقب‌تر است. از سوی دیگر، نظرخواهی و آسیب‌شناسی از برنامه‌سازان نیز به اندازه کافی انجام نمی‌شود و این مسئله مشکلات موجود را تشدید می‌کند. امروز در دنیای رسانه زندگی می‌کنیم، اما رسانه در کشور ما دیرتر از آنچه باید این تغییر را درک کرده است. تجربه «محفل» نیز نشان داد که اگر به ظرفیت‌های موجود در جامعه و به‌ویژه ظرفیت قرآن اعتماد شود، می‌توان نتایج متفاوتی به دست آورد.وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف شادی مذهبی گفت: شادی باید به‌درستی تعریف شود. امید به معاد و قیامت نیز می‌تواند شادی‌آفرین باشد و فرد مذهبی می‌تواند بدون آنکه الزاماً به ابزارهایی مانند بازی و موسیقی متکی باشد، شاد و امیدوار زندگی کند. این جنس شادی، کاذب و زودگذر نیست و اگر رسانه در برنامه‌سازی به دنبال برجسته کردن شادی واقعی و ماندگار است، باید به چنین مفاهیمی توجه کند. ازاین‌منظر، شادی مذهبی زمانی می‌تواند به یک تجربه باورپذیر برای مخاطب تبدیل شود که از محتوای عمیق و متناسب با فطرت انسان سرچشمه بگیرد و فرم نیز در خدمت انتقال همین محتوا قرار گیرد.  استخراج شادی از چشمه معارف قرآنی سیدمرتضی جوادی، مجری تلویزیون و کارشناس قرآنی، با تأکید بر ضرورت استفاده از نیروهای متخصص در تولید برنامه‌های مذهبی اظهار کرد: وضعیت موجود در حوزه شادی مذهبی مطلوب نیست و یکی از دلایل آن، استفاده نکردن از نیروهای آشنا و متخصص با موضوعات معارفی در فرایند برنامه‌سازی است. تهیه‌کننده‌ای که قرار است در حوزه برنامه‌های مذهبی و تولید محتوای شاد فعالیت کند، باید آموخته‌ها و دانش کافی در این زمینه داشته باشد تا بتواند مفاهیم قرآن و سخنان اهل‌بیت را به شکل درست اجرا کند. این حوزه نیازمند تخصص است و درحال‌حاضر نیروهای متخصص کافی در اختیار نداریم، چرا که بخشی از نیروهای درجه یک از سازمان خارج شده‌اند و در سال‌های گذشته نیز به اندازه کافی نیروی جدید تربیت نشده است.این مجری تلویزیون با اشاره به ضرورت بازتعریف مفهوم شادی مذهبی بیان کرد: بهجت قلبی و شادی همراه با امید و آرامش هنوز آن‌گونه که باید در جامعه تعریف نشده است و اگر در برنامه‌های معارفی با مشکل مواجه هستیم، بخشی از آن به برداشت نادرست از مفهوم شادی بازمی‌گردد. گاهی در تعریف شادی به الگوهایی متوسل می‌شویم که ریشه در جریان‌های غربی دارند، درحالی‌که این الگوها الزاماً نتوانسته‌اند شادی و آرامش پایدار ایجاد کنند. از نگاه وی، اسلام و فرهنگ ایرانی ظرفیت لازم برای ارائه یک تعریف درست و عمیق از شادی را دارند و باید از این ظرفیت بیشتر استفاده شود.وی با بیان اینکه شادی در مکتب قرآن دارای چارچوب مشخصی است، گفت: شادی باید همراه با ادب، اخلاق، اعتمادبه‌نفس و امید باشد و این الگو هنوز به شکل دقیق مبنای برنامه‌سازی قرار نگرفته است. باید عناصر شادی را در آیات قرآن و سیره اهل‌بیت پیدا کرد و در برنامه‌های تلویزیونی به آن‌ها پرداخت. در کنار بیان مفاهیم دینی می‌توان از سازوکارهای ظاهری مانند خنده، دست زدن، نمایش و سخنان شیرین نیز استفاده کرد، اما این عناصر باید در خدمت محتوای اصلی قرار بگیرند. به گفته وی، اهل‌بیت همواره با روی گشاده با مردم برخورد می‌کردند و شادی و گشاده‌رویی بخشی از رفتار آنان بوده است.جوادی درباره معیار شادی واقعی نیز تأکید کرد: زمانی شادی در انسان ایجاد می‌شود که احساس عزت، آزادی، بزرگی و امید داشته باشد. بنابراین برنامه‌سازی برای شادی واقعی باید به ریشه‌های ماندگار این احساسات توجه کند و مفاهیم شادی را از دل قرآن و سخنان اهل‌بیت استخراج کند.وی با اشاره به ظرفیت تلویزیون در فرهنگ‌سازی شادی مذهبی یادآور شد: تلویزیون قدرتی دارد که بسیاری از رسانه‌های دیگر از آن برخوردار نیستند و اگر رسانه ملی از تخصص و دانش نیروهای مناسب استفاده کند، می‌تواند در این زمینه اثرگذاری بیشتری داشته باشد.این مجری تلویزیون افزود: برای تولید یک برنامه موفق باید نیروها و ظرفیت‌های مختلف از حوزه محتوا، فرهنگ، سردبیری و نشاط در کنار یکدیگر قرار گیرند. مجری نیز باید خود از نشاط برخوردار باشد و درک درستی از شادی داشته باشد تا بتواند آن را به شکل مناسب به مخاطب منتقل کند. البته تحقق همه این موارد به تأمین منابع مالی نیز وابسته است و بدون بودجه کافی، بسیاری از این رویکردها امکان تحقق پیدا نمی‌کنند.جوادی در ادامه تأکید کرد: برای ارتقای کیفیت برنامه‌های مذهبی باید ظرفیت‌های موجود در سازمان صداوسیما شناسایی و نیروهای توانمند در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا بتوان برنامه‌هایی با کیفیت و اثرگذاری بیشتر تولید کرد.جوادی در ادامه توجه به محاسبات درست و افزایش تاب‌آوری جامعه را یکی از کارکردهای مهم برنامه‌های دینی دانست و گفت: یکی از موانع مهم در مسیر یک ملت می‌تواند مشکل معرفتی و محاسباتی باشد. اگر مردم درک درستی از شرایط و مسیر خود داشته باشند، میزان تاب‌آوری آن‌ها افزایش پیدا می‌کند. وقتی انسان احساس کند در مسیر درست و برحق قرار دارد، حتی در شرایط دشوار نیز می‌تواند امید خود را حفظ کند. از نگاه وی، جامعه ایران به دلیل برخورداری از پشتوانه فرهنگی قوی، ظرفیت بالایی برای تاب‌آوری دارد و رسانه می‌تواند با ارائه محاسبات درست و تقویت امید، به این ظرفیت کمک کند.وی تأکید کرد: این موضوع به‌معنای نادیده گرفتن مسئولیت مدیران و مسئولان نیست، بلکه باید در کنار اقدامات عملی، به اصلاح برداشت و محاسبات مردم نیز توجه شود. اگر رسانه بتواند در شرایط جنگ شناختی و محاسباتی، درک درست‌تری از شرایط به جامعه ارائه دهد، گام مهمی در مسیر افزایش امید و تاب‌آوری برداشته است.این مجری تلویزیون در پایان تصریح کرد: برای ایجاد شادی در یک برنامه مذهبی باید به قرآن و کلام اهل بیت مراجعه کرد، چرا که این منابع می‌توانند بهترین راهنما برای تعریف و بازنمایی شادی باشند. به گفته وی، وقتی محاسبات انسان درست باشد، حتی در سخت‌ترین شرایط نیز می‌تواند امید خود را حفظ کند و ناامید نشود، زیرا احساس می‌کند در مسیر درست قرار دارد.