برنامه تلویزیونی «پایاننامه» بهتهیهکنندگی و اجرای محمد طالبی، یکی از تولیدات شاخص گروه علموفناوری شبکه چهار سیماست که با رویکردی علمی و پژوهشمحور به معرفی دستاوردهای ارزشمند دانشجویان تحصیلات تکمیلی میپردازد.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این برنامه بهمنزله پلی میان دانشگاه، صنعت، اقتصاد و مدیران کشور عمل میکند و میکوشد تا در قالبی رسانهای، هویت پژوهشی و ظرفیتهای علمی ایران را به تصویر بکشد. «پایاننامه» با الهام از فضای واقعی جلسات دفاع پایاننامه، مخاطبان را به دنیای پژوهش و نوآوری دعوت میکند تا از نزدیک شاهد نتیجه سالها تلاش، تحقیق و ایدهپردازی دانشجویان نخبه باشند. در هر قسمت، یکی از پژوهشهای برگزیده دانشگاهی معرفی میشود و پژوهشگر در حضور استادان راهنما و داوران، یافتهها و نوآوریهای خود را ارائه میدهد. این ساختار تعاملی، نهتنها فرصت شناخت بهتر فعالیتهای دانشگاهی را فراهم میآورد، بلکه موجب میشود جامعه علمیکشور بیشازپیش در برابر نگاه عمومی قرار گرفته و از انزوای تخصصی فاصله بگیرد.
دفاع پایاننامه، جشن دانایی
محمد طالبی در مقام تهیهکننده و مجری، با زبانی صمیمی و حرفهای تلاش میکند تا مفاهیم پیچیده علمی را برای مخاطبان عام قابلفهم سازد و ارتباطی میان فضای دانشگاهی و نیازهای واقعی جامعه برقرار کند.
وی درخصوص این مجله تصویری پژوهشی که اکنون فصل سوم خود را در 47 قسمت 50 دقیقهای پشت سر میگذارد، میگوید: ایده اولیه ساخت «پایاننامه» در سال 1402 شکل گرفت و هدفش بیان دستاوردهای علمی در کنار آشنایی با جلسات دفاع پایاننامههای دانشجویان کارشناسی ارشد و رساله دکتری برای علاقهمندان به تحصیلات تکمیلی بود.
به گفته این تهیهکننده، ماحصل پژوهش و تلاشهای علمی دانشجویان در جلسه دفاع از پایاننامه و رسالههایی که در بسیاری مواقع به دنبال پاسخهایی برای مسائل مهم ملی است مطرح میشود؛ ازاینرو دوربین پایاننامه در این جلسات حضور دارد تا بهعنوان یک همراه فرایند دفاعیه، مخاطب را با یک جلسه دفاع همراه کند. طالبی با اشاره به اینکه فصل اول با پخش زنده روی آنتن رفت، اما اکنون ترجیح دادیم که برنامه تولیدی باشد، میافزاید: هرچند جلسه دفاع واقعی بهصورت زنده و بدون دخلوتصرف میتواند برای مخاطب جذاب باشد، اما در آن فصل متوجه شدیم که این امر تبعات سختی برای ارائهدهندگان دارد و حضور در برابر دوربین، اضطراب زیادی برای آنها ایجاد کرده و البته زمان پخش مناسبی هم در جدول پخش نخواهد یافت، ازاینرو برنامه در فصول بعدی به شکل تولیدی ترکیبی و مجلهای روی آنتن رفت.
مجری برنامه «پایاننامه» با اشاره به روند بررسی پایاننامهها عنوان میکند: هدف برنامه نمایش صرف دفاع از یک پایاننامه نیست، بلکه تلاش میکنیم باتوجهبه موضوع ارائهشده فضای پژوهشی دانشگاه، دغدغههای دانشجویان و داوران و حتی دشواریهای روند پژوهش را هم نشان دهیم و در کنار تمام این نکات، توانمندیهای علمی را به تصویر بکشیم و بهعنوان یک نمونه از پایاننامههای بیشماری که نگاشته شده است، نشان دهیم دانشگاه، دانشجویان و استادان میتوانند برای مسائل کشور پاسخ داشته باشند.
این تهیهکننده یادآوری میکند: در بخش ابتدایی برنامه، پیش از ارائه پایاننامه در گفتوگو با استاد راهنما با موضوع پایاننامه، کاربرد و ضرورت آن آشنا میشویم و سعی میکنیم موضوع مورد بحث را طوری بشکافیم که حتی مخاطب عام و غیرمتخصص نیز کلیات و اهمیت موضوع را درک کند.
طالبی با اشاره به اهمیت هوش مصنوعی در فضای علمی و دانشگاهی کشور عنوان میکند: در کنار گزارش پایاننامه، بخشی را به رویدادهای پژوهشی اختصاص دادهایم و البته در بخش دیگری ابزارهای هوش مصنوعی را در حوزههای مختلف معرفی میکنیم. علاوه بر این موارد در بخشی با عنوان «گزارشنامه» به معرفی ظرفیت و توانمندی گسترده آزمایشگاههای علمیکشور میپردازیم. وی در خصوص تنوع رشتهها و معیار انتخاب پایاننامهها برای این برنامه میگوید: بدیهی است که در چنین وضعیتی نمیتوانیم خودمان را به چند رشته محدود کنیم و مخاطب نیاز دارد که با سبدی متنوع از رشتهها مواجه شود تا برایش آوردهای داشته باشد. البته به دلیل محدودیت تعداد برنامهها در هر فصل، چون ما شنبهها ساعت 19:00 روی آنتن میرویم، مجبور شدیم از هر رشته فقط چهار پایاننامه انتخاب کنیم و کوشیدیم رشتهها دربرگیرنده هنر، پزشکی، فنی مهندسی، علوم پایه، حقوق و… باشد.
از دانشگاه تا جامعه؛ حلقه وصل علم و صنعت
مجری «پایاننامه» موضوعات روز کشور و نیاز جامعه در فضای فناوریهای نوین، صنعتی، پزشکی، هنری و حتی حقوقی را مهمترین اولویتهای این برنامه میداند و تأکید میکند: در هر رشتهای مبنایمان نیاز جامعه است و اینکه این موضوع چقدر کاربرد دارد. درواقع مهمترین معیار ما این است که پژوهشها واقعاً مسئلهمحور و نیازمحور باشند. این تهیهکننده درباره فرایند انتخاب و جذب پایاننامهها برای حضور در برنامه میگوید: علاوه بر ارتباط مؤثری که با معاونتهای پژوهشی دانشگاهها داریم و پیشنهادهای آنان را بررسی میکنیم، برای اینکه فضای عادلانهای در این میان باشد از طریق «ایرانداک» که سامانهای برای دانشجویان است، درگاهی را تعریف کردهایم تا علاقهمندان به شکل مستقیم مشخصات و خلاصه پایاننامه خود را در آن ثبت کنند و ما نیز با حضور کارگروههای تخصصی، پایاننامههای برتر و کاربردیتر را انتخاب میکنیم. وی همچنین تأکید میکند: در برخی موارد هم لازم است برای حفظ حق دانشجو و جلوگیری از سرقت ایده و طرح، روی انتخاب پایاننامهها دقت بیشتری به کار ببریم. طالبی این برنامه را گام مهمی در همراهی و ارتباط میان دانشگاه و صنعت میداند و میگوید: بدیهی است که دانشگاه میتواند پل ارتباطی مؤثری با صنعت، اقتصاد و فرهنگ ایجاد کند و بارها شده پس از ارائه پایاننامهها، از سوی شرکتهای خصوصی و دستگاههای اجرایی درخواستهایی شده است و معرفی این پژوهشها دریچهای برای تعامل و سرمایهگذاری میگشاید. این اتفاق برای من و گروه تهیه پایاننامه، دستاوردی ارزشمند به شمار میآید. مجری «پایاننامه» با اشاره به مشکلات تولید این برنامه بیان میکند: تولید این برنامه کار چندان آسانی نیست. جلسه دفاع برای دانشجو فرصتی حساس و شاید حیاتی باشد و بدیهی است که این فضا بسیار حساس است. در فضایی که دانشجو اضطراب دارد و داوران هم باید بادقت، مبحث ارائه شده را بررسی و پرسشهای خود را مطرح کنند و قاعدتاً دانشگاههای برتر نیز ملاحظات خاص و قوانین خود را دارند، حضور ما بهعنوان گروه تولید نباید ایجاد مزاحمت کند و باید بدون کمترین اخلالی جلسه را مستندسازی کنیم. ما از هر نظر، جوانب کار را اندیشیدهایم تا در آن جلسه مزاحم نباشیم و آسیبی به روند علمی، ارزیابی و روحی جلسه وارد نکنیم.
پژوهش در دانشگاههای مراکز استانها
رویکرد نوآورانهای که «پایاننامه» در این فصل در پیش گرفته، نگاهی فراتر از دانشگاههای پایتخت و سفر به شهرهای مختلف ایران باهدف بهتصویرکشیدن تلاشهای علمیپژوهشگران و دانشجویان دانشگاههای سراسر کشور است. تهیهکننده «پایاننامه» دراینخصوص میگوید: پرواضح بود که باید در این برنامه سهم دانشگاههای معتبر و بزرگ استانهای مختلف را در نظر میگرفتیم، ازاینرو قبل از آغاز رویداد «ایران جان» برای این موضوع برنامهریزی کردیم و با انتخاب استان یزد، پنج قسمت برنامه را به دانشگاههای این استان اختصاص دادیم و در ادامه نیز سراغ دانشگاههای اصفهان، شیراز و خوزستان رفتیم. هرچند سعی کردیم این انتخابها متناسب با رویداد «ایران جان» هم باشد که در آینده نیز این مسیر طی خواهد شد. وی درباره انتخاب دانشگاه آزاد میگوید: درصورتیکه موضوع درخور توجهی در دانشگاه آزاد باشد دریغ نخواهیم کرد، چنانکه چند برنامه را به واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اختصاص دادیم. طالبی که گویندگی برنامه «ساختمان پزشکان» رادیو جوان را هم برعهده دارد تصریح میکند: انتخاب پژوهش در استانها علاوه بر اینکه مخاطب را با مسائل و مشکلات خاص مناطق مختلف کشور آشنا میکند، توسعه و پیشرفت هر استان را نیز در زمینههای مربوط به آن منطقه در حوزه صنایع محلی و ملی، محیطزیست و مسائل بومی آن استان مدنظر دارد و البته در فضایی وسیعتر با نگاه ملی میتوان به غنای دانش علمیکشور توجه کرد و راه را برای سیاستگذاران، پژوهشگران و مدیران منطقه ترسیم کرد.