در تاریخ هر سازمان، چهرههایی هستند که تنها کارمند نیستند، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و میراث فرهنگی آن سازمان به شمار میروند. مهدی معماریان، یکی از این چهرههای ماندگار صداوسیما در میدان تولید، بهویژه تصویربرداری است؛ مردی که مسیر زندگیاش از دریچه چشم دوربین، با غوغای جنگ، تجربههای سخت برونمرزی و نوآوریهای تولیدی رنگ خورده است.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی،روایت زندگی معماریان، داستان مردی است که هرگز میان تخصص فنی و روحیه جهادی، تفاوتی قائل نشد و همواره در مسیر خدمت گام برداشت.
آغاز مسیر و تصاویری که تحسین امام را برانگیخت
مهدی معماریان، فیلمبردار پیشکسوت سازمان، فعالیت حرفهای خود را از سال 1358 در سازمان آغاز کرد و دو سال بعد با حضور در دوره فشرده فیلمبرداری دانشکده صداوسیما زیرنظر استادان برجستهای چون مرحوم اسفندیار شهیدی، مسیر تخصصی خود را هموار ساخت. پایان این دوره مصادف شد با عملیات فتحالمبین و حضور او در جبهههای جنگ که در آن، دوربین فیلمبرداریاش به ابزاری برای ثبت تاریخ و حتی اسارت دهها نیروی دشمن تبدیل شد. این اقدامات چنان تأثیری گذاشت که واکنش حضرت امام خمینی(ره) را در پی داشت و ایشان در پیامی، از فیلمبرداران جانبرکف بهعنوان نمادهای والای معنوی در کنار رزمندگان و پشتیبانان جبههها یاد کرد.
معماریان در طول جنگ تحمیلی، بهعنوان دستیار فیلمبردار، صدابردار و تصویربردار در دفعات متعدد حضور یافت و پسازآن، در سال 1364 برای تکمیل تحصیلات خود به دانشکده صداوسیما بازگشت و در سال 1367 با گرایش فیلمبرداری فارغالتحصیل شد.
تحول در آرشیو و ورود نخستین رایانهها
او در همان سالها، مسئولیت راهاندازی نخستین آرشیو مکانیزه و رایانهای نوار را بر عهده گرفت و با حمایت دولت وقت، نخستین رایانههای نسل اول را به سازمان آورد. اقدامیکه تحول اساسی در نظام آرشیوداری سازمان ایجاد کرد.
تجربهای سخت در بیروت، از ربوده شدن تا شکنجه
او در سال 1369 بهعنوان تصویربردار دفتر بیروت انتخاب شد؛ اما شش ماه بعد توسط گروههای مخالف ایران ربوده و بهشدت شکنجه شد و سپس، معجزهوار نجات پیدا کرد و دوران نقاهت ششماهه را در تهران سپری کرد.
با بازگشت به ایران، مسئولیت فیلمبرداری و بعدتر، تهیهکنندگی سریال «آخرین ایستگاه» به او محول شد و در یک اقدام بیسابقه برای نخستینبار در تاریخ سینما و تلویزیون ایران، یک قطار کامل شامل 13 کوپه و لوکوموتیو را بهمدت شش ماه در اختیار گرفت و بیش از 900 ساعت فیلمبرداری 16میلیمتری را به انجام رساند.
سال 1371 معماریان بهعنوان فیلمبردار دفتر سازمان در شهر بن آلمان منصوب شد و با فعالیتهای چشمگیر خود پیشنهاد تبدیل این دفتر به مرکز اصلی سازمان در اروپا را مطرح کرد؛ هرچند که پساز بازگشت او این دفتر به یک واحد خبری کوچک در برلین تقلیل یافت. او سپس در راهاندازی شبکه جهانی جامجم نقشی کلیدی ایفا کرد و با تولید مسابقه ایرانشناسی (جو بین دان) در 147 قسمت، برای نخستینبار در سازمان یک ماز شیشهای 10 در 8متری ساخت و جوایز نقدی را درصحنه تصویربرداری پرداخت کرد؛ ابتکاری که پیشتر سابقه نداشت.
راهاندازی واحد هواشناسی و واحد تصویرداران در شبکه خبر
معماری در شروعبهکار شبکه خبر نیز راهاندازی واحد هواشناسی و واحد تصویربرداران و صدابرداران این شبکه را بر عهده گرفت که از اقدامات راهبردی آن دوران محسوب میشود. پسازآن، بهعنوان تهیهکننده به امور بینالملل رفت و بعدها مسئولیت تولید این حوزه را نیز بر عهده گرفت.
یکی از 10 فیلمبردار ارشد سازمان
بااینحال، نزدیک به یک دهه پساز بازنشستگی، این فیلمبردار شاخص سازمان همچنان بهعنوان تهیهکننده، کارگردان، تصویربردار و نورپرداز در پروژههای مختلف برای سازمان فعالیت کرد. او که با درجه فیلمبرداری ارشد بازنشسته شده، یکی از حدود10 نفری است که در تاریخ سازمان به این مرتبه رسیده است. او بر تفاوت اساسی میان فیلمبرداری و تصویربرداری تأکید دارد و میگوید: فیلمبرداری مسئولیت سنگینتر و دشوارتری دارد و فیلمبرداران علاوهبر تخصص نورپردازی، باید مدیریت کامل صحنه را نیز در دست داشته باشند.
تجربههای مدیریتی و تأسیس اولینها
معماریان در طول سالهای خدمت، همواره کوشیده است مسئولیتهای خود را درراستای تخصص اصلیاش دنبال کند. در دوران دانشکده، مدیریت مرکز فراگیری را بر عهده داشت و راهاندازی لابراتوار ظهور و ثبوت فیلم 16میلیمتری برای دانشجویان و نیز پخش فیلمهای تاریخ سینما، ازجمله اقدامات شاخص او بود که با استقبال گسترده دانشجویان سینما از دانشگاههای مختلف تهران مواجه شد. همچنین راهاندازی آرشیو ویدئو برای نخستینبار در سازمان و ورود نخستین کامپیوترها، بخشی از اقدامات مدیریتی او در حوزه آرشیو و اطلاعات محسوب میشود. او معتقد است مدیریت در سازمان باید در مسیر تخصصی هدایت شود و هرگونه انحراف از مسیر به افت کیفی تولیدات منجر خواهد شد.
معماریان خاطرات فراوانی از دوران تحصیل، جنگ، فعالیت در دفاتر بیروت و بن و نیز شبکههای جامجم و خبر دارد. ازجمله خاطرات شیرین او اسارت نیروهای دشمن با دوربین در جبههها و نیز قرارداد تاریخی با راهآهن برای در اختیار گرفتن یک قطار کامل بهمدت شش ماه است؛ رکوردی که بهاعتقاد او، هنوز در سینما و تلویزیون ایران شکسته نشده است.
در نقطه مقابل، شهادت همدورهایاش، حسنهادی ورنامخواستی، از تلخترین خاطرات او است. از اقدامات شاخص دیگر او، پخش نخستین دعای کمیل از داخل حرم امام حسین(ع) پساز اشغال عراق توسط آمریکا، از شبکه سه سیما، ساخت سریال مستند «گلبرگ حماسه» درباره رزمندگان زن دوران جنگ و تولید مجموعهمستند «روایت زندگی» شامل 80 قسمت درباره متخصصان ایرانی مقیم خارج از کشور و سریال مستند «سرافرازان» درباره متخصصان بسیجی دوران جنگ است. او تأکید دارد که اغلب کارهای او در سازمان برای نخستینبار اتفاق افتاده و این مسئله همواره برایش افتخارآمیز بوده است.
جوانترها بهروز باشند
توصیه معماریان به کارمندان جوان سازمان، توجه جدی به تخصصهای روز دنیا بهویژه هوش مصنوعی است که بهباور او، میتواند در تمام جنبههای سازمان تأثیرگذار باشد. وی با اشاره به تجربه شخصی خود، توضیح میدهد که با وجود تخصص در فیلمبرداری، بهسرعت بهسمت ویدئو گرایش پیدا کرد و توانست با این تخصص جدید نیز کارهای ماندگاری خلق کند. او میگوید کار در صداوسیما موهبتی بزرگ است و جوانان باید هر روز از روز قبل خود پیشی بگیرند و در کنار حفظ تعهد، بهروزترین دانش را نیز کسب کنند تا بتوانند در فضای رقابتی کنونی، جایگاه واقعی خود را در سازمان تثبیت کنند.