در سالهای اخیر، محیطزیست و حفاظت از منابع طبیعی بیش از گذشته به یکی از دغدغههای جامعه تبدیل شده است. بااینحال، آثار نمایشی که به این موضوع بپردازند، چندان پرشمار نیستند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، سریال «سرخدار» که این روزها روی آنتن شبکه یک سیما رفته، ازجمله آثاری است که تلاش کرده با تکیهبر یک داستان دراماتیک، مخاطب را به اهمیت حفاظت از جنگلها و منابع طبیعی حساس کند. «سرخدار» در فضای بصری و دلنشین جنگلهای شمال ایران از حقیقت دلسردکنندهای که کموبیش از آن آگاهی داریم، میگوید: جایگاه متزلزل و تعریفنشده جنگلبانان در قانون. حقیقتی که در سالهای اخیر هرازچندگاهی وجدان جمعی جامعه را به دلیل اتفاقات تلخی که از سوی باندها و افراد مجرم نسبت به محیطبانان و جنگلبانان رخ داده مکدر کرده، اما هنوز هم این خلأ قانونی به جای خود باقی است. «سرخدار» با نگاهی تیزبین، به این تضاد اشاره میکند که کسانی که در خط مقدم حفاظت از ریه زمین ایستادهاند، چگونه در نبود حمایتی قانونی و تعریفشده، در برابر شبکههای مافیایی و قاچاقچیان بیدفاع ماندهاند. ضمن اینکه در این قصه ما با شناسنامه گونهای کمیاب و بسیار باارزش به نام «سرخدار» بیشتر آشنا میشویم؛ تغییر نام این سریال از «دامون» به «سرخدار» اهمیت این میراث طبیعی را بیشازپیش برجسته ساخته است
میخواستیم مخاطب با قصه درگیر شود، نه با شعار
مسعود فرخنده، تهیهکننده و کارگردان «سرخدار» درباره پرهیز از شعارزدگی در این قصه گفت: از همان ابتدای کار، تلاش کردیم به جای تکیهبر ذهنیات، سراغ واقعیت برویم. به همین دلیل تحقیقات مفصلی انجام دادیم و با سه جنگلبان در نقاط مختلف کشور گفتوگو کردیم. زندگی، دغدغهها، مشکلات و تجربههای آنان را از نزدیک شنیدیم و همین واقعیتها پایه شکلگیری داستان شد.
وی افزود: اگر قرار بود همان روایتهای واقعی را بدون پرداخت نمایشی بازگو کنیم، نتیجه بیشتر به یک مستند شباهت پیدا میکرد، درحالیکه هدف ما ساخت یک سریال داستانی بود؛ بنابراین با استفاده از ساختار کلاسیک قهرمان و ضدقهرمان و بر پایه واقعیتهای زندگی جنگلبانان، تلاش کردیم داستانی خلق کنیم که مخاطب ابتدا با قصه همراه شود و سپس پیام اثر را دریافت کند.
این تهیهکننده و کارگردان ادامه داد: یکی از مهمترین مفاهیمیکه در فیلمنامه بر آن تأکید داشتیم، مسئله «انتخاب» بود. شخصیت اصلی داستان، مازیار، همواره میان خانواده، قانون و مسئولیت حرفهای خود قرار میگیرد و ناچار است تصمیمهای دشواری بگیرد. به اعتقاد من، شخصیت انسان با انتخابهایش شکل میگیرد و سعی کردیم این مفهوم را از طریق رفتار شخصیتها نشان دهیم، نه با دیالوگهای مستقیم و شعاری.
دغدغهای که از جنگلهای شمال آغاز شد
فرخنده درباره شکلگیری ایده ساخت «سرخدار» گفت: تقریباً همه ما تجربه سفر به شمال کشور و حضور در جنگلها را داریم، اما اگر امروز به بسیاری از این مناطق بروید، تغییرات کاملاً مشهود است. مناطقی که روزگاری پوشیده از درخت بودند، اکنون جای خود را به ساختمانها، ویلاها و ساختوسازهای گسترده دادهاند و همین موضوع سالها ذهن مرا مشغول کرده بود.
وی افزود: جنگلهای هیرکانی تنها بخشی از طبیعت شمال کشور نیستند، بلکه از مهمترین سرمایههای طبیعی ایران به شمار میروند و نقش مهمی در حفظ تعادل زیستمحیطی دارند. احساس کردم درباره این موضوع مسئولیتی بر دوش ما بهعنوان فیلمساز وجود دارد و همین دغدغه باعث شد پیشنهاد ساخت اثری نمایشی درباره حفاظت از منابع طبیعی را مطرح کنم. خوشبختانه این طرح مورد استقبال قرار گرفت و امکان تولید سریال فراهم شد.
کارگردان «سرخدار» درباره ایجاد تعادل میان واقعگرایی و جذابیتهای نمایشی اظهار کرد: تولید آثار اجتماعی همیشه روی مرزی باریک حرکت میکند. اگر بیشازحد بر پیام تأکید کنید، اثر شعاری میشود و اگر تنها به قصه توجه داشته باشید، ممکن است دغدغه اجتماعی آن کمرنگ شود. هنر کار در این است که بتوان مسئلهای واقعی را در قالب روایتی جذاب و مردمپسند بیان کرد.
وی افزود: تلاش ما این بود که مخاطب از طریق شخصیتها و اتفاقات داستان با زندگی جنگلبانان، مخاطرات پیش روی آنان و آسیبهایی که سودجویان به منابع طبیعی وارد میکنند، آشنا شود. این آگاهیبخشی باید از دل روایت بیرون بیاید، نه اینکه بهصورت مستقیم به مخاطب منتقل شود.
فرخنده درباره انتخاب نام سریال نیز توضیح داد: سرخدار یکی از گونههای ارزشمند و در معرض تهدید جهان است که از آن در تولید برخی داروهای ضدسرطان استفاده میشود. این درخت رشد بسیار کندی دارد، اما قدمتی چند هزارساله دارد و به همین دلیل برای ما نمادی از ارزش، استقامت و ماندگاری طبیعت است.
وی تأکید کرد: البته منظور ما تنها حفاظت ازاینگونه گیاهی نبود. سرخدار در این سریال نمادی از تمام منابع طبیعی کشور است؛ سرمایههایی که اگر از بین بروند، امکان جایگزینی آنها وجود ندارد.
این فیلمساز درباره تجربه همزمان تهیهکنندگی و کارگردانی گفت: انجام دادن همزمان این دو مسئولیت بسیار دشوار است. مدیریت مسائل مالی، اجرایی و هنری بهطور همزمان کار سادهای نیست. البته این شیوه یک مزیت نیز دارد و آن این است که از ابتدا تا پایان طرح میتوان مسیر اثر را با همان چشماندازی که در ذهن وجود دارد، دنبال کرد. امیدوارم در بخش تهیهکنندگی توانسته باشم بهترین استفاده را از امکانات موجود داشته باشم و درباره کیفیت کارگردانی نیز درنهایت این مخاطبان هستند که قضاوت خواهند کرد.
فرخنده درباره سختیهای تولید این مجموعه نیز گفت: فیلمبرداری خارج از تهران همواره دشواریهای خاص خود را دارد. اسکان عوامل، شرایط آبوهوایی، فیلمبرداری در جنگل، مسائل اجرایی و دوری گروه از خانواده، همگی از مشکلات این کار بودند، اما خوشبختانه همه اعضای گروه با انگیزه و علاقه در کنار هم قرار گرفتند و همین همدلی باعث شد کار به نتیجه برسد.
این کارگردان با اشاره به شیوه و اولویت انتخاب بازیگران بیان کرد: مهمترین معیار من توانایی بازیگری و باورپذیر بودن شخصیتها بود. بسیاری از بازیگران را از همکاریهای قبلی میشناختم و به تواناییهایشان اعتماد داشتم. طبیعی است که محدودیتهای بودجه نیز در انتخابها تأثیرگذار است، اما تلاش کردم از میان امکانات موجود، بازیگرانی انتخاب شوند که علاوه بر توانایی حرفهای، فضای بومی و فرهنگ مازندران را نیز بهخوبی درک کنند. خوشبختانه همه عوامل با علاقه و دغدغه در این کار حضور داشتند.
دعوتی برای مسئولیتپذیری در برابر طبیعت
کارگردان «سرخدار» درباره مهمترین پیام این مجموعه گفت: هدف اصلی ما این است که مردم نسبت به محیطزیست، جنگلها و منابع طبیعی حساستر شوند. طبیعتاً امکان پرداختن به همه مسائل زیستمحیطی در یک سریال وجود ندارد، اما تلاش کردیم بخشی از این دغدغهها را به تصویر بکشیم تا شاید زمینهساز تولید آثار بیشتری در این حوزه باشد.
وی ادامه داد: دوست دارم مخاطب پس از تماشای «سرخدار» نسبت به جنگلهای هیرکانی و بهطور کلی منابع طبیعی ایران احساس مسئولیت بیشتری داشته باشد. اگر چنین حسی در جامعه ایجاد شود، تصور میکنم به هدف خود رسیدهایم.
فرخنده در پایان با اشاره به نقش رسانه ملی در پرداختن به مسائل زیستمحیطی اظهار کرد: تلویزیون متناسب با نیازهای جامعه اولویتهای مختلفی را دنبال میکند، اما محیطزیست موضوعی نیست که بتوان از کنار آن بهسادگی عبور کرد. جنگلها همان نقشی را برای طبیعت دارند که ریه برای بدن انسان. اگر این ریهها آسیب ببینند، چرخه آبوهوایی کشور نیز دچار اختلال خواهد شد و پیامدهای آن همه جامعه را تحتتأثیر قرار میدهد. منابع طبیعی میراث نسلهای آینده است و همه ما در حفظ و پاسداری از آن مسئولیت مشترک داریم
جنگلبانان کمتر در قاب تصویر دیده شدهاند
پرنیان خانرمکی، بازیگر سریال «سرخدار» درباره شخصیت «شیرین» گفت: شیرین زنی است که عاشق همسر، فرزند و زندگی خانوادگیاش است و برای حفظ این زندگی ازخودگذشتگی میکند. او حتی در مقاطعی برای حمایت از همسرش مقابل برادر خود میایستد و تلاش میکند خانوادهاش را از آسیبها دور نگه دارد.
وی افزود: شیرین شخصیتی امیدوار و عاشق زندگی است، اما شغل همسرش که جنگلبان است، همواره او را در نگرانی و اضطراب نگه میدارد. او مدام تلاش میکند همسرش را از خطرهایی که در مسیر انجاموظیفه با آنها روبهروست دور کند و همین ویژگی، بخش مهمی از هویت این شخصیت را شکل میدهد.
این بازیگر درباره نحوه انتخابش برای ایفای نقش «شیرین» اظهار کرد: من اصالتاً مازندرانی هستم و ازآنجاکه لهجه بومیبرای آقای مسعود فرخنده اهمیت داشت، این موضوع یکی از دلایل انتخابم بود. از سوی دیگر، بازیگر نقش دامون پیش از من انتخاب شده بود و شباهت ظاهری ما نیز در تصمیم نهایی گروه سازنده تأثیر داشت.
وی یادآور شد: تا جایی که اطلاع دارم، از چند بازیگر برای این نقش تست گرفته شد و درنهایت این فرصت به من رسید. کلیت شخصیت شیرین را بسیار دوست داشتم. اگرچه او زنی متأهل است و من در زندگی شخصی مجرد هستم، اما نگاه مثبتش به زندگی و روحیه امیدوارش، شباهتهایی با شخصیت خودم داشت و همین موضوع باعث شد راحتتر با نقش ارتباط برقرار کنم.
خانرمکی با اشاره به نخستین تجربه بازی در یک مجموعه تلویزیونی گفت: پیشازاین بیشتر در حوزه تئاتر فعالیت داشتم و «سرخدار» نخستین تجربه جدی من در سریال بود. طبیعتاً بازی مقابل دوربین با بازی روی صحنه تفاوتهای زیادی دارد و این طرح برای من یک تجربه آموزشی ارزشمند بود.
وی افزود: ساکن تهران هستم و برای فیلمبرداری مجبور بودم هر هفته به شمال کشور رفتوآمد کنم که این موضوع از نظر زمانی و جسمی دشوار بود. خوشبختانه برنامهریز سریال، آقای آشتیانی و همچنین آقای فرخنده، همکاری بسیار خوبی با من داشتند و تلاش کردند شرایط حضورم در این طرح آسانتر شود.
این بازیگر ادامه داد: در ابتدای کار، حفظ راکورد، پیدا کردن زاویه دوربین، هماهنگی با میزانسن و بازی مقابل بازیگران حرفهای و پیشکسوت برایم دشوار بود. حفظ تداوم احساسات شخصیت در سکانسهایی که با فاصله زمانی فیلمبرداری میشدند، مشکل دیگری بود که تجربه تازهای برای من به شمار میرفت.
خانرمکی تأکید کرد: خوشبختانه فضای صمیمانهای در گروه وجود داشت و همه بازیگران تلاش میکردند به یکدیگر کمک کنند. همین همراهی باعث شد بتوانم با آرامش بیشتری نخستین تجربه تصویری خود را پشت سر بگذارم.
«سرخدار» به سراغ قهرمانان کمتر دیدهشده رفته است
خانرمکی درباره اهمیت موضوع سریال گفت: معتقدم تاکنون آثار کمی درباره جنگل و بهویژه جنگلبانان ساخته شده است. این افراد برای حفاظت از منابع طبیعی، جان خود را به خطر میاندازند و در مقابل قاچاقچیان و متخلفان ایستادگی میکنند، اما کمتر درباره زندگی و فداکاریهای آنان صحبت شده است.
وی افزود: در کنار جنگلبانان، خانوادههای آنان نیز بخش مهمی از این روایت هستند. این خانوادهها هرروز با نگرانی و اضطراب زندگی میکنند و پیامدهای شغل سخت عزیزانشان را تحمل میکنند. شاید قاچاقچی فقط ارزش اقتصادی چوب را ببیند، اما جنگلبان برای حفظ طبیعت از جان خود مایه میگذارد و همین فداکاری ارزش روایت شدن دارد.
این بازیگر در پایان اظهار کرد: «سرخدار» برای من اثری بود که علاوه بر روایت یک داستان جذاب، مفاهیمی مانند ارزش زندگی، تعهد به مسئولیت، شرافت، درستکاری و انتخاب مسیر صحیح را به تصویر میکشد. امیدوارم این مجموعه بتواند نگاه مخاطبان را نسبت به اهمیت حفاظت از طبیعت و نقش جنگلبانان تغییر دهد.
توجه «سرخدار» به خلأیی قانونی در حمایت از جنگلبانان
شووار کریمزاده، بازیگر نقش «ترنج» در سریال «سرخدار» درباره شخصیت خود در این مجموعه گفت: ترنج همسر عادل است؛ جنگلبانی که در قسمت سوم سریال به شهادت میرسد. مخاطب در قسمتهای ابتدایی، ترنج را بهعنوان یک پرستار میشناسد، اما پس از این اتفاق، او وارد مرحله تازهای از زندگی میشود و برای دادخواهی خون همسرش و یافتن عاملان این جنایت تلاش میکند.
وی افزود: همین تغییر مسیر برای من جذاب بود، زیرا مخاطب بهمرور با ابعاد تازهای از ترنج آشنا میشود و او را تنها در قالب یک همسر داغدار نمیبیند، بلکه زنی را میبیند که برای رسیدن به حقیقت تلاش میکند.
این بازیگر درباره انتخابش برای حضور در سریال اظهار کرد: پیشازاین در سریال «۸۷ متر» و فیلم سینمایی «ویلای ساحلی» با کیانوش عیاری همکاری کرده بودم و از طریق همین آشنایی، برای حضور در «سرخدار» با من تماس گرفته شد.
وی ادامه داد: از همان ابتدا نقش ترنج برایم جذاب بود. او شخصیتی خانوادهدوست، شاغل و مستقل دارد و این استقلال، ویژگیای بود که احساس میکنم به خودم نیز نزدیک است. البته در پایان داستان، ترنج تصمیم به بخشش میگیرد و این ویژگی شاید بیشترین تفاوت را با شخصیت واقعی من داشته باشد، اما همین تفاوت باعث شد نقش برایم جذابتر شود.
کریمزاده درباره روند تولید مجموعه گفت: «سرخدار» در دو مرحله تولید شد. بخش نخست فیلمبرداری در سال ۱۴۰۲ انجام شد و حدود یک ماه در طرح حضور داشتم. ازآنجاکه بهسرعت وارد کار شده بودم، همان سکانسهای ابتدایی، بهویژه صحنههای تعقیب و گریز، فرصت مناسبی فراهم کرد تا بهتدریج با شخصیت ترنج ارتباط برقرار کنم و او را بهتر بشناسم.
وی افزود: پسازآن، به دلیل مشکلات بودجه، تولید مدتی متوقف شد و مرحله دوم فیلمبرداری در سال ۱۴۰۳ انجام گرفت. این فاصله زمانی، هرچند روند تولید را طولانی کرد، اما به من فرصت داد با شناخت بیشتری به ادامه نقش بازگردم.
این بازیگر درباره اهمیت موضوع سریال اظهار کرد: یکی از مهمترین دلایل حضورم در این طرح، قصه آن بود. سریال به یکی از مشکلات مهم جنگلبانان یعنی ضعف حمایتهای قانونی و دشواریهایی که در ادای وظایفشان با آن روبهرو هستند، اشاره میکند؛ موضوعی که کمتر در آثار نمایشی موردتوجه قرار گرفته است.
وی افزود: من خودم شمالی هستم و جنگلهای هیرکانی برایم اهمیت زیادی دارند. از کودکی با این طبیعت زندگی کردهام و تخریب تدریجی آن را از نزدیک دیدهام. به همین دلیل، احساس کردم حضور در چنین طرحی میتواند سهم کوچکی در افزایش حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از این میراث طبیعی داشته باشد.
کریمزاده در پایان گفت: خوشحالم که با پخش چند قسمت نخست سریال، مردم درباره داستان و موضوع آن صحبت میکنند. تلویزیون همچنان رسانهای اثرگذار است و میتواند موضوعات مهم اجتماعی را به مطالبه عمومی تبدیل کند. امیدوارم «سرخدار» نیز بتواند توجه بیشتری را به اهمیت حفاظت از جنگلها و حمایت از جنگلبانان جلب کند.