مجموعه مستند «دستآفریدهها» به تهیهکنندگی داوود سماواتییار، در سومین فصل خود با رویکردی متفاوت به سراغ هنرهای صناعی و هنرمندانی رفته است که با نگاهی نوآورانه و بهرهگیری از رسانههای جدید، هنر اصیل ایرانی را بازتعریف و عرضه میکنند.
به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، این مجموعه مستند در ۳۰ قسمت حدود ۲۳ دقیقهای، با حضور ۱۶ کارگردان و در سه استان کشور تولید شده و هماکنون دوشنبهها و سهشنبهها حوالی ساعت ۲۲: ۱۵ از شبکه دو سیما روی آنتن میرود.
سماواتییار با اشاره به اهداف این مستند گفت: مجموعه فیلمهای مستند «دستآفریدهها» با هدف شناسایی هنرمندان و رشتههای زنده هنرهای دستی در دستور کار قرار گرفت. این مجموعه حدود ۱۵ سال پیش در گروه مستند شبکه یک سیما متولد شد.
وی درخصوص مسیری که این اثر طی کرده افزود: در سری نخست، ۲۰ قسمت ۲۰ دقیقهای درباره هنرمندان صنایعدستی دارای نشان مهر اصالت تولید شد. این نشان از سوی سازمان یونسکو به هنرمندان صنایعدستی اعطا میشود. این مجموعه در دو استان کشور و با همکاری پنج کارگردان طراحی و تولید شد.
به گفته این تهیهکننده سری دوم مجموعه در گروه خانواده شبکه دو سیما در ۳۰ قسمت ۲۰ دقیقهای و با حضور ۱۴ کارگردان در هشت استان کشور تولید شد. موضوع این فصل، «خانواده مولد» بود. این مجموعه در پنجمین جشنواره جام جم، در میان ۶۰ مجموعه فیلم مستند، عنوان بهترین مجموعه مستند را کسب کرد.
سماواتی یار با بیان اینکه سری سوم با حضور ۱۶ کارگردان و با موضوع «معاصرسازی در هنرهای صناعی» در سه استان کشور طراحی و ضبط شده عنوان کرد: این فصل در ۳۰ قسمت حدود ۲۳ دقیقهای هماکنون دوشنبهها و سهشنبهها حوالی ساعت ۲۲: ۱۵ از شبکه دو سیما پخش میشود.
از ثبت میراث هنری تا تجربهگرایی در مستندسازی
وی مهمترین ویژگی سری سوم «دستآفریدهها» را در فرم، محتوا و شیوه اجرا دانست و گفت: در این فصل به موضوع نوگرایی در هنرهای صناعی پرداختهایم؛ نوگرایی در فرم و محتوایی که توسط هنرمندانی دنبال میشود که از رسانههای نوین و فضای دیجیتال برای عرضه محصولات خود در عرصه بینالمللی استفاده میکنند.
این تهیهکننده توضیح داد: این هنرمندان تجربههای خود را بهصورت تجربی و گاه فردی و دور از جنبههای ویترینی و موزهای خلق میکنند. آنها مفاهیم و معنا را در قالبی ساختاری و تجربی و فارغ از قضاوتهای مرسوم طراحی، اجرا و عرضه میکنند.
سماواتی یار از همراهی تیم تولید با نگاه فردی هنرمندان سخن گفت و افزود: تلاش کردم در فرآیند ضبط و خلق گونههای مختلف مستند، تجربههای متفاوتی داشته باشیم. در ساختار تولید نیز به سمت گونههای مختلف مستندسازی رفتیم؛ از مستند داستانی و روایی گرفته تا شاعرانه، فلسفی، بازسازی و مستند محض.
تلاقی هنرهای سنتی، روایت معاصر و فناوریهای نوین
وی یادآور شد: در کنار تجربههای فردی هنرمندان، ما نیز تلاش کردیم در شیوه ضبط آثار تجربههای متفاوتی داشته باشیم. سری جدید با حضور ۱۶ کارگردان و در قالبهای مختلف مستند، با فرمت 4K و دوربینهای بلکمجیک و آلفا ۷ و بهصورت ۲۴ فریم طراحی و ضبط شد.
پس از تولید نیز اصلاح رنگ آثار به شکل حرفهای و سینمایی در استودیو توسط مجد وفایی انجام شد و طراحی، ترکیب صدا و صداگذاری نیز توسط سیدمحمودرضا موسوینژاد بهصورت سینمایی انجام گرفت.
این تهیهکننده به حضور بازیگران سینما و تلویزیون در مقام کارگردانی برخی از این فصول اشاره کرد و گفت: سه بازیگر سینما و تلویزیون برای کارگردانی فیلمهای مستند دعوت شدند. آشا محرابی با دو فیلم «مینا در آتش» و «کاغذهای تشنه»، شبنم قلیخانی با «در یالهاشان گره میخورد آرزوهایم» و «اندک جایی برای زیستن» و صحرا اسداللهی با دو فیلم «دستها قصه میسازند» و «سارو» کارگردانی را در این برنامه تجربه کردند.
سماواتی یار تفاوت اصلی این مجموعه با آثار مشابه را در فرم اجرا دانست و افزود: حضور ۱۶ کارگردان از نسلهای مختلف، از دهه ۴۰ تا دهه ۷۰، باعث شده با نگاههای متفاوتی در مواجهه با سوژه روبهرو باشیم.
وی ادامه داد: فرمت ضبط ۲۴ فریم با دوربین بلکمجیک، اصلاح رنگ سینمایی، طراحی و ترکیب صدا و صداگذاری سینمایی، طراحی دو آنونس توسط دو فیلمساز، طراحی و اجرای ۳۲ پوستر برای مجموعه و حضور ۹ عکاس حرفهای که این مجموعه را عکاسی کردهاند، بخشی از این نگاه فرمی است.
به گفته این تهیهکننده، آهنگسازی و ساخت تیتراژ و همچنین خوشنویسی کل مجموعه توسط استاد سلیمان میری نیز از دیگر بخشهای این تجربه است.
سماواتی یار تأکید کرد: این مجموعه کاملاً تجربی طراحی شده و هر فیلمساز با گروه خود، نگاه فردی و تجربه متفاوتی در مواجهه با سوژه دارد. نکته مهم این است که هر قسمت بهتنهایی یک فیلم مستند کامل است؛ بنابراین اگر مخاطب یک یا چند قسمت را نبیند، همچنان میتواند با قسمتهای دیگر مجموعه همراه شود. هر اپیزود، قصه، نگاه و روایت مستقل خود را از یک هنرمند صنایعدستی دارد.
وی درخصوص اجرای این برنامه عنوان کرد: زندهیاد دکتر امیرحسن ندایی دوست عزیز و همکار خوب من بود. وی در سری سوم «دستآفریدهها» نیز دو فیلم با عنوانهای «هیاس» و «هویت» را نویسندگی و کارگردانی کرده است. متأسفانه او امروز در میان ما نیست تا آثار زیبای خود را ببیند، اما یاد و خاطره همکاری با او همیشه در قلب و ذهن من زنده است. در دو فیلم «هیاس» و «هویت»، صدای زیبایش بهعنوان آخرین بار بر فیلمهایی که خود تولید کرده، روایتگری میکند و این موضوع برای من ارزش و جایگاه ویژهای دارد.
به گفته این تهیهکننده ایران حدود ۲۶۹ رشته هنرهای صنایعدستی زنده و فعال دارد. تولید فیلمهای مستند در این حوزه از چند جهت اهمیت دارد. نخست اینکه تجربههای فردی هنرمندان در قالب تاریخ شفاهی ثبت و ضبط میشود. از سوی دیگر، تولید این آثار تصویری کمک میکند رشتههای صنایعدستی به فراموشی سپرده نشوند و امکان آموزش، معرفی و عرضه آنها در سطوح داخلی و بینالمللی فراهم شود.
این تهیهکننده تأکید کرد: هنرهای دستی بخشی از هویت جمعی، ملی، ایرانی و اسلامی ما هستند و ثبت تصویری آنها کمک میکند این میراث درگیر فراموشی و روزمرگی نشود.
وی همچنین به امکانات فنی متفاوتی که در این مستند از آن بهره برده شده اشاره کرد و گفت: در تدوین این اثر ۱۱ تدوینگر با این مجموعه همکاری داشتهاند و تلاش شده ظرفیتهای فناوریهای جدید در کنار نگاه هنری مورداستفاده قرار گیرد.
سماواتی یار درخصوص تفاوت این فصل با دو فصل قبل و دیگر مستندهای این حوزه تصریح کرد: در فصل جدید «دستآفریدهها»، خلاقیت را هم در فرم و هم در محتوا تجربه کردهایم. در بخش محتوا، پژوهش میدانی و نگارش سناریو بر اساس شناخت کارگردان از تجربههای قبلی خود و مواجهه مستقیم با هنرمندی که سوژه اصلی فیلم است، انجام شد. همین موضوع باعث شد نگاه و نوشتاری متفاوت برای ضبط هر اثر شکل بگیرد.
وی ادامه داد: در بخش فرم نیز از شیوههای خلاقانه در تولید و ضبط استفاده کردیم؛ از حضور نابازیگران و شیوههای متفاوت تصویربرداری و صدابرداری گرفته تا حضور یک عکاس برای هر قسمت و استفاده از امکانات حرکتی متفاوت در تجهیزات فنی.
به گفته این تهیهکننده در مرحله پس از تولید نیز تدوینهای تجربی توسط ۱۱ فیلمساز، خوشنویسی کل تیتراژ، ساخت موسیقی توسط آهنگسازان مختلف، ترکیب صدا و صداگذاری متفاوت برای هر قسمت، طراحی و اجرای بکپوستر برای هر فیلم و تولید آنونسهای متفاوت برای فضای مجازی و پخش تلویزیونی انجام شده است.
سماواتی یار تأکید کرد: تلاش ما این بوده که هر فیلم هویت مستقل خود را داشته باشد و درعینحال، مجموعه «دستآفریدهها» بهعنوان یک اثر یکپارچه و متفاوت شناخته شود.
وی بازخورد مخاطبان نسبت به این نوع مستندها را متفاوت ارزیابی کرد و گفت: هر مخاطب بر اساس قصه، سوژه اصلی و گونه ساختاری فیلم با ما همراه میشود و دقیقاً همین موضوع چیزی بود که از ابتدای تولید به آن فکر کرده و برایش برنامهریزی کرده بودم.
سماواتی یار در پایان گفت: هدف ما این بود که هر مخاطب بتواند از زاویه نگاه خود با یک قسمت ارتباط برقرار کند و مجموعه را از دریچه قصه و تجربه آن هنرمند دنبال کند.